Tezauryzacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Tezauryzacja (gr. thēsaurósmagazyn, skarb(iec)) – gromadzenie i przechowywanie majątku: zapasów złota, pieniędzy kruszcowych, pieniędzy papierowych, walorów, wierzytelności lub innych dóbr materialnych o dużej wartości (nieruchomości, dzieł sztuki, antyków, biżuterii). Tezauryzacja prowadzi do wycofania wartości z obiegu gospodarczego lub pieniężnego, wskutek czego nie przynoszą one korzyści ani ich posiadaczowi, ani gospodarce.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

W ekonomii tezauryzacją nazywana jest praktyka kupowania i gromadzenia zasobów tak, by zachować tkwiącą w nich wartość lub mogły w przyszłości zostać sprzedane dla zysku. Zgodnie z teorią kapitalizmu, jeśli działania te podejmowane są po to, by przesłać je dalej do klienta, bądź – dla ulepszenia, jest to standardowa praktyka biznesowa (jak np. kupowanie drewna, by zbudować z niego dom). Jeśli jednak ukrytym celem jest zatrzymywanie niedostępnych inaczej zasobów, wówczas jest to uważane za tezauryzację.

Tego typu zachowanie może być podyktowane strachem – czy to przed społeczeństwem, czy też po prostu przed brakiem jakiegoś dobra. Niepokoje społeczne czy też katastrofy naturalne mogą doprowadzić do tego, co dziś niewyobrażalne dla cywilizacji zachodniej – gromadzenia żywności, wody, paliw i innych ważnych towarów, co do których istnieje podejrzenie (nie ważne czy słuszne, czy też nie), że wkrótce będzie ich brakowało na rynku.

Z ekonomicznego punktu widzenia, tezauryzacja występuje dlatego, że ludzie zatrzymują zasoby, które wydają im się niedowartościowane i budują ich rezerwy w nadziei na zysk bądź przynajmniej oszczędność. Jednak w najbardziej powszechnej formie tezauryzacja to po prostu niekorzystanie, powstrzymanie się od użycia dóbr. Tezauryzacja jest działaniem szczególnie rozsądnym podczas okresów niestabilności gospodarki, kiedy to dostaw niezbędnych towarów może nagle zabraknąć i rynek zareaguje gwałtownymi podwyżkami cen.

Istnieje także inna perspektywa tezauryzacji: inwestycje. Przykładowo – rodzin o niskich dochodach może nie być stać na zakup metali szlachetnych, ale mogą sobie one pozwolić na gromadzenie żywności w puszkach o długim terminie spożycia. Poprzez konsekwentne kupowanie większej ilości tego typu towarów (ponad aktualne potrzeby), rodziny te mogą zbudować bardzo solidną spiżarnię, która pomoże im w przetrwaniu czasów bezrobocia, dużej inflacji czy niedostatku[1].

Korzyści płynące z tezauryzacji[edytuj | edytuj kod]

Tezauryzacja, bądź nadmierne gromadzenie pieniędzy, postrzegane są jako zagrożenie, przed którym chroni pieniądz papierowy (zob. pieniądz fiducjarny). Jednak jakie szkody zjawiska te mogą wyrządzić gospodarce? Każda ilość pieniędzy może służyć wymianie. W skrajnym przypadku, a więc jeśli duża część populacji będzie gromadziła nadmierną ilość pieniądza, działanie to może doprowadzić do wprowadzenia nowej waluty. Warto przy tym zauważyć kilka istotnych faktów: po pierwsze, istnieją zupełnie racjonalne i moralne przyczyny dla gromadzenia dużych ilości pieniądza. Co więcej, stopień tezauryzacji jest bardzo subiektywny i jedyną możliwością, by stwierdzić, kto dokonuje nadmiernego gromadzenia, jest dokładna analiza każdego przypadku. W związku z tym, generalnie, działanie przeciwko tezauryzacji komplikuje życie wielu ludzi.

Co się z kolei stanie, gdy rząd, by zatrzymać tezauryzację środków pieniężnych, będzie zwiększał podaż pieniądza? Więcej pieniędzy w obiegu spowoduje presję na wzrost cen, co zaś może doprowadzić do tego, że ludzie będą gromadzić jeszcze większą ilość środków[2].

