Teletechnika

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Teletechnika – dziedzina techniki, zajmująca się praktycznym zastosowaniem telekomunikacji - dotyczy zagadnień związanych z produkcją, projektowaniem, wykonawstwem i utrzymaniem sieci, urządzeń i systemów teletechnicznych (telekomunikacyjnych).

Specjalności teletechniczne[edytuj | edytuj kod]

Infrastruktura teletechniczna[edytuj | edytuj kod]

Sposób przesyłania (transmisji) sygnałów telekomunikacyjnych (drogą kablową lub radiową) zależy od możliwości technicznych i standardów przyjętych przez konkretnego operatora telekomunikacyjnego, nadawcy audycji radiowo-telewizyjnych lub operatora systemów monitorujących. W uproszczeniu, najczęściej stosowane są następujące elementy podstawowej infrastruktury teletechnicznej[1]:

  • kanalizacja teletechniczna (podziemna) - budowana z rur kablowych: pierwotnych (najczęściej o średnicy 110 mm), wtórnych (40, 32 mm) i mikrokanalizacji (o małych średnicach), służących do wciągania lub wdmuchiwania kabli miedzianych i światłowodowych oraz studni i zasobników kablowych, służących do umieszczania złączy i zapasów kablowych oraz wykonywania odgałęzień i zachowania maksymalnych odcinków zaciągowych,
  • słupy kablowe - do umieszczania ciągów kablowych napowietrznych,
  • maszty antenowe - służące do instalacji anten odbiorczych i nadawczych,
  • szafy, szafki, słupki kablowe - służące do umieszczenia łączówek i głowic zakończeniowych,
  • pomieszczenia, kontenery, szafy sprzętowe - służące do umieszczenia obsługujących urządzeń elektronicznych (wraz z wymaganym przyłączem energetycznym),
  • koryta, listwy i szachty kablowe - dla rozprowadzenia okablowania wewnętrznego,
  • inne konstrukcje teletechniczne

Podstawowa infrastruktura teletechniczna powinna być projektowana i wykonywana w taki sposób, aby zachować pełne możliwości rozbudowy i przebudowy (kabli, anten, urządzeń) w okresie eksploatacyjnym.
Ze względu na przebieg trasowy, infrastrukturę teletechniczną można podzielić na następujące elementy:

  • infrastruktura własna operatora,
  • infrastruktura publiczna - wzdłuż dróg, chodników, terenów otwartych itd.,
  • infrastruktura lokalna - na terenie osiedli, osad, wsi itp.,
  • infrastruktura budynkowa - wewnątrz budynków, stanowiących części wspólne mieszkańców,
  • infrastruktura abonencka - w domu, mieszkaniu, biurze użytkownika końcowego.

Aby zapewnić pełną funkcjonalność całej infrastruktury (od operatora do odbiorcy końcowego) pomiędzy poszczególnymi elementami powinny być zapewnione odpowiednie "punkty styku", zapewniające swobodną instalację niezbędnych kabli, anten i urządzeń. Brak odpowiednich "punktów styku" oraz dobrej infrastruktury końcowej (lokalna-budynkowa-abonencka) powoduje powstanie tzw. "problemu ostatniej mili" - jednego z najpoważniejszych przeszkód w dostarczeniu nowoczesnych usług telekomunikacyjnych do odbiorcy końcowego.

Uprawnienia i certyfikaty zawodowe[edytuj | edytuj kod]

Działalność w zakresie teletechniki wiąże się z działalnościami podlegającymi (w pewnym zakresie) reglamentacji oraz unormowaniami w polskim prawie:

  • budownictwo - regulacje "Prawa budowlanego",
  • telekomunikacja - regulacje "Prawa telekomunikacyjnego",
  • ochrona osób i mienia - regulacje według "Ustawy o ochronie osób i mienia",
  • ochrona przeciwpożarowa - regulacje według "Ustawy o ochronie przeciwpożarowej"

oraz szereg innych ustaw i rozporządzeń publikowanych przez ministerstwa III RP lub lokalnych uchwał i zarządzeń podejmowanych przez władze lokalne i wydzielone instytucje i przedsiębiorstwa.

