Thomas Midgley

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Thomas Midgley
Thomas Midgley
Data i miejsce urodzenia 18 maja 1889
Beaver Falls
Data i miejsce śmierci 2 listopada 1944
Worthington
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Thomas Midgley (ur. 18 maja 1889 w Beaver Falls, zm. 2 listopada 1944 w Worthington) – amerykański inżynier mechanik, chemik samouk i wynalazