Theodor Busse

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Theodor Busse
General der Infanterie General der Infanterie
Data i miejsce urodzenia 15 grudnia 1897
Frankfurt nad Odrą
Data i miejsce śmierci 21 października 1986
Wallerstein
Przebieg służby
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą Orderu Zasługi RFN Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego Krzyż Rycerski pruskiego Królewskiego Orderu Rodu Hohenzollernów z Mieczami
Krzyż Niemiecki w Złocie Krzyż Żelazny (1914) I Klasy z okuciem ponownego nadania (1939) Krzyż Żelazny (1914) II Klasy z okuciem ponownego nadania (1939) Czarna Odznaka za Rany (1918) Krzyż Honoru za Wojnę 1914/1918 (dla Frontowców) Medaille Winterschlacht im Osten 1941/42 Order św. Sawy III Klasy (Jugosławia) Order Michała Walecznego III Klasy (Rumunia)

Theodor Busse (ur. 15 grudnia 1897 we Frankfurcie nad Odrą, zm. 21 października 1986 w Wallerstein) – oficer niemiecki, generał Wehrmachtu.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Służbę wojskową w Armii Cesarstwa Niemieckiego rozpoczął 1 grudnia 1915. Jako fahnenjunker trafił wówczas do 12 Pułku Grenadierów im. Księcia Karola Pruskiego (2 Brandenburskiego). Z tym pułkiem został rzucony do walki w lecie 1916. Odniósł rany walcząc w I wojnie światowej.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej Theodor Busse przyjęty został do niemieckich wojsk lądowych. Na początku 1920 roku dostał się do 10 pułku piechoty Przejściowych Wojsk Lądowych (niem. Übergangsheer). Podczas tworzenia 100-tysięcznych sił lądowych Reichswehry Busse został przeniesiony do 8 (pruskiego) pułku piechoty, w składzie którego spędzić miał kilka następnych lat. W ramach 8 (pruskiego) pułku piechoty Theodor Busse:

  • od 1923 przynależał do 4 kompanii, stacjonującej we Frankfurcie nad Odrą;
  • od 1925 należał do 7 kompanii, w Legnicy;
  • 1 października 1925, już w randze porucznika, trafił do 8 kompanii, także w Legnicy;
  • wiosną 1928 został mianowany adiutantem w II batalionie, również stacjonującym w Legnicy.

1 października 1929 został przeniesiony do sztabu 5 dywizji Reichswehry w Stuttgarcie. Tam ukończył 'szkolenie w zakresie wspomagania dowodzenia' - (niem.): Führergehilfenausbildung.

1 października 1931 skierowano go do sztabu 10 (pruskiego) pułku kawalerii w Sulechowie, zaś 1 kwietnia 1933, w stopniu rotmistrza, został przeniesiony do Ministerstwa Reichswehry w Berlinie. W 1937 Theodor Busse, już jako major, został mianowany pierwszym oficerem sztabu generalnego 22 dywizji piechoty. 1 marca 1939 przeniesiono go do Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych.

Do chwili wybuchu II wojny światowej dosłużył się stopnia podpułkownika.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

25 października 1940 Busse został mianowany pierwszym oficerem sztabu generalnego 11 Armii. Na tym stanowisku uczestniczył, po rozpoczęciu wojny z ZSRR, w niemieckim natarciu na tereny południowej Rosji. 1 sierpnia 1941 awansował na pułkownika.

24 maja 1942, podczas gdy uczestniczył w walkach o Krym, uhonorowano go Krzyżem Niemieckim w Złocie. Jesienią 1942 Busse został pierwszym oficerem sztabu generalnego (Ia) Grupy Armii Don, zaś w lutym 1943 objął analogiczne stanowisko w sztabie Grupy Armii Południe.

1 marca 1943 Theodora Busse awansowano na stopień generała majora i mianowano szefem sztabu generalnego Grupy Armii Południe. Przeszło rok później, pod koniec marca 1944, objął funkcję szefa sztabu generalnego Grupy Armii Północna Ukraina.