W zależności od rodzaju i zakresu prowadzonej działalności wymagane są (zgodnie z polskim prawem) następujące uprawnienia i certyfikaty:

  • uprawnienia budowlane w specjalności telekomunikacyjnej,
  • uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej,
  • Poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych,
  • licencja pracownika zabezpieczenia technicznego,
  • Koncesja MSWiA w zakresie montażu elektronicznych urządzeń i systemów alarmowych, sygnalizujących zagrożenie chronionych osób i mienia, oraz eksploatacji, konserwacji i naprawach w miejscach ich zainstalowania,
  • autoryzacja kwalifikacji zawodowych dla pracowników zabezpieczenia technicznego,
  • certyfikat jakości usług w zakresie systemów sygnalizacji p. poż.
  • kurs dla projektantów i instalatorów systemów zabezpieczających przed przestępczością i pożarem obiekty zabytkowe, muzealne, sakralne i inne gromadzące publiczne zbiory dóbr kultury,

niekiedy wymagane są także dodatkowo:

Organizacje zawodowe[edytuj | edytuj kod]

Kiedy jest potrzebne pozwolenie na budowę?[edytuj | edytuj kod]

nie wymaga pozwolenia na budowę (ani też zgłoszenia organowi nadzoru budowlanego):
- Budowa instalacji telekomunikacyjnych w obrębie budynków będących w użytkowaniu,
- instalowanie urządzeń (do 3 m wysokości), w tym antenowych konstrukcji wsporczych i instalacji radiokomunikacyjnych na obiektach budowlanych,
- instalowanie kabli telekomunikacyjnych w kanalizacji kablowej

wymaga zgłoszenia właściwemu organowi nadzoru budowlanego:
- Budowa wolno stojących kabin telefonicznych, szaf i słupków telekomunikacyjnych,
- Budowa kanalizacji kablowej,
- Budowa telekomunikacyjnych linii kablowych (realizowanych bez kanalizacji kablowej),
- Budowa przyłączy telekomunikacyjnych (lub bez zgłoszenia, ale wymaga sporządzenia planu sytuacyjnego na kopii aktualnej mapy zasadniczej),
- przebudowa sieci telekomunikacyjnych,
- instalowanie urządzeń o wysokości powyżej 3 m na obiektach budowlanych
- montaż obiektów radiokomunikacyjnych, w tym antenowych konstrukcji wsporczych na istniejących obiektach budowlanych

wymaga pozwolenia na budowę (przez domniemanie) :
- Budowa instalacji telekomunikacyjnych w nowych budynkach
- Budowa wolnostojących masztów i wież telekomunikacyjnych

(tekst ujednolicony na podstawie art. 29-30 Prawa Budowlanego)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od zarania dziejów ludzie, żyjący w grupach społecznych, odczuwali potrzebę porozumiewania się na odległość. Początkowo potrzeby te realizowane były w sposób całkowicie naturalny za pomocą okrzyków, gwizdów czy gestów, odczytywanych z pewnej odległości. Z czasem środki te okazywały się jednak niewystarczające. Użycie jakichkolwiek narzędzi (np. dwóch kawałków drewna), przewyższających te naturalne zdolności człowieka - to swoiste narodziny techniki porozumiewania się na odległość. Pomysłowość ludzka nie miała granic. Znaki dymne, sygnały świetlne, trąbki akustyczne to narzędzia i całe wyrafinowane systemy pozwalające na przesyłanie informacji na większe odległości już w starożytności. Wiele z tych zamierzchłych wynalazków, w różnym zakresie i zastosowaniu wykorzystywana jest do dziś. Ba, w wielu przypadkach nie znaleźliśmy lepszych i skuteczniejszych środków (np. sygnały alarmowe, sygnalizacja świetlna itd.).
Na szczególną uwagę zasługuje wynalezienie przez Claude'a Chappe w 1781 roku tzw. telegrafu optycznego i zbudowanie całego systemu przesyłania informacji na znaczne odległości.
Jednakże dopiero pełne odkrycie praw elektryczności stworzyło nowe możliwości dla powstawania nowych, coraz doskonalszych wynalazków w dziedzinie telekomunikacji; kamienie milowe w rozwoju teletechniki i telekomunikacji:

WYNALAZKI
1827 mikrofon pojemnościowy
1832 Telegraf elektromagnetyczny
1843 aparat faksymilograficzny – pierwowzór telefaksu
1852 system sygnalizacji alarmowej (Edwin Holmes)
1876 Telefon
1889 automatyczna Centrala telefoniczna Strowgera
1893 telegraf bezprzewodowy; początek radiotelegrafii
1896 Antena nadawczo-odbiorcza
1898 Głośnik
1919 Tarcza numerowa
1925 belinograf; urządzenie do przekazywania fotografii na odległość
1930 kamera telewizyjna
1930 wideotelefon
1947 tranzystor
1961 Modem transmisji danych
1966 prototyp telefaksu

OSIĄGNIĘCIA, WDROŻENIA, ZASTOSOWANIA
1844 pierwsza publiczna linia telegraficzna
1847 pierwsze kable telegraficzne z przewodami w izolacji z gutaperki (Werner Siemens) – początek przemysłu kablowego
1851 telegraficzny kabel podmorski Anglia-Europa
1852 pierwsza linia telegraficzna w Królestwie Polskim
1856 przez ziemie polskie przebiega trasa telegraficzna linii indoeuropejskiej: Londyn - Berlin - Toruń - Warszawa - Odessa - Tbilisi - Teheran - Karaczi - Kalkuta
1866 uruchomienie telegraficznego kabla podmorskiego Europa-Ameryka
1874 pierwsze zastosowanie kodu binarnego
1877 pierwsza ręczna centrala telefoniczna; Siemens produkuje 700 szt. aparatów telefonicznych dziennie
1880 pierwsza miejscowa sieć telefoniczna w Europie (Berlin)
1880 pierwsze publiczne aparaty wrzutowe
1881 pierwsze telefony w Warszawie
1882 pierwsze centrale ręczne i telefoniczne sieci miejscowe w Polsce (Warszawa i Łódź)
1889 pierwsza międzynarodowa transmisja radiotelegraficzna
1901 pierwsza transmisja radiowa ludzkiego głosu
1905 uruchomienie pierwszego monitoringu alarmów na policję i do straży pożarnej (AAT Co.)
1909 pierwsza automatyczna centrala telefoniczna Strowgera na ziemiach polskich (Kraków, 3.600NN)
1920 pierwsza regularna stacja radiofoniczna
1925 pierwsza transmisja telewizyjna
1926 uruchomienie pierwszej radiostacji „Polskie Radio - Warszawa", regularnie pracującej na falach długich
1928 pierwsza stacja telewizyjna, nadająca wg "ramówki"
1940 zastosowanie systemu telewizji przemysłowej CCTV w celach wojskowych
1946 uruchomienie pierwszego komputera
1952 pierwsze audycje Telewizji Polskiej
1964 powstanie systemu satelitarnego Intelsat
1966 zastosowanie kabli światłowodowych
1969 transmisja telewizyjna z lądowania na Księżycu
1969 zastosowanie systemu telewizji przemysłowej CCTV w celach publicznych
1971 powstanie systemu telewizji satelitarnej
1974 uruchomienie stacji łączności satelitarnej w Psarach k. Kielc
1979 pierwsza sieć telefonii komórkowej
1984 próby zastosowania nawigacji satelitarnej
1991 powstanie sieci Internet
1992 powstanie telewizji kablowej
1996 uruchomienie publicznej sieci internetowej w Polsce

PRZEDSIĘBIORSTWA, ORGANIZACJE, SZKOLNICTWO
1865 powołanie Międzynarodowego Związku Telegraficznego (20 państw podpisało pierwszą Konwencję ustalającą zasady międzynarodowej komunikacji telegraficznej - na pamiątkę tego wydarzenia dzień 17 maja obchodzony jest jako Światowy Dzień Telekomunikacji, a od 2006 roku jako Światowy Dzień Telekomunikacji i Społeczeństwa Informacyjnego)
1919 powołanie Ministerstwa Poczt i Telegrafów
1920 powstanie Państwowych Zakładów Telefonicznych i Telegraficznych
1920 powstanie Koła Techników przy Ministerstwie Poczt i Telegrafów
1921 przystąpienie Polski do Międzynarodowego Związku Telegraficznego
1922 utworzenie Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej PAST z zadaniem budowy i eksploatacji sieci telefonicznych w Warszawie i innych, większych miastach Polski
1922 powstanie Stowarzyszenia Radiotechników Polskich
1924 Sejm polski uchwalił „Ustawę o Poczcie, Telegrafie i Telefonie"
1926 powstanie Stowarzyszenia Teletechników Polskich
1928 utworzenie państwowego przedsiębiorstwa „Polska Poczta, Telegraf i Telefon"
1928 powołanie Państwowej Szkoły Teletechnicznej
1934 powstanie Państwowego Instytutu Telekomunikacyjnego
1936 uruchomienie szkolnictwa wyższego z zakresu telekomunikacji na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej
1939 przyłączenie Stowarzyszenia Teletechników Polskich do Stowarzyszenia Elektryków Polskich
1951 powstanie Wydziału Łączności na Politechnice Warszawskiej
1992 przekształcenie części PPTiT w spółkę Telekomunikacja Polska SA
2009 powstanie Stowarzyszenia Teletechników Polskich XXI

Problemy współczesnej teletechniki[edytuj | edytuj kod]

Zawód teletechnika został wykreowany na początku XX wieku i wynikał bezpośrednio z polskich tradycji technicznych, nazewnictwa, szkolnictwa itd.. Przez kolejne lata był poddawany różnym przemianom; niegdyś oficjalnie funkcjonujący zawód (np. specjalność "teletechnika" na Politechnice Warszawskiej funkcjonowała do 1970 roku) - obecnie nie istnieje oficjalnie w wykazie zawodów. Niestety, brak jest również dobrego odpowiednika, który kompleksowo zajmowałby się zagadnieniami instalacyjnymi telekomunikacji (teletechniki). Wykreślenie tej nazwy, jako jednoznacznego określenia zawodu, ze świadomości społecznej może być dużym utrudnieniem w harmonijnym rozwoju nowoczesnego społeczeństwa informacyjnego. Sieci i systemy telekomunikacyjne dążą do stałego integrowania się i wymagają specjalistów, inżynierów i techników, którzy w pełni świadomie zaprojektują, wykonają i utrzymają te wszystkie, coraz nowocześniejsze i bardziej złożone systemy. Należy mieć również na względzie, że istnieją pewne drobne różnice w pojęciach TELEKOMUNIKACJA i TELETECHNIKA:

  • usługi telekomunikacyjne to usługi operatorskie
  • usługi teletechniczne to usługi wykonawcze

Przedstawiony powyżej problem to tylko jeden z całej serii problemów związanych z nazewnictwem w branży telekomunikacyjnej (teletechnicznej) - bardzo często używane określenia techniczne mają zupełnie inne znaczenie dla różnych rozmówców. Czy np. "teleinformatyka" oznacza dla wszystkich to samo? Czy "komunikacja elektroniczna" to to samo co "telekomunikacja"? Czy inż. telekomunikacji będzie specjalistą w "komunikacji elektronicznej"? itd. itp.

W świetle powyższych problemów na szczególną uwagę zasługuje książka pt. "O ścisłość pojęć i kulturę słowa w technice" autorstwa prof. dr inż. Witolda Nowickiego, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1978, gdzie pod hasłem "teletechnika" możemy przeczytać:
" W latach dwudziestych bieżącego wieku wprowadzono w Polsce nazwę „teletechnika" na oznaczenie działu techniki, dotyczącego przekazywania wiadomości drogami przewodowymi (nazwy „telekomunikacja" wówczas jeszcze u nas nie stosowano). W ten sposób nazwa „teletechnika" stała się poniekąd przeciwstawieniem nazwy „radiotechnika", oznaczającej dział techniki dotyczący przekazywania wiadomości drogami radiowymi lub (szerzej) dotyczący wykorzystywania fal radiowych.
Co prawda, przedrostek „tele" nie ma nic wspólnego z pojęciem przewodu, to jednak kojarzył się on znaczeniowo z przewodem w sposób pośredni dlatego, że naówczas znano tylko dwa działy techniki mające w nazwie przedrostek „tele": telefonię i telegrafię, które w praktyce korzystały nieomal wyłącznie z przewodów (w przypadku stosowania dróg radiowych używano nazw „radiotelefonia" i „radiotelegrafia").
Tak więc, „teletechnika" obejmowała zagadnienia telefonicznych sieci miejscowych z ich centralami i aparatami abonenckimi oraz zagadnienia sieci telegraficznych również oczywiście z ich centralami i aparatami. Nieco później znaczenie „teletechniki" rozciągnęło się i na teletransmisyjne sieci przewodowe z ich stacjami wzmacniakowymi (w praktyce tylko systemu naturalnego). Wszelkie przewodowe instalacje tzw. „prądów słabych" np. urządzenia sygnalizacyjne, zaliczano również do „teletechniki".
Dziś sytuacja jest zupełnie inna. Przede wszystkim nie mamy żadnych podstaw do wiązania członu „tele" z techniką przewodową, gdyż: 1) bylibyśmy wówczas w sprzeczności z międzynarodowo uzgodnionym znaczeniem członu „tele” (dosłownie „tele” oznacza „daleko”, a umownie - „dotyczący telekomunikacji"); 2) powstały działy telekomunikacji korzystające wyłącznie lub przeważnie z dróg radiowych, a mimo to zawierające w nazwie człon „tele", np. telewizja. Ponadto zaś nastąpiła wyraźna integracja zagadnień telekomunikacyjnych, wyrażająca się m.in. tym, że współczesne sieci telekomunikacyjne zawierają w sobie zarówno linie przewodowe, jak i linie radiowe. W tych warunkach wydzielanie odrębnego pojęcia telekomunikacji przewodowej przez nadanie mu oddzielnej nazwy straciło na znaczeniu.
Dlatego, jeżeli chcemy ocalić termin „teletechnika" od zagubienia, powinniśmy mu nadać inne znaczenie. Skoro człon „tele" oznacza, że dane pojęcie odnosi się do telekomunikacji, to stąd wynika, że teletechnika może i powinna oznaczać tylko technikę telekomunikacji, a więc całokształt zagadnień i spraw technicznych telekomunikacji. W tym znaczeniu pojęcie techniki nie byłoby identyczne z pojęciem teleelektryki, czy teleelektroniki, lecz byłoby pojęciem szerszym dlatego, że telekomunikacja posługuje się nie tylko techniką elektryczną i elektroniczną, ale i (w pewnym stopniu) niektórymi innymi rodzajami technik.
W świetle propozycji nadania terminowi „teletechnika" znaczenia jak wyżej, należy uważać, że teletechnika obejmuje m.in. tę część radiotechniki, która dotyczy przekazywania wiadomości na odległość ... "

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • praca zbiorowa: Przegląd teletechniczny. Warszawa: Stowarzyszenie Teletechników Polskich, 1928-1939.
  • Kuliszewski Tadeusz: Systemy teletechniczne. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1971.
  • teletechnika. W: Nowicki Witold: O ścisłość pojęć i kulturę słowa w technice. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1978.
  • praca zbiorowa: Słownik telekomunikacyjnej techniki kablowej. Warszawa: Zakład Doświadczalny Budownictwa Łączności, 1995.
  • praca zbiorowa: Vademecum teleinformatyka. Warszawa: IDG, 1999.
  • Włodarczyk Jacek, Podosek Zbigniew: Systemy teletechniczne budynków inteligentnych. Warszawa: Przedsiębiorstwo Badawczo-Projektowo-Wdrożeniowe CYBER, 2002.

Przypisy

  1. według Prawa Budowlanego tylko kanalizacja kablowa i inne elementy na stałe montowane do podłoża stanowią obiekt budowlany (a nie kable i domyślnie wyposażenie elektroniczne) i te elementy stanowią "podstawową infrastrukturę teletechniczną" wykonywaną zgodnie z Prawem Budowlanym