Teoria Deng Xiaopinga
| Teoria Deng Xiaopinga | |
| Nazwa chińska | |
| Hanyu pinyin | Dèng Xiǎopíng Lǐlùn |
| Zn. tradycyjne | 鄧小平理論 |
| Zn. uproszczone | 邓小平理论 |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Teoria Deng Xiaopinga (dengizm) – chińska ideologia (post)komunistyczna, stworzona przez Deng Xiaopinga, faktycznego przywódcę Chińskiej Republiki Ludowej w latach 1978–1989. Dengizm wyewoluował z maoizmu, w przeciwieństwie do którego zreinterpretował jednak teorię marksistowską w duchu konfucjańskim[1]. Źródłem dengizmu była pragmatyczna frakcja Komunistycznej Partii Chin kierowana przez premiera Zhou Enlaia, która ukształtowała się w trakcie walki o władzę z radykalną frakcją Jiang Qing (tzw. "kampanii przeciw Konfucjuszowi")[2]. Dengizm odwołuje się do dziedzictwa maoizmu – krytykował wprawdzie niektóre epizody w historii Chińskiej Republiki Ludowej (zwłaszcza wielki skok naprzód i rewolucję kulturalną) ale podkreślał sukcesy nierozerwalnie związane z kierownictwem Mao. W jego ujęciu "nie należy twierdzić, że myśli Mao Zedonga /.../ są nowym etapem w rozwoju marksizmu, /.../ jednak są one zastosowaniem i rozwinięciem marksizmu-leninizmu w Chinach"[3].
Kluczowymi pojęciami dengizmu są "cztery modernizacje" i "cztery podstawowe zasady" – o ile pierwsze oznacza modyfikację maoizmu, to drugie podkreśla ciągłość z ideologią komunistyczną. Cztery modernizacje oznaczają unowocześnienie przemysłu, rolnictwa, obrony narodowej oraz nauki i techniki[4], cztery podstawowe zasady to: socjalistyczna droga rozwoju, dyktatura proletariatu, kierownicza rola partii komunistycznej oraz marksizm-leninizm i myśl Mao Zedonga[5].
Postulat modernizacji wynikał z przyjęcia sprzecznego z maoizmem hasła, że "Ubóstwo to nie socjalizm"[6]. Prowadziło to do zaakceptowania mechanizmów wolnorynkowych i otwarcia na świat[7], a w konsekwencji też zróżnicowania majątkowego społeczeństwo. Dystansując się od radykalnego egalitaryzmu maoistów Deng głosił: "Zezwalamy, żeby najpierw pewne regiony i niektórzy ludzie osiągnęli zamożność, by tą drogą stopniowo doprowadzić w końcu do powszechnego dobrobytu, zapobiegając jednocześnie polaryzacji społeczeństwa"[8]. Podkreślał jednak, że perspektywiczne cele ustroju nie ulegają zmianie a gospodarka musi pozostawać pod kontrolą państwa: "nie powstanie u nas nowa burżuazja. Podstawowe środki produkcji należą do państwa /.../ Przedsiębiorstwa prowadzone wspólnie z cudzoziemcami również są w połowie własnością socjalistyczną"[9].
"Cztery podstawowe zasady" warunkowały utrzymywanie dyktatury Komunistycznej Partii Chin. Deng ostrzegał: "Bez ideałów, bez dyscypliny kraj nasz /.../ może przekształcić się w ławicę lotnego piasku"[10], dlatego "Bez takiego środka jak dyktatura nie można się obejść"[8]. Choć krytykował nadmierną centralizację i system dożywotniego piastowania stanowisk, to zarazem wypowiadał się przeciw trójpodziałowi władzy i doprowadził do zniesienia konstytucyjnych gwarancji wolności słowa ("czterech wielkich swobód")[11]. Chiński model ustroju objaśniał następująco: "Jakiej demokracji potrzebuje dziś naród chiński? Może to być tylko demokracja socjalistyczna – zwana też demokracją ludową – a nie burżuazyjna demokracja, oparta na indywidualizmie. Demokracja ludowa wiąże się nierozłącznie z dyktaturą wobec wrogich sił /.../ W ustroju tym interesy indywidualne są podporządkowane interesom zbiorowym, /.../ a doraźne interesy – interesom długofalowym"[12].
Spoiwem państwa miał być patriotyzm wyrażający się w akcentowaniu pryncypiów niepodległości i suwerenności ("Niech żaden obcy kraj nie żywi nadziei, że Chiny staną się jego wasalem")[13] oraz w haśle "socjalizmu o chińskiej specyfice"[6]. Deng pozostał też wierny maoistowskiemu purytanizmowi obyczajowemu głosząc, że "będziemy przeciwdziałać zewnętrznym wpływom zepsucia i demoralizacji"[14].
Mimo rdzennie chińskiego charakteru dengizm znajduje analogię w innych próbach dostosowania ideologii komunistycznej do lokalnych warunków, np. w Nowej Polityce Ekonomicznej i jej teoretycznym uzasadnieniu stworzonym przez Nikołaja Bucharina[15], w koncepcjach Earla Browdera[16] czy titoizmie. Polskim zwolennikiem dengizmu był m.in. ekonomista doc. Mieczysław Rakowski, autor książki "Przemiany i szanse socjalizmu" (Warszawa 2004).
Przypisy
- ↑ Wpływ konfucjanizmu wyraża się np. w idei, że "Kierować, to znaczy: służyć". Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 317; por. Krzysztof Gawlikowski, Konfucjański model państwa w Chinach, Warszawa 2009, s. 85-92.
- ↑ Krzysztof Gawlikowski, Nowa batalia o Konfucjusza, Warszawa 1976, s. 189-420
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 213-214
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 382
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 106
- ↑ 6,0 6,1 Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 285
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 312
- ↑ 8,0 8,1 Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 341
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 298-299
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 308
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 170, 239, 266, 340
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 117
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 271
- ↑ Deng Xiaoping, Chińska droga do socjalizmu, Warszawa 1988, s. 271, 250-251
- ↑ Cezary Sikorski, Cienie NEP-u, Warszawa 1986, s. 63-83, 103-115
- ↑ Włodzimierz Batóg, Wywrotowcy? Komunistyczna Partia USA we wczesnym okresie zimnej wojny, Warszawa 2003, s. 41-42
