Teoria przewagi komparatywnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Teoria przewagi komparatywnej (teoria kosztów komparatywnych[1]) – teoria ekonomiczna wyjaśniająca mechanizm obustronnie korzystnej międzynarodowej wymiany towarów i usług w sytuacji znacząco niższych kosztów produkcji dóbr po stronie jednego z partnerów wymiany. Zgodnie z tą teorią decydujące znaczenie dla korzyści czerpanych przez obydwu partnerów handlowych z wymiany ma względny stosunek kosztów produkcji dóbr, będących przedmiotem wymiany w krajach partnerów, a nie bezwzględny poziom nakładów jakie w poszczególnych krajach należy ponieść na wytworzenie tych dóbr. Wystarczającą przesłanką rozwoju specjalizacji i handlu międzynarodowego jest występowanie względnych różnic kosztów wytwarzania, mierzonych nakładami pracy.

Teoria kosztów komparatywnych jest rozszerzeniem i jednocześnie uogólnieniem teorii kosztów absolutnych Adama Smitha, zgodnie z którą w wymianie handlowej decyduje poziom bezwzględnych kosztów produkcji, a większe korzyści z wymiany będzie odnosił partner, który potrafi wytworzyć dobra mniejszym nakładem.

Koszty komparatywne są bardzo istotną kategorią teorii handlu międzynarodowego.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy teorię kosztów komparatywnych sformułował Robert Torrens. W pracy wydanej w 1808 roku zawarł on najważniejsze elementy teorii, którą potem w zmodyfikowanej wersji przedstawił w wydanym w 1815 roku opracowaniu An Essay on the External Corn Trade (Traktat na temat handlu zagranicznego zbożem). Opisał w nim przykład wymiany dóbr przemysłowych i rolnych między Anglią a Polską. Doszedł do wniosku, że Anglia może odnosić znaczące korzyści sprzedając Polsce towary przemysłowe w zamian za zboże, nawet w przypadku, gdy produkcja zboża jest tańsza w Anglii niż w Polsce.

Teoria została jednak dużo szerzej spopularyzowana przez Davida Ricardo, który wyjaśnił kryjącą się za nią koncepcję w wydanej w 1817 roku książce Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania. Upowszechnienie teorii przez Ricardo miało wpływ na częste przypisywanie mu jej autorstwa. Jakkolwiek Ricardo nie był pierwszym, który sformułował koncepcję kosztów komparatywnych, jego niewątpliwym wkładem było opracowanie jej w formie naukowej (choć bez pogłębionej analizy) oraz spopularyzowanie jej do tego stopnia, że stała się dominującą teorią międzynarodowej wymiany handlowej i do dziś jest ważnym punktem odniesienia dla współczesnych teorii handlu.

Koncepcja[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z teorią kosztów komparatywnych o podjęciu i odnoszeniu korzyści z międzynarodowej wymiany handlowej decyduje względny poziom kosztów produkcji wymienianych dóbr. W najogólniejszym ujęciu teoria wykazuje, że dany uczestnik wymiany może odnosić korzyści, gdy sprzedaje dobra wymagające mniejszych nakładów na produkcję, w zamian za dobra, które wymagają w jego kraju większych nakładów. Oznacza to, że bezwzględny poziom kosztów wytworzenia danego dobra nie jest istotny, ponieważ o wartości danego dobra w wymianie będzie decydować wartość nakładów, jakie kraj może zaoszczędzić, powstrzymując się od produkcji tego dobra.

Oddając jednostkę dobra wymagającą mniejszych nakładów w zamian za jednostkę dobra wymagającą większych nakładów, kraj odnosi korzyści w postaci zaoszczędzenia części kosztów, które musiałby ponieść na wytworzenie droższego dobra. Zaoszczędzona część będzie równa różnicy nakładów na produkcję obu dóbr.

W ten sposób kraj będzie odnosił korzyści zawsze wówczas, gdy oddaje dobro wyprodukowane niskim nakładem w zamian za dobro, które musiałby produkować wysokim nakładem. Jednocześnie w kraju jego partnera handlowego relacja kosztowa tych samych dóbr może być odwrotna, np. ze względu na międzynarodową specjalizację produkcji – warunki wytwarzania dóbr (a więc i niezbędne nakłady) mogą się różnić. Jeżeli te same dobra w drugim kraju mają odwrotne relacje kosztów niż w pierwszym kraju wówczas oba kraje wymieniają dobra tańsze za dobra droższe i tym samym oba odnoszą korzyści.

Nawet jeżeli bezwzględny poziom koniecznych nakładów na produkcję obydwu wymienianych dóbr w danym kraju jest znacząco wyższy, niż u partnera handlowego, to wciąż partner odnosi korzyści z wymiany (opłaca mu się sprowadzać dobra), ponieważ w zamian za tanio wytworzony produkt otrzymuje produkt, który wymagałby w jego kraju większych nakładów. Nie jest dla niego istotne jakim nakładem wyprodukował dane dobro drugi kraj, lecz istotne jest dla niego jaką ilość nakładów może zaoszczędzić powstrzymując się od konieczności wyprodukowania tego dobra samemu.

Założenia[edytuj | edytuj kod]

Teoria opiera się na kilku założeniach, które w większości mają za zadanie uproszczenie rozumowania.

  1. Rozpatruje się dwa kraje i dwa towary
  2. Jedynym czynnikiem produkcji jest praca
  3. Doskonała przenośność czynników produkcji z gałęzi do gałęzi
  4. Doskonała konkurencja
  5. Pełne zatrudnienie
  6. Niezmienność warunków produkcji wpływających na różnice w kosztach wytwarzania
  7. Pełna równorzędność krajów
  8. Pełna swoboda decydowania o strukturach wymiany

Przykład[edytuj | edytuj kod]

David Ricardo w swojej książce posłużył się przykładem Anglii i Portugalii oraz dwoma produkowanymi przez nie dobrami – winem i suknem.

