Testy skórne

Testy skórne – testy stosowane w diagnostyce alergii, oparte na zjawisku nadwrażliwości natychmiastowej.

Testy skórne są podstawową metodą diagnostyczną w diagnostyce alergii. Pozwalają na stwierdzenie IgE-zależnej reakcji w obrębie skóry. Podawany alergen wiąże się ze swoistą IgE na powierzchni mastocytów, co doprowadza do uwolnienia z nich histaminy, której uwolnienie powoduje w obrębie skóry powstanie reakcji, wywołującej powstanie bąbla i zlokalizowanego wokół niego rumienia.

Do wykonania testów skórnych powinny być stosowane standaryzowane alergeny, a sam test powinien być wykonany przez odpowiednio przeszkolonego badacza.

Testy skórne dzielimy na testy punktowe i testy śródskórne.

Testy punktowe

Test skórny

Technika wykonania testu punktowego polega na umieszczeniu roztworu zawierającego alergen na skórze (przedramię lub plecy) i następnie nakłuciu skóry w obrębie kropli roztworu. Liczba badanych alergenów zależy od podejrzewanej etiologii, ponadto zawsze należy wykonać kontrolę dodatnią z roztworem histaminy oraz ujemną z roztworem soli fizjologicznej.

Testy śródskórne

Metoda o dużej czułości wykorzystywana do diagnostyki reakcji alergicznej typu natychmiastowego oraz typu reakcji opóźnionej. Wykonanie testu polega na wstrzyknięciu za pomocą strzykawki tuberkulinowej w warstwę powierzchowną skóry alergenu w objętości 0,01–0,02 ml, uzyskując tym samym bąbel o średnicy 2–3 mm. Zasadą jest, iż w przypadku ujemnych testów punktowych, alergen podaje się śródskórnie w stężeniu 100 do 1000-krotnie mniejszym niż był użyty w teście punktowym.

Interpretacja wyników testów skórnych

Interpretacji wyników w obu przypadkach dokonuje się w identyczny sposób. Po upływie 15–20 minut od założenia testu, mierzy się linijką z podziałką milimetrową średnicę bąbla i towarzyszącego nacieku. Jako wynik podaje się dwie wartości, gdzie pierwsza liczba mówi o średnicy bąbla, a druga o średnicy nacieku (np. 4/9). Innym, niezalecanym sposobem interpretacji testu jest tak zwana metoda półilościowa, gdzie wynik przedstawia się w postaci plusów (+). Możliwe warianty ocen przedstawiają się następująco:

• 0 = brak reakcji
• + = bąbel większy o 1 mm niż w kontroli ujemnej (czyli w miejscu podania soli fizjologicznej)
• ++ = bąbel większy o 1–3 mm niż w kontroli ujemnej
• +++ = bąbel większy o 3–5 mm
• ++++ = bąbel większy niż 5 mm, otoczony przez rumień

Testy punktowe dają wynik dodatni u 15–35% zdrowej populacji, dlatego ich dodatni wynik nie oznacza, że źródłem powstania bąbla i nacieku jest reakcja alergiczna IgE-zależna. W związku z tym wynik dodani nie może być podstawą rozpoznania klinicznie istotnej reakcji i zawsze powinien być rozpatrywany łącznie w połączeniu z innymi danymi klinicznymi.

Przyczynami wystąpienia wyniku fałszywie dodatniego mogą być:

• zbyt bliskie, poniżej 2 mm, miejsce nakłucia testowego
• dermografizm
• podrażnienia wywołane przez inne substancje pomocnicze znajdujące się w roztworze
• zanieczyszczenie roztworu testowego innym alergenem
• ponadto w przypadkach testów śródskórnych – podanie zbyt dużej objętości lub zbyt wysokiego stężenia roztworu alergenu

Przyczynami wystąpienia wyniku fałszywie ujemnego są:

• stosowanie leków hamujących reakcje alergiczną przed wykonaniem badania; poniżej wymienione leki powinny być odstawione na 10 dni przed wykonaniem testów:
  • azelastyna
  • cetyryzyna
  • klemastyna
  • ebastyna
  • feksofenadyna
  • hydroksyzyna
  • ketotifen
  • loratadyna
  • mizolastyna
  • astemizol – obecnie niestosowany; powinien być odstawiony na 30–60 dni przed wykonaniem testów
  • glikokortykosteroidy stosowane ogólnie, wziewnie lub donosowo nie mają wpływu na wynik badania
  • leki stosowane miejscowo na skórę również wpływają na wynik testów, nie jest jednak znany czas konieczny do ustąpienia wpływu na reakcję skórną, choć przyjmuje się, że konieczne jest ich odstawienie 2–3 tygodnie przed wykonaniem testu
• zła technika wykonania (zbyt płytkie nakłucie)
• roztwór alergenu o zbyt niskim stężeniu
• słaba reaktywność skóry (np. powyżej 50 roku życia i poniżej 5 r.ż.)
• przewlekła niewydolność nerek
• uszkodzenia nerwów zaopatrujących miejsce wykonania testu (obwodowe lub centralne)
• zbyt głębokie podanie roztworu testowego (w przypadku testu śródskórnego)
• reakcja anafilaktyczna w krótkim czasie przed wykonaniem testów

Wskazania do wykonania testów

Podstawowym testem jest test punktowy, który jest wykonywany celem potwierdzenia, że dany alergen wywołuje u danego chorego reakcję alergiczną. Ma to znaczenie przy wykrywaniu pacjentów wymagających odczulania lub w przypadku niemożności przeprowadzenia testu i powinno stać się przyczynkiem do unikania zdiagnozowanego alergenu (np. alergeny pokarmowe). Testy śródskórne nie są przeprowadzane, jeśli wynik testu punktowego jest dodatni, służą więc do pogłębienia diagnostyki w przypadku testów punktowych ujemnych, zwłaszcza przy istotnym podejrzeniu, że dana substancja jest dla organizmu alergenem.

Przeciwwskazania

• ciąża
• pokrzywka
• brak możliwości odstawienia leków przeciwalergicznych na okres badania
• choroby autoagresyjne
• nowotwory złośliwe

Działania niepożądane

Testy skórne są bezpieczną procedurą diagnostyczną. Najczęstszym powikłaniem jest niegroźna miejscowa reakcja alergiczna. U 0,02–0,04% chorych może dojść do wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, dlatego testy skórne powinny być wykonywane przez lekarza, który ma dostęp do zestawu przeciwwstrząsowego.

Bibliografia

• Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie, tom I. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2005, s. 1805-1807. ISBN 83-7430-031-0.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.