Zgodnie z twierdzeniami keynesistów, nie tylko tezauryzacja, lecz także każde gromadzenie pieniędzy jest nieproduktywne i szkodliwe dla gospodarki[3]. Inni z kolei , jak Roger Garrison, argumentują nieco mniej ostro, że: nieoczekiwany wzrost popytu na pieniądz „pcha gospodarkę poniżej jej potencjału”. Rozważania na temat szkodliwego wpływu gromadzenia pieniędzy przeprowadzone zostały w 1927 r. przez Williama T. Fostera i Waddilla Catchingsa[4]. Według tych autorów wyrzeczenia oszczędzających mogą się skończyć rozczarowaniem, ponieważ system gospodarczy nie jest w stanie produktywnie zagospodarować nowych oszczędności. Foster i Catchings przyjęli w swojej analizie statyczną wizję gospodarki, w której zwiększone inwestycje z jednej strony przyczynią się do wzrostu ilości dóbr konsumpcyjnych, lecz nie zwiększą zagregowanego popytu konsumentów. Na rynek może trafić tyle towarów, że nie będzie ich można sprzedać za cenę wyższą niż koszty produkcji, co w konsekwencji spowoduje recesję gospodarczą.

Tezauryzacja nie zawsze oznacza bezproduktywne gromadzenie pieniędzy. Przedstawiciele austriackiej szkoły ekonomii uważają, że gromadzenie pieniędzy jest rozsądne i przydatne. Friedrich von Hayek pisze nawet, że „inwestycje mogą rosnąć jedynie dzięki wzrostowi oszczędności”[5]. Nagromadzone pieniądze mogą ponadto być użyte do natychmiastowego zaspokojenia szerokiego wachlarza ludzkich potrzeb, zapewniają tym samym jego posiadaczom ochronę przed niepewnością, która zawsze towarzyszy działaniom gospodarczym. Traktując pieniądze jako zabezpieczenie przed tą niepewnością, w zależności do jakiego stopnia dana jednostka postrzega jej wzrost, będzie ona gromadziła środki pieniężne. Jest to więc inwestycja w zmniejszenie odczuwalnej niepewności, dzięki czemu człowiek jest lepiej przygotowany na niepewne jutro.

Nawet jeśli większość ludzi podjęłaby próbę zwiększenia swoich zapasów pieniądza, fizyczna struktura produkcji pozostaje niezmieniona. Jest rzeczą naturalną, że w sytuacji, w której ludzie dążą do większego gromadzenia gotówki, ceny towarów będą spadać – siła nabywcza każdej jednostki pieniądza wzrośnie[5]. Problem tezauryzacji w podobnym duchu omawia również Murray Rothbard[6].

Posiadanie przez obywateli dużej ilości zgromadzonego pieniądza, nieprzeznaczonego przez nich do natychmiastowej konsumpcji, może mieć bardzo korzystny wpływ na zwiększenie płynności finansowej w systemie gospodarczym. Im większa zaś ta płynność, tym mniejsze zagrożenie niewypłacalności i bankructw, a tym większa ochrona na wypadek wszelkiego przyszłego popytu na gotówkę. W związku z powyższym, wzrost popytu na pieniądz motywowany jest jego gromadzeniem i poniekąd ogranicza sam siebie[4].

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

W gospodarkach przedkapitalistycznych, charakteryzujących się brakiem rozwiniętego systemu bankowego, tezauryzacja była jedyną dostępną formą akumulowania oszczędności. Występowanie jej we współczesnej gospodarce towarowo-pieniężnej świadczy o braku zaufania do instytucji finansowo-bankowych. Zjawisko tezauryzacji nasila się w okresie niepokojów społecznych – wynika ono z trwających lub przewidywanych inflacji, kryzysów gospodarczych lub konfliktów zbrojnych.

Przykłady tezauryzacji obejmują także okresy, w których cena nie jest ustalana na wolnym rynku, lecz jest kontrolowana przez organ administracyjny, jak np. w krajach komunistycznych, m.in. PRL. Występuje ona także po katastrofach naturalnych, kiedy podaż jest tak niewielka, że konsumenci robią zapasy (ma to również często związek z regulacjami wymierzonymi przeciwko wysokim cenom, które nie pozwalają działać mechanizmowi rynkowemu). W wyżej wymienionych przypadkach ludzie przestają gromadzić dobra kiedy tylko zniesiona zostaje kontrola cen.

Przypisy

  1. Wendy McElroy: "Guerrilla Hoarding", Mises Daily, 12 kwietnia 2011, [dostęp 2011-04-12].
  2. Jörg Guido Hülsmann: Ethics of Money Production. wersja online, rozdział 4, [dostęp 2011-04-12].
  3. John Maynard Keynes: Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza
  4. 4,0 4,1 Foster T. William, Catchings Waddill: Business without a Buyer.
  5. 5,0 5,1 Huerta de Soto Jesus: Pieniądz, kredyt bankowy i cykle koniunkturalne. Instytut Misesa, Warszawa 2009, s. 259.
  6. Hoppe Hans-Hermann: Rewizja „zysków płynących z oszczędzania pieniędzy”, Instytut Misesa, 19 października 2011, [dostęp 2012-03-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Popularna Encyklopedia Powszechna, Kraków 1997, Fogra Oficyna Wydawnicza, ISBN 83-85719-28-8 t.18
  • Mała Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1970, Państwowe Wydawnictwo Naukowe

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]