Thangtong Gjalpo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Thangtong Gjalpo

Thangtong Gjalpo zwany Czagzampa lub Drubthob (tyb. ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་, wylie: thang stong rgyal po; 13611485[1], 13851464[2], 1375-1464[3], 1385-1465[4], 1385–1510, 1385–1509[5] lub 1361 – 1483) – tybetański jogin, bodhisattwa, mahasiddha, terton[6], egzorcysta, filozof, wynalazca, inżynier, konstruktor, architekt, urbanista, malarz, rzeźbiarz, poeta, kompozytor, dramaturg, metalurg, kowal, ludwisarz, hutnik, lekarz, geolog i polityk.

Urodził się w Lhazê (Lha rtse) w prowincji Tsang[7]. Ze względu na różnorodność zainteresowań porównywany do Leonarda da Vinci[8]. Szczególnie znany jako budowniczy kilkudziesięciu (lub ponad 100) drewnianych i żelaznych mostów na terenie Tybetu i Bhutanu[9]. Rozwiązania techniczne zastosowane przy ich konstruowaniu były, jak wykazały przeprowadzone w Szwajcarii badania, najlepsze z możliwych[10]. Niektóre ze stworzonych przez niego i wciąż istniejących mostów to most w Phuncoling na Cangpo, most w Cung Ribocze w Tybecie Zachodnim oraz obecnie zniszczony most w Lhundrup[11].

Wzniósł również 111 czortenów[12] (między innymi Gjang Rumocze nieopodal Lhazê)[13], liczne świątynie i klasztory, między innymi Lhundup Teng, ważny ośrodek linii Sakja w regionie Kham we wschodnim Tybecie.

Zajmował się odlewaniem z brązu i żelaza różnych przedmiotów rytualnych, np. dordże[14].

Odkrył również wiele term ziemi[15][16].

Budował różnego rodzaju łodzie i statki[17]. Jako jeden z pierwszych w Tybecie konstruował promy[18] (zbudował ich 118).

Wsławił się także jako lekarz. Przypisuje mu się opracowanie "czerwonej pigułki" oraz "białej pigułki", leków stosowanych odpowiednio w przypadku chorób związanych ze znacznie podwyższoną temperaturą i dolegliwościami żołądkowymi. Oba te specyfiki są w dalszym ciągu powszechnie stosowane w medycynie tybetańskiej. Miał opanować wiele epidemii, w tym epidemie cholery[19] w Lhasie w XV wieku. Stworzył też medytację długiego życia.

Był autorem pieśni ludowych i wierszy popularnych w Tybecie i Bhutanie.

Stworzył misterium Acze Lhamo będące połączeniem dramatu i opery, opierające się na tradycyjnych motywach buddyjskich[20]. Założył pierwszą trupę odtwarzającą ten rodzaj sztuki scenicznej. Podróżował z nią po Tybecie, zbierając w ten sposób pieniądze na swoją działalność budowlaną[21]. Pozostawił również wiele dramatów obrzędowych (czham)[22].

Na temat życia i dokonań Thangtonga Gjalpo powstało wiele opracowań, w tym dwa na terenie samego Tybetu. Autorem pierwszego z nich był bratanek mahasiddhy[23].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hudba, film, divadlo (cz.). Tibinfo.cz. [dostęp 8 marca 2010].
  2. The encyclopedia of Tibetan symbols and motifs (ang.). Books.google.pl. [dostęp 8 marca 2010].
  3. Tibet: lamaistische Klosterkultur, nomadische Lebensformen und bäuerlicher ... (niem.). Books.google.pl. [dostęp 25 marca 2010].
  4. Chakzampa Thangtong Gyalpo. Architect, Philosopher and Iron Chain Bridge Builder (ang.). Bhutanstudies.org.bt. [dostęp 23 marca 2010]. [zarchiwizowane z adresu 2008-06-25]. s. 132.
  5. Arya Avalokitesvara and the Six Syllable Mantra (ang.). Dharma.pl. [dostęp 8 marca 2010].
  6. [http://www.answers.com/topic/thangtong-gyelpo Thangtong Gyelpo] (ang.). Answers.com. [dostęp 25 marca 2010]. s. 272.
  7. [http://www.karmathinleyrinpoche.com/200937Thangtong.html Thangtong Gyalpo page] (ang.). Karmathinleyrinpoche.com. [dostęp 24 marca 2010].
  8. Marek Kalmus: Tybet : legenda i rzeczywistość. Kraków: Bezdroża, 2008, s. 289. ISBN 978-83-7560-090-2.
  9. Chakzampa Thangtong Gyalpo. Architect, Philosopher and Iron Chain Bridge Builder (ang.). Bhutanstudies.org.bt. [dostęp 8 marca 2010]. [zarchiwizowane z adresu 2008-06-25].
  10. Marek Kalmus: Tybet : legenda i rzeczywistość. Kraków: Bezdroża, 2008, s. 291. ISBN 978-83-7560-090-2.
  11. Marek Kalmus: Tybet : legenda i rzeczywistość. Kraków: Bezdroża, 2008, s. 290. ISBN 978-83-7560-090-2.
  12. KING OF THE EMPTY PLAIN: The Tibetan Iron Bridge Builder Tangtong Gyalpo (ang.). Snowlionpub.com. [dostęp 23 marca 2010].
  13. Marek Kalmus: Tybet : legenda i rzeczywistość. Kraków: Bezdroża, 2008, s. 295. ISBN 978-83-7560-090-2.
  14. Chakzampa Thangtong Gyalpo. Architect, Philosopher and Iron Chain Bridge Builder (ang.). Bhutanstudies.org.bt. [dostęp 23 marca 2010]. [zarchiwizowane z adresu 2008-06-25]. s. 15.
  15. The Lawudo Lama: stories of reincarnation from the Mount Everest region (ang.). Books.google.pl. [dostęp 3 czerwca 2010].
  16. Ukryte Nauki Tybetu. Wyjaśnienia dotyczące tradycji term buddyjskiej szkoły Ningma. Warszawa: Wydawnictwo Mandala, 1998, s. 181. ISBN 83-906355-2-6.
  17. Chakzampa Thangtong Gyalpo. Architect, Philosopher and Iron Chain Bridge Builder (ang.). Bhutanstudies.org.bt. [dostęp 23 marca 2010]. [zarchiwizowane z adresu 2008-06-25]. s. 76.
  18. Brief Introduction to Great Bodhisattva H.E. Tangtong Gyalpo Bodhisattva (ang.). Zhaxizhuoma.net. [dostęp 23 marca 2010].
  19. Jeden z największych geniuszy w dziejach Świata – Thangtong Gjalpo (pol.). Misieniek.ovh.org. [dostęp 8 marca 2010].
  20. Rough guide to India (ang.). Books.google.pl. [dostęp 3 czerwca 2010].
  21. 22. Thangtong Gyalpo (ang.). Asianart.com. [dostęp 24 marca 2010].
  22. Chakzampa Thangtong Gyalpo. Architect, Philosopher and Iron Chain Bridge Builder (ang.). Bhutanstudies.org.bt. [dostęp 23 marca 2010]. [zarchiwizowane z adresu 2008-06-25]. s. 8.
  23. Chakzampa Thangtong Gyalpo. Architect, Philosopher and Iron Chain Bridge Builder (ang.). Bhutanstudies.org.bt. [dostęp 23 marca 2010]. [zarchiwizowane z adresu 2008-06-25]. s. 11.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]