Teofano (cesarzowa rzymska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teofano
cesarzowa rzymska
Cesarzowa Teofano
Cesarzowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego
Okres panowania od 972[1]
do 983
Żona Otton II
Poprzedniczka Adelajda Burgundzka
Następczyni Kunegunda Luksemburska
Dane biograficzne
Urodzona 956
Konstantynopol
Zmarła 15 czerwca 991
Nijmegen
Pochowana Kościół św. Pantaleona w Kolonii
Ojciec Konstantyn Skleros
Matka Zofia Fokaina
Mąż Otton II
Dzieci Adelajda
Zofia
Matylda Saksońska
Otton III
NN (córka)

Teofano lub Teophano (gr.: Θεοφάνου – Teofanu, ur. 956, w Konstantynopolu w Bizancjum, zm. 15 czerwca 991 w Nijmegen) – księżniczka bizantyńska, żona cesarza Ottona II (955 - 7 grudnia 983), syna cesarza Ottona I Wielkiego i Adelajdy, córki Rudolfa II Burgundzkiego.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Dawniejsza historiografia uważała Teofano za córkę cesarza Romana II i cesarzowej Teofano[2]. Tej tezie przeczył fakt, że młodszej Teofano nie określano mianem "Porfirogenetki", "urodzonej w purpurze", który to tytuł przysługiwał dzieciom cesarzy. Obecnie uznaje się, że jej ojcem był Konstantyn Skleros, brat pretendenta Bardasa Sklerosa, a matką Zofia Fokaina, bratanica cesarza Nicefora II i siostra Marii Sklerainy, pierwszej żony Jana I Tzimiskesa.

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Chrystus koronuje cesarza Ottona II i księżniczkę bizantyjską Teofano

Małżeństwo Teofano i Ottona było wynikiem starań Ottona I o sojusz z Bizancjum. Jednym z warunków porozumienia był ślub przyszłego Ottona II z księżniczką krwi cesarskiej. Teofano, która przybyła do Niemiec w 972 r., nie była (według słów Thietmara) virgo desiderata, księżniczką z rodziny cesarskiej jak oczekiwano. Teofano przybyła mimo tego z wielkim przepychem i bogatymi darami. W kontrakcie małżeńskim jest określana jako neptis (siostrzenica, bratanica albo wnuczka) cesarza Jana I Tzimiskesa.

Ślub Teofano i Ottona odbył się 14 kwietnia 972 r. w Rzymie. Ślubu udzielał papież Jan XIII. Tego samego dnia została ukoronowana na królową Niemiec i cesarzową (Otton II był współcesarzem od 967 r. do śmierci ojca w 973 r.). Otton i Teofano mieli razem syna i cztery córki:

Teofano towarzyszyła mężowi w jego wszystkich podróżach, jej imię często występuje w korespondencji w dyplomatycznej. Była skłócona z teściową, Adelajdą Burgundzką. W 978 r. doprowadziła do usunięcia jej z dworu. Według opata Cluny, Odilona, Adelajda była bardzo szczęśliwa, gdy "ta grecka kobieta" zmarła.

Regencja[edytuj | edytuj kod]

Gdy Otton II zmarł nagle 7 grudnia 983 r., Teofano została regentką w imieniu jej małego synka, Ottona III. Współregentką była jej teściowa Adelajda, ale Teofano zmusiła ją do rezygnacji z regencji i opuszczenia dworu. W dzień Bożego Narodzenia 983 r. doprowadziło do koronacji Ottona III. W 984 r. przeciwko cesarzowej wystąpił cesarski krewniak, Henryk II Kłótnik, który porwał Ottona, ale został wkrótce zmuszony do oddania dziecka matce. Aby uniknąć wojny Teofano przywróciła w 985 r. Henrykowi władzę w Bawarii, którą ten utracił w 976 r. Z pomocą arcybiskupa Moguncji Willigisa i biskupa Wormacji Hildebalda Teofano rządziła aż do swojej śmierci.

Zmarła 15 czerwca 991 roku na dworze królewskim w Nimwegen. Pochowano ją w kościele pod wezwaniem św. Pantaleona w Kolonii. Otton III był wtedy wciąż dzieckiem i do czasu osiągnięcia przez niego dorosłości władzę sprawowała jego babka, Adelajda.

Sarkofag cesarzowej Teofano

Opinie o cesarzowej[edytuj | edytuj kod]

Alpert z Metzu opisuje Teofano jako nieuprzejmą i gadatliwą kobietę. Była również krytykowna za dekadencję, która przejawiała się w codziennych kąpielach i wprowadzeniu w Niemczech zwyczaju noszenia luksusowych szat i biżuterii. Przypisuje jej się wprowadzenie w Europie Zachodniej zwyczaju używania widelca. Kronikarze opisują poruszenie jakie wywołała, gdy zaczęła używać złotego podwójnego szpikulca aby podawać jedzenie do ust, zamiast jeść przy użyciu rąk, jak to było w zwyczaju. Teolog Piotr Damian twierdził, że cesarzowa była kochanką greckiego mnicha Jana Filagathosa, późniejszego antypapieża Jana XVI. Thietmar tak opisał Teofano: Choć Teofano wątłą była z uwagi na płeć swoją, to jednak odznaczała się pewną odwagą i — co jest rzadkie u Greków — miała ujmujący sposób bycia. Męską zgoła opieką otaczała państwo swego syna, popierając we wszystkim sprawiedliwych, łamiąc zaś i do strachu doprowadzając tych, co głowę podnosili[3].

Przypisy

  1. Otton II był współcesarzem od 967 roku, władzę przejął po śmierci ojca w 973 roku
  2. W. K. von Isenburg, Die Ahnen der Deutschen Kaiser, Koenige und ihre Gemahlinnen, Görlitz 1932, s. 1.
  3. Thietmar, Kronika, Lib. IV, Cap. X

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Męskie rządy cesarzowej Teofano (audycja Programu 2 Polskiego Radia z dnia 29 sierpnia 2011 r. - rozmowa Hanny Marii Gizy z mgr Martą Tycner-Wolicką doktorantką Zakładu Historii Średniowiecznej UW i prof. Przemysławem Urbańczykiem z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN)
Poprzednik
Adelajda Burgundzka
Armoiries Saint-Empire bicéphale.svg Cesarzowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego
972-973-983
Armoiries Saint-Empire bicéphale.svg Następca
Kunegunda Luksemburska