Teodor Duracz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Teodor Duracz (ps. "Profesor") (ur. 9 lutego 1883 w Czupachówce, obecnie Ukraina, zm. 12 maja 1943 w Warszawie), polski działacz komunistyczny, adwokat, agent wywiadu radzieckiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu gimnazjum w Achtyrce w 1904 rozpoczął studia na wydziale prawa uniwersytetu w Charkowie. Od 1905 należał do Polskiej Partii Socjalistycznej, potem do PPS-Lewicy i Komunistycznej Partii Polski. W 1905 był jednym z organizatorów strajku chłopskiego, za co został aresztowany i przez miesiąc był więziony. W 1908 ukończył studia i rozpoczął pracę zawodową, najpierw jako aplikant, a od 1911 jako adwokat przysięgły-cywilista w Aleksandrówce w guberni chersońskiej. W 1917 brał udział w rewolucji październikowej; pracował w Komisariacie do Spraw Polskich jako kierownik Wydziału Organizacyjnego i redaktor "Wiadomości", urzędowego organu Komisariatu w Zagłębiu Doniecko-Krzyworoskim. W sierpniu 1918, gdy Ukrainę zajęły wojska "białych", wrócił do Polski.

W grudniu 1918 wstąpił do Komunistycznej Partii Polski i otrzymał od tej partii zadanie zorganizowania Wydziału Prawnego przy WRDR. W latach 1918-1939 obrońca w procesach politycznych polskich komunistów i działaczy robotniczych, bronił m.in. Tomasza Dąbala (1922), Władysława Hibnera, Władysława Kniewskiego i Henryka Rutkowskiego (1925), Marcelego Nowotkę i Małgorzatę Fornalską (1935). Był członkiem Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Był wieloletnim współpracownikiem wywiadu radzieckiego w Polsce. Jego kancelaria adwokacka zajmowała się koordynacją obrony komunistycznych działaczy i osób prowadzących działalność szpiegowską na rzecz ZSRR. Jednocześnie pracował w sowieckim przedstawicielstwie handlowym w Warszawie. Przez kancelarię Duracza przechodziły informacje z jednej z najważniejszych siatek sowieckich, penetrującą MSW i polską policję polityczną.[1] W 1941 w grupie "Proletariusz", współredagował pismo "Przełom". W 1942 w szeregach Polskiej Partii Robotniczej, był jednym z czołowych działaczy i członkiem KC (kierownik Wydziału Informacji). Po śmierci Marcelego Nowotki prowadził wewnętrzne dochodzenie w ramach PPR na temat okoliczności tego zabójstwa.

Aresztowany 11 marca 1943 i uwięziony na Pawiaku, zamordowany po torturach podczas przesłuchiwania przez gestapo.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Patron Centralnej Szkoły Prawniczej popularnie nazywanej "Duraczówką" – kuźni kadr dla ludowego wymiaru sprawiedliwości funkcjonującej w latach 1948–1953. W 1947 Teodor Duracz został pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy[2].

Był patronem szkoły podstawowej nr 69 przy ul. Wiktorskiej w Warszawie[3].

Jego imieniem nazwana jest ulica na warszawskich Bielanach, na Osiedlu Szybowników w Bydgoszczy, w Wałbrzychu (Piaskowa Góra) oraz w Białymstoku (Osiedle Pietrasze).

Przypisy

  1. Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941-1944, Warszawa 2003, s. 93.
  2. monitorpolski.gov.pl/mp/1947/s/135/M1947135000001.pdf
  3. Zdekomunizowali patrona szkoły, bo ulicy się nie udało. Gazeta Wyborcza Stołeczna, 15.04.2011. [dostęp 2011-04-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 1, Warszawa 1978.
  • Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy (1941-1944), Wydawnictwo Fronda, Warszawa, 2006, ISBN 83-60335-75-3, s. 92-95,
  • Adwokat Duracz, agentem bolszewickim, "Walka z bolszewizmem" (1930), z.29.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]