W lipcu 1944 Busse został przeniesiony do rezerwy Führera. Jednakże jeszcze w tym samym miesiącu mianowano go dowódcą 121 dywizji piechoty, które to stanowisko opuścił 1 sierpnia 1944. Wkrótce potem awansował na generała piechoty (9 listopada 1944) i został mianowany dowódcą I korpusu armijnego.

Dowódca 9 armii[edytuj | edytuj kod]

Generał Theodor Busse (pierwszy z prawej) na odprawie z Führerem; marzec 1945

W styczniu 1945 gen. Theodorowi Busse powierzono dowodzenie 9 armią, która wchodziła w skład Grupy Armii Wisła. W drugiej połowie marca 1945 9 armia trzymała na Odrze front o długości ok. 80 mil, od miejsca gdzie z Odrą łączy się Kanał Hohenzollernów - na północy, do ujścia Nysy Łużyckiej - na południu. Na lewym skrzydle, od północy 9 armia sąsiadowała z 3 armią pancerną generała Hasso von Manteuffla.

22 marca 1945 Busse poinformował generała Gottharda Heinriciego, który właśnie przejmował od Himmlera komendę nad Grupą Armii Wisła, iż Rosjanie wyprowadzili atak z przyczółka na południe od Kostrzyna i zdołali połączyć się ze swoimi wojskami obecnymi na przyczółku na północ od miasta.[1] W ten sposób twierdza Kostrzyn została odcięta, a Rosjanie uzyskali duży przyczółek na Odrze, dogodny do wyprowadzenia ofensywy na Berlin. Jednocześnie Busse oznajmił dowódcy Grupy Armii Wisła, iż poczyni przygotowania do przywrócenia połączenia z Kostrzynem.

23 marca 1945 9 armia dwukrotnie próbowała przebić się do okrążonych przez Rosjan niemieckich obrońców Kostrzyna. Oba ataki okazały się bezskuteczne. 27 marca 1945 Busse ponownie wydał swoim wojskom rozkaz odzyskania Kostrzyna. Ofensywa 9 armii była na tyle intensywna, iż części jednostek pancernych udało się dotrzeć do miasta. Wkrótce jednak radzieckie lotnictwo i ogień artylerii zmasakrowały nacierających żołnierzy niemieckich. 9 armia poniosła ogromne straty w piechocie i oddziałach pancernych, a próba odtworzenia korytarza do Kostrzyna spełzła na niczym.

Hitler, który był wściekły na Bussego z powodu niepowodzenia próby przedarcia się do Kostrzyna, zażądał, by następnego dnia (28 marca) Busse i szef sztabu generalnego wojsk lądowych Heinz Guderian stawili się w Kancelarii Rzeszy o godzinie 14.

Zgodnie z życzeniem Führera 28 marca 1945 odbyła się w bunkrze Kancelarii Rzeszy odprawa w sprawie Kostrzyna. Kiedy Theodor Busse zaczął referować przyczyny niepowodzenia ataku 9 armii, Hitler przerwał mu zniecierpliwiony i rozpoczął wywody o niekompetencji niemieckich generałów ale i żołnierzy. Guderian zaprotestował i stanął w obronie gen. Bussego mówiąc:

Quote-alpha.png
Pozwoli pan, że przerwę. Wczoraj ustnie i na piśmie złożyłem panu raport, że generał Busse nie ponosi winy za niepowodzenie natarcia pod Kostrzynem. 9 armia użyła do tej operacji tyle amunicji, ile jej przydzielono. Wojska spełniły swój obowiązek. Świadczą o tym ich niezwykle wysokie straty. Proszę pana zatem nie robić generałowi Bussemu żadnych wyrzutów.[2]

Między Führerem a szefem sztabu generalnego wojsk lądowych doszło do gwałtownej wymiany ostrych zdań. Obustronną eskalację gniewu przerwało dopiero wywołanie Guderiana do telefonu.[3] Jeszcze tego samego dnia Heinz Guderian stracił stanowisko szefa sztabu generalnego wojsk lądowych i został urlopowany.

Po rozpoczęciu 16 kwietnia 1945 radzieckiej ofensywy na Berlin, Busse planował zatrzymać Rosjan na linii Odry najdłużej jak się da. Na początku liczył na to, że jeśli 9 armia utrzyma pozycje dostatecznie długo, wówczas do Odry dojdą z zachodu Amerykanie. Chociaż Rosjanie uderzyli na 9 armię z ogromną siłą, żołnierze Bussego zdołali początkowo utrzymać swe stanowiska obronne na prawie całej długości frontu, a we Frankfurcie przeprowadzili nawet kontrnatarcie. Obroną kluczowego rejonu wzgórz Seelow[4] zajmował się LVI korpus pancerny generała Helmutha Weidlinga. Przez pierwszą dobę radzieckiej ofensywy Niemcy zniszczyli w rejonie Seelow 132 samoloty i 150 czołgów.

Pomimo, iż 9 armia ponosiła znaczne straty, Busse wtedy jeszcze nie rozważał odwrotu. Uważał, że wycofanie się bez rozkazu oznaczałoby zdradę.

Czołgi I Frontu Białoruskiego marszałka Żukowa, po przebiciu się przez wzgórza Seelow wbiły się w głąb północnego skrzydła 9 armii. Natomiast na południowe skrzydło 9 armii napierały oddziały I Frontu Ukraińskiego marszałka Koniewa.

18 kwietnia 1945 Theodor Busse poinformował dowódcę Grupy Armii Wisła, generała Gottharda Heinriciego, iż Rosjanie rozdzielili 9 armię na części. 20 kwietnia nad 9 armią wisiała już poważna groźba okrążenia. Wbrew sugestiom Heinriciego, Hitler odmówił zgody na wycofanie 9 armii i rozkazał, ażeby Busse nie tylko utrzymał swoje pozycje, ale także, w miarę możliwości zlikwidował rosyjski wyłom w linii frontu, pomiędzy 9 armią a siłami feldmarszałka Schörnera.

W następnych dniach generał Busse bezskutecznie usiłował nawiązać łączność z gen. Helmuthem Weidlingiem, którego LVI korpus pancerny uwikłany był w ciężkie walki z 1 armią pancerną gwardii generała Michaiła Katukowa. W Berlinie krążyły plotki, jakoby dowódca LVI korpusu pancernego bez rozkazu wycofał się do Döberitz, na północ od Poczdamu. Wobec tych pogłosek i braku łączności z LVI korpusem pancernym zarówno Hitler jak i gen. Busse wydali rozkaz rozstrzelania Helmutha Weidlinga.[5]

22 kwietnia 1945 Führer zgodził się na wycofanie części 9 armii na zachód, wzdłuż jej północnego skrzydła. 9 armia była już wtedy okrążona przez Rosjan. Gotthard Heinrici rozkazał Bussemu wycofać z frontu jedną silną dywizję, która ma przebijać się w stronę 12 armii generała Walthera Wencka.[6]

W ostatnich dniach kwietnia 1945 Busse nie chciał już dłużej narażać życia swoich żołnierzy w beznadziejnych atakach w kierunku Berlina. Postanowił, że jego 9 armia spróbuje połączyć się z 12 armią Wencka, po czym obydwie armie będą parły w stronę Łaby. 25 kwietnia po północy Busse otrzymał z Kancelarii Rzeszy zezwolenie na samodzielne podjęcie decyzji co do kierunku natarcia 9 armii. Od tej pory Busse nie potwierdzał już odbioru kolejnych depesz z berlińskiej kwatery Führera. Zignorował również rozkaz Hitlera, zawarty w przekazanej przez Jodla następującej depeszy:

Quote-alpha.png
Führer nakazał 9. i 12. armiom wykonanie koncentrycznych ataków, nie tylko po to, aby ratować 9. Armię, ale aby ratować Berlin.[7]

25 kwietnia 1945 wojska Bussego znajdowały się na zalesionym i usianym jeziorami obszarze na południowy wschód od Fürstenwalde/Spree. Były już wówczas okrążone przez rosyjskie oddziały I Frontu Białoruskiego i I Frontu Ukraińskiego.

Części żołnierzy 9 armii udało się wyrwać z kotła pod Halbe i połączyć się z 12 armią. Busse do samego połączenia z Armią Wencka mobilizował swoich żołnierzy do tego ostatniego wysiłku. Był nieogolony i tak brudny, że gen. Wenck z trudem go rozpoznał.

7 maja 1945 armie 9 i 12 wycofały się nad Łabę i wkrótce przekroczyły rzekę. Ponad 100 tysięcy niemieckich żołnierzy poddało się wówczas Amerykanom. Również generał Busse trafił do niewoli. Z liczącej pierwotnie 200 tysięcy ludzi 9 armii ocalało zaledwie 20% żołnierzy.

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie Theodor Busse przetrzymywany był w areszcie, głównie w więzieniu Landsberg. Zwolniono go pod koniec 1947. Po wyjściu na wolność mieszkał w Wirtembergii. Piastował kierownicze funkcje w obronie cywilnej i obronie terytorialnej kraju. Publikował prace z zakresu historii wojskowości. 25 stycznia 1966 uhonorowano go Wielkim Krzyżem Zasługi Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec z Gwiazdą.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i medale wojskowe[edytuj | edytuj kod]

I wojna światowa

Okres międzywojenny

  • 5 grudnia 1934 - Krzyż Honorowy dla żołnierzy walczących na frontach - Ehrenkreuz für Frontkämpfer,
  • 2 października 1936 - Odznaczenie za długoletnią służbę w Wehrmachcie od IV do II klasy - Wehrmacht-Dienstauszeichnung IV bis II Klasse.

II wojna światowa

Po II wojnie światowej

Przypisy

  1. Rosjanie dokonali tego manewru, kiedy zorientowali się, że gen. Busse przygotowując się do natarcia dyskretnie przegrupowywał swoje siły - z korytarza łączącego Kostrzyn z III Rzeszą wycofał silną 25 dywizję pancerną, a na jej miejsce skierował jednostki 20 dywizji pancernej.
  2. Za: Heinz Guderian, Wspomnienia żołnierza, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1958, str. 347-348
  3. Rozmowę telefoniczną z Hansem Krebsem zaaranżował adiutant Guderiana, major Freytag von Loringhoven, w obawie, iż dalsza kłótnia z Hitlerem może się dla szefa sztabu generalnego wojsk lądowych zakończyć aresztowaniem.
  4. Zob. Bitwa o wzgórza Seelow
  5. Plotka o samowolnym odwrocie Weidlinga do wioski olimpijskiej w Döberitz okazała się nieprawdziwa. Sytuację tę wyjaśniono, gdy generał zjawił się w bunkrze Hitlera 23 kwietnia 1945. Wówczas Führer mianował Weidlinga dowódcą obrony Berlina.
  6. Wenck wbrew rozkazom przekazanym mu przez szefa OKW, Wilhelma Keitla, skierował część swoich oddziałów na południowy wschód od Berlina celem zabezpieczenia drogi odwrotu dla 9 armii.
  7. Za: Antony Beevor, Berlin 1945 Upadek, Wydawnictwo Znak, Kraków 2009, str. 432
  8. Dosłownie: podchorąży; zob. też: junkier
  9. Tłumaczenie za stroną http://www.trzeciarzesza.info/dietl-edurad--r387.htm
  10. Więcej na temat tarczy naramiennej "Krimschild" na forum dyskusyjnym Grupy Rekonstrukcji Historycznej Panzer-Lehr

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]