Terapia genowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Terapia genowaleczenie polegające na wprowadzeniu obcych kwasów nukleinowych (DNA lub RNA) do komórek. Charakter lub informacja genetyczna zawarte we wprowadzonym DNA lub RNA powinny wywierać efekt terapeutyczny. Mechanizmy działania wprowadzonych kwasów nukleinowych mogą być następujące:

  • Zmuszenie komórki do produkcji białka kodowanego przez wprowadzony gen;
    • produkcja białek potrzebnych, których w organizmie brakuje lub występują w niedomiarze (np. w defektach metabolicznych, takich jak hemofilia);
    • produkcja białek prowadzących do śmierci komórki (apoptozy) - potencjalne zastosowanie do terapii przeciwnowotworowych (patrz: nowotwór).
  • Hamowanie lub modulację ekspresji genów przez wprowadzenie:
    • dominujących alleli genów kodujących nieaktywne lub defektywne białko;
    • antysensowych kwasów nukleinowych wchodzących w interakcję z mRNA[1]);
    • pułapek (wabików) oligonukleotydowych, wychwytujących czynniki transkrypcyjne;
    • małych interferujących RNA (siRNA) służących wyciszeniu ekspresji konkretnego genu;
    • rybozymów (lub DNAzymów) chemicznie modyfikujących materiał genetyczny.

Metoda in vivo polega na podaniu nośnika kwasu nukleinowego do ustroju pacjenta. W tym celu najczęściej stosuje się wektory wirusowe, które potrafią wprowadzać DNA lub RNA do komórki. DNA plazmidowe (zobacz: plazmid), nie podawane z żadnym nośnikiem, jest w stanie wnikać jedynie do komórek mięśni szkieletowych. Nie wiadomo dokładnie przez kogo metoda in vivo została wynaleziona.

Metoda ex vivo polega na wyizolowaniu komórek z organizmu pacjenta, wprowadzeniu do nich terapeutycznego DNA lub RNA (zobacz: transfekcja) i ponownym podaniu ich pacjentowi.

Zastosowanie terapii genowej[edytuj | edytuj kod]

Pewne sukcesy odnotowano jak dotąd w leczeniu dzieci cierpiących na X- i ADA-SCID. Pierwszą pacjentką była czteroletnia Ashanthi DeSilva, chora na ADA-SCID, u której w 1990 rozpoczęto terapię genową przez izolację limfocytów dziecka, wprowadzanie do nich zdrowej kopii uszkodzonego genu, i ponowne wprowadzenie limfocytów do organizmu dziewczynki. W 2000 część prób klinicznych z udziałem chorych na X-SCID została przerwana, kiedy u dwóch spośród 10 pacjentów rozwinęła się białaczka związana zapewne z uaktywnieniem się onkogenu po wprowadzeniu retrowirusa do genomu[2]. Obecnie nadal prowadzone są badania nad terapią genową ADA-SCID[3]. W sierpniu 2006 na łamach "Science" Steven A. Rosenberg z National Cancer Institute, poinformował o dwóch przypadkach czerniaka złośliwego, w których uzyskano pełną remisję dzięki terapii genowej. Polegała ona w tym przypadku na izolacji limfocytów T od chorych, ich namnożeniu, oraz wprowadzeniu do nich poprzez retrowirus genu umożliwiającego rozpoznanie komórek nowotworowych. Następnie po 6-9 dniach w ten sposób modyfikowane limfocyty T były podawane chorym. Pełen efekt leczniczy uzyskano jednak tylko u 2 z 17 pacjentów poddanych temu typowi leczenia[4].

Przypisy

  1. T. Yokota, E. Pistilli, W. Duddy, K. Nagaraju. Potential of oligonucleotide-mediated exon-skipping therapy for Duchenne muscular dystrophy. „Expert Opin Biol Ther”. 7 (6), s. 831-42, Jun 2007. doi:10.1517/14712598.7.6.831. PMID 17555369. 
  2. J. Chinen, JM. Puck. Successes and risks of gene therapy in primary immunodeficiencies.. „J Allergy Clin Immunol”. 113 (4), s. 595-603; quiz 604, Apr 2004. doi:10.1016/j.jaci.2004.01.765. PMID 15100660. 
  3. HB. Gaspar, E. Bjorkegren, K. Parsley, KC. Gilmour i inni. Successful reconstitution of immunity in ADA-SCID by stem cell gene therapy following cessation of PEG-ADA and use of mild preconditioning.. „Mol Ther”. 14 (4), s. 505-13, Oct 2006. doi:10.1016/j.ymthe.2006.06.007. PMID 16905365. 
  4. RA. Morgan, ME. Dudley, JR. Wunderlich, MS. Hughes i inni. Cancer regression in patients after transfer of genetically engineered lymphocytes.. „Science”. 314 (5796), s. 126-9, Oct 2006. doi:10.1126/science.1129003. PMID 16946036. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.