Oba dobra można wyprodukować w obu krajach, jednak w Portugalii jednostka wina wymaga mniejszych nakładów na produkcję niż jednostka sukna. W Anglii nakłady konieczne do wyprodukowania obydwu dóbr są znacznie większe niż w Portugalii, jednak w przeciwieństwie do Portugalii, w Anglii sukno jest łatwiejsze do wyprodukowania od wina. Poniższa tabela przedstawia nakłady w roboczodniach niezbędnych do wyprodukowania jednostki danego dobra w obu krajach:

Anglia Portugalia
Sukno 80 30
Wino 100 20

Portugalia ma zatem bezwzględną przewagę, ponieważ oba dobra jest w stanie wyprodukować taniej niż Anglia. Jednocześnie obydwa kraje potrzebują po 5 jednostek każdego dobra. Jeżeli będą chciały zaspokoić swoje potrzeby wyłącznie własną produkcją (czyli powstrzymają się od wymiany), wówczas nakład pracy konieczny do zaspokojenia swojego zapotrzebowania na wino i sukno przedstawia się następująco:

Anglia Portugalia
Roboczo-godziny Wielkość produkcji Nakład pracy Roboczo-godziny Wielkość produkcji Nakład pracy
Sukno 80 5 400 30 5 150
Wino 100 5 500 20 5 100
10 900 10 250

Jednostka wina wyrażona w suknie jest tańsza w Portugalii (1 wino = 0,66 sukna) niż w Anglii (1 wino = 1,25 sukna).

Jednostka sukna wyrażona w winie jest droższa w Portugalii (1 sukno = 1,5 wina) niż w Anglii (1 sukno = 0,8 wina).

Ta różnica we względnej cenie dwóch dóbr w Anglii i Portugalii stanowi istotę teorii kosztów komparatywnych: Anglii opłaca się wymienić jednostkę sukna za jednostkę wina, ponieważ w Anglii sukno jest tańsze od wina. Jednocześnie Portugalii opłaca się oddać jednostkę wina w zamian za jednostkę sukna, ponieważ w Portugalii wino jest tańsze od sukna. Fakt, że Portugalia ma znacząco niższy poziom kosztów dla obydwu dóbr nie wpływa na korzyści, jakie oba kraje odnoszą z wymiany handlowej.

Jeżeli oba kraje zdecydują się wyspecjalizować w produkcji dobra o niższym koszcie komparatywnym i produkować dodatkowe jednostki z przeznaczeniem na wymianę za dobra o wyższym koszcie komparatywnym wówczas będą mogły skorzystać na wymianie handlowej. Globalna produkcja się nie zmieni, zatem Portugalia wyprodukuje 10 jednostek wina, z czego sprzeda 5 jednostek Anglii w zamian za 5 jednostek sukna. Anglia wyprodukuje 10 jednostek sukna, z czego 5 jednostek wymieni za 5 jednostek wina. Nakłady obu krajów będą się kształtować następująco:

Anglia Portugalia
Roboczo-godziny Wielkość produkcji Nakład pracy Roboczo-godziny Wielkość produkcji Nakład pracy
Sukno 80 10 800 30 0 0
Wino 100 0 0 20 10 200
10 800 10 200

Po wymianie 5 jednostek wina za 5 jednostek sukna oba kraje zaspokajają swoje zapotrzebowanie na oba produkty. Jednocześnie w porównaniu do sytuacji, gdy kraje produkowały wyłącznie na własny użytek wymiana pozwoliła na obniżenie nakładów na produkcję:

Anglia Portugalia
Koszt bez wymiany 900 250
Koszt z wymianą 800 200
Różnica bezwzględna 100 50
Różnica względna 11% 20%

Zarówno Anglia, jak i Portugalia odniosły korzyści na wymianie handlowej, pomimo znaczącej różnicy w ogólnym poziomie kosztów w obu krajach.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Krytycy w większości nie podważają zasadności rozumowania, które kryje się za teorią kosztów komparatywnych, ale starają się przede wszystkim podważyć teorię w zakresie założeń, na których teoria się opiera.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Polski matematyk Stanisław Ulam poprosił pewnego razu Paula Samuelsona – ekonomistę i laureata nagrody Nobla – by ten wymienił choć jedną teorię sformułowaną na polu nauk społecznych, która byłaby prawdziwa i jednocześnie nie byłaby banalna lub oczywista. Po kilku latach Samuelson w odpowiedzi wymienił teorię kosztów komparatywnych Davida Ricardo ze stosownym komentarzem:

Quote-alpha.png
O tym, że jest logicznie prawdziwa – matematyka przekonywać nie trzeba; o tym, że nie jest oczywista zaświadczają tysiące ważnych i inteligentnych ludzi, którzy nie potrafili jej sami pojąć lub w nią uwierzyć, nawet gdy im ją wytłumaczono.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jan Rymarczyk: Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2006, s. 24. ISBN 83-208-1604-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Urszula Zagóra-Jonszta: Wykłady z historii myśli ekonomicznej. Wyd. 5. Cz. 1. Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, 2003. ISBN 83-7246-164-3.
  • Adam Budnikowski: Międzynarodowe stosunki gospodarcze. Wyd. 2 zmienione. Warszawa: Polskie Wydawnictwa Ekonomiczne, 2003. ISBN 83-208-1440-5.