Teofano (cesarzowa rzymska)

Teofano cesarzowa, królowa Niemiec
Królowa Niemiec
Okres panowania	od 973 do 983
Żona	Otton II
Poprzedniczka	Adelajda Burgundzka
Następczyni	Kunegunda Luksemburska
Dane biograficzne
Urodzona	956 Konstantynopol
Zmarła	15 czerwca 991 Nijmegen
Pochowana	Kościół św. Pantaleona w Kolonii
Ojciec	Konstantyn Skleros
Matka	Zofia Fokaina
Mąż	Otton II
Dzieci	Adelajda Zofia Matylda Saksońska Otton III NN (córka)

Teofano lub Teophano (gr.: Θεοφάνου – Teofanu, ur. 956, w Konstantynopolu w Bizancjum, zm. 15 czerwca 991 w Nijmegen) – księżniczka bizantyjska, żona cesarza Ottona II (955 - 7 grudnia 983), syna cesarza Ottona I Wielkiego i Adelajdy, córki Rudolfa II Burgundzkiego.

Pochodzenie

Dawniejsza historiografia uważała Teofano za córkę cesarza Romana II i cesarzowej Teofano. Tej tezie przeczył fakt, że młodszej Teofano nie określano mianem "Porfirogenetki", "urodzonej w purpurze", który to tytuł przysługiwał dzieciom cesarzy. Obecnie uznaje się, że jej ojcem był Konstantyn Skleros, brat pretendenta Bardasa Sklerosa, a matką Zofia Fokaina, bratanica cesarza Nicefora II i siostra Marii Sklerainy, pierwszej żony Jana I Tzimiskesa.

Małżeństwo

Chrystus koronuje cesarza Ottona II i księżniczkę bizantyjską Teofano

Małżeństwo Teofano i Ottona było wynikiem starań Ottona I o sojusz z Bizancjum. Jednym z warunków porozumienia był ślub przyszłego Ottona II z księżniczką krwi cesarskiej. Teofano, która przybyła do Niemiec w 972 r., nie była (według słów Thietmara) virgo desiderata, księżniczką z rodziny cesarskiej jak oczekiwano. Teofano przybyła mimo tego z wielkim przepychem i bogatymi darami. W kontrakcie małżeńskim jest określana jako neptis (siostrzenica, bratanica albo wnuczka) cesarza Jana I Tzimiskesa.

Ślub Teofano i Ottona odbył się 14 kwietnia 972 r. w Rzymie. Ślubu udzielał papież Jan XIII. Tego samego dnia została ukoronowana na królową Niemiec i cesarzową (Otton II był współcesarzem od 967 r. do śmierci ojca w 973 r.). Otton i Teofano mieli razem syna i cztery córki:

• Adelajda (listopad/grudzień 977 - 7 lutego 999), ksieni w Quedlinburgu
• Zofia (978 - 30 stycznia 1039), ksieni w Gandersheim i Essen
• Matylda (979 - 4 listopada 1025), żona Ezzona, hrabiego-palatyna Lotaryngii, matka królowej Polski Rychezy
• Otton III (23 czerwca 980 - 23 stycznia 1002), cesarz rzymski
• nieznana z imienia córka, bliźniaczka Ottona (23 czerwca 980 - przed 8 października 980)

Teofano towarzyszyła mężowi w jego wszystkich podróżach, jej imię często występuje w korespondencji w dyplomatycznej. Była skłócona z teściową, Adelajdą Burgundzką. W 978 r. doprowadziła do usunięcia jej z dworu. Według opata Cluny, Odilona, Adelajda była bardzo szczęśliwa, gdy "ta grecka kobieta" zmarła.

Regencja

Gdy Otton II zmarł nagle 7 grudnia 983 r., Teofano została regentką w imieniu jej małego synka, Ottona III. Współregentką była jej teściowa Adelajda, ale Teofano zmusiła ją do rezygnacji z regencji i opuszczenia dworu. W dzień Bożego Narodzenia 983 r. doprowadziło do koronacji Ottona III. W 984 r. przeciwko cesarzowej wystąpił cesarski krewniak, Henryk II Kłótnik, który porwał Ottona, ale został wkrótce zmuszony do oddania dziecka matce. Aby uniknąć wojny Teofano przywróciła w 985 r. Henrykowi władzę w Bawarii, którą ten utracił w 976 r. Z pomocą arcybiskupa Moguncji Willigisa i biskupa Wormacji Hildebalda Teofano rządziła aż do swojej śmierci.

Zmarła 15 czerwca 991 roku na dworze królewskim w Nimwegen. Pochowano ją w kościele pod wezwaniem św. Pantaleona w Kolonii. Otton III był wtedy wciąż dzieckiem i do czasu osiągnięcia przez niego dorosłości władzę sprawowała jego babka, Adelajda.

Sarkofag cesarzowej Teofano

Opinie o cesarzowej

Alpert z Metzu opisuje Teofano jako nieuprzejmą i gadatliwą kobietę. Była również krytykowna za dekadencję, która przejawiała się w codziennych kąpielach i wprowadzeniu w Niemczech zwyczaju noszenia luksusowych szat i biżuterii. Przypisuje jej się wprowadzenie w Europie Zachodniej zwyczaju używania widelca. Kronikarze opisują poruszenie jakie wywołała, gdy zaczęła używać złotego podwójnego szpikulca aby podawać jedzenie do ust, zamiast jeść przy użyciu rąk, jak to było w zwyczaju. Teolog Piotr Damian twierdził, że cesarzowa była kochanką greckiego mnicha Jana Filagathosa, późniejszego antypapieża Jana XVI. Thietmar tak opisał Teofano: Choć Teofano wątłą była z uwagi na płeć swoją, to jednak odznaczała się pewną odwagą i — co jest rzadkie u Greków — miała ujmujący sposób bycia. Męską zgoła opieką otaczała państwo swego syna, popierając we wszystkim sprawiedliwych, łamiąc zaś i do strachu doprowadzając tych, co głowę podnosili.

Linki zewnętrzne

• Męskie rządy cesarzowej Teofano (audycja Programu 2 Polskiego Radia z dnia 29 sierpnia 2011 r. - rozmowa Hanny Marii Gizy z mgr Martą Tycner-Wolicką doktorantką Zakładu Historii Średniowiecznej UW i prof. Przemysławem Urbańczykiem z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN)

Poprzednik Adelajda Burgundzka

Królowa Niemiec 973-983

Następca Kunegunda Luksemburska