Tenrek zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tenrek zwyczajny
Tenrec ecaudatus[1]
(Schreber, 1777)
Tenrek zwyczajny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd Afrosoricida
Rodzina tenrekowate
Rodzaj Tenrec
Lacépède, 1799
Gatunek tenrek zwyczajny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło tenrek w Wikisłowniku

Tenrek zwyczajny, kretojeż bezogonowy (Tenrec ecaudatus) – gatunek ssaka owadożernego z rodziny tenrekowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Tenrec. Nazwa rodzajowa Tenrec pochodzi od słowa "tandraka" w języku malgaskim[3], zaś nazwa gatunkowa ecaudatus znaczy po łacińsku "bez ogona".

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Tenrek zwyczajny występuje na Madagaskarze, natomiast na Komorach, Seszelach, Mauritusie i Reunionie został introdukowany początkowo jako pokarm dla pracowników plantacji[4][2][5]. Zamieszkuje tereny krzewiaste i lasy równikowe, często w pobliżu źródeł wody[5][6]. Spotykany również na polach ryżowych, plantacjach i w ośrodkach miejskich. Pojawia się do wysokości 2500 m n.p.m.[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe dane[5][6][7]
(samce są większe od samic)
Długość ciała 25–39 cm
Długość ogona 1-1,6 cm
Masa ciała 1,5-2,4 kg
Dojrzałość płciowa 182 dni
Ciąża 56-64 dni
Liczba młodych
w miocie
1-32
Długość życia 8 lat w niewoli[8]

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Największy przedstawiciel rodziny tenrekowatych[9]. Ciało silne i muskularne. Głowa wydłużona, zakończona spiczastym ryjkiem. Oczy i uszy małe[6][10]. Ogon szczątkowy. Ubarwienie w zależności od rejonu występowania waha się od szaro-brązowego do czerwono-brązowego[5]. Sierść jest gęsta i składa się ze sztywnych włosów i tępych kolców. Kolce młodych są koloru białego[6][11]. Kończyny przednie są dłuższe od tylnych. Łapy o pięciu palcach zakończone są ostrymi pazurami. Samice mają zazwyczaj 12 par sutków. Układ pokarmowy, rozrodczy i wydalniczy łączą się w fałdzie skórnym przypominającym kloakę[7].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Ssak ten prowadzi samotny i nocny tryb życia. Dorosłe tenreki starają się unikać nawzajem, z wyjątkiem okresu rozrodu i matki opiekującej się młodymi. Głównie okresy aktywności przypadają na wieczór (od 18 do 21 godz.) oraz noc (od 1 do 5 godz.)[5]. Często można go spotkać podczas kąpieli na polach ryżowych. W poszukiwaniu pożywienia potrafi wspinać się na strome skały i rzadziej na drzewa. Nora zwykle znajduje się w pobliżu potoków lub strumieni i ma kształt litery Y. Przeważnie ma dwa wyjścia i komorę sypialną długości 1–2 m. Podczas suchych zimowych miesięcy kiedy zasoby pokarmowe są ograniczone, ssak ten zapada w głęboki sen. Areał osobniczy wynosi 0,5-2 ha. W sytuacji zagrożenia stroszy sztywne włosy i kolce na grzbiecie[12] i wydaje z siebie syczące odgłosy[3]. Otwiera też szeroko paszczę i w ostateczności kąsa. Młode wytwarzają dźwiękowy sygnał alarmowy w procesie zwanym strydulacja. Na ten dźwięk rodzeństwo rozbiega się i szuka schronienia[5]. Długie wąsy i włosy na plecach wykorzystywane są do wykrywania drgań. Mają też dobry zmysł wzroku. Do komunikacji wykorzystują również bodźce zapachowe.

Młode tenreki zwyczajne

Okres godowy przypada głównie na październik i listopad. Samce często staczają walki o samice. Podczas spotkania para nawzajem się obwąchuje po czym przystępuje do krycia. Podczas kopulacji samiec przytrzymuje samicę przednimi nogami i częstą ją liże[5]. Ciąża trwa zwykle 56-64 dni. Po tym okresie rodzi się 1-32 młodych (zwykle jednak 10-20)[13] o masie urodzeniowej 21 g[8]. Wielkość miotu zależy od warunków w jakich występuje ten ssak: w tropikalnych lasach Seszeli w pobliżu równika wynosi około 10, w większości badanych obszarów 15, natomiast na sawannach 20[5]. Młode rodzą się słabo rozwinięte i z zamkniętymi oczami (które otwierają po 14 dniach). Okres laktacji trwa około 4 tygodnie. Po tym okresie matka wyprowadza młode i zaczynają przyjmować stały pokarm. Zmiana ubarwienia następuje po 60 dniach życia. Po 3-4 miesiącach zazwyczaj opuszczają gniazdo i rozpoczynają samodzielne życie.

Tenrek zwyczajny jest wszystkożerny. Na pokarm składają się głównie owady, dżdżownice i inne bezkręgowce oraz rośliny, owoce, płazy, gady i małe ssaki. Długi pysk oraz włosy czuciowe wykorzystywane są do szukania pokarmu pod ściółką leśną. Do rozłupywania twardych pancerzy owadów wykorzystuję silne mięśnie szczęk[14].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Niewiele wiadomo na temat drapieżników polujących na tenreka. Jedynie człowiek polował na te ssaki od tysięcy lat, głównie dla mięsa. Ponadto jako owadożerca niewątpliwie redukuje populacje owadów szkodników[5]. Mogą być nosicielami bakterii wywołujących leptospirozy[15].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (niższego ryzyka)[2]. Nie ma większych zagrożeń dla populacji tego gatunku. Jedynie wprowadzone szczury z rodzaju Rattus mogą być w pewnych okolicznościach konkurencją dla tenreka zwyczajnego[5].

Przypisy

  1. Tenrec ecaudatus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Tenrec ecaudatus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 Tailless tenrec - TENREC ECAUDATUS (ang.). America Zoo. [dostęp 26 sierpnia 2009].
  4. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Tenrec ecaudatus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 24 sierpnia 2009]
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 5,9 Antonia Gorog: Tenrec ecaudatus (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 24 sierpnia 2009].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  7. 7,0 7,1 E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ssaki. Cz. 1. Warszawa: Horyzont, 2001. ISBN 83-7227-610-2.
  8. 8,0 8,1 AnAnge entry for Tenrec ecaudatus (ang.). AnAnge: The Animal Ageing & Longevity Database. [dostęp 26 sierpnia 2009].
  9. Tenrec ecaudatus Common Tenrec (ang.). Institute for the Conservation of Tropical Evironments. [dostęp 25 sierpnia 2009].
  10. Common Tenrec (Tenrec ecaudatus) (ang.). Animal Life Resource. [dostęp 25 sierpnia 2009].
  11. Tail-tess Tenrec (Tenrec ecaudatus) (ang.). Comperative Mammalian Brain Collections. [dostęp 25 sierpnia 2009].
  12. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  13. Common Tenrec (Tenrec ecaudatus) (ang.). WildMagazine.Ca. [dostęp 26 sierpnia 2009].
  14. U. Oron, A. W. Crompton. A cineradiographic and electromyographic study of mastication in Tenrec ecaudatus.. „Journal of Morphology”. 185 (2), 1985. ISSN 0362-2525. 
  15. M. Sigaud, S. Caceres, M. Picard, A. Desvars i inni. Tailless tenrec (Tenrec ecaudatus): natural maintenance host of leptospires?. „Bulletin de la Societe de pathologie exotique”. 102 (1), s. 19-20, 2009 (ang.). [dostęp 26 sierpnia 2009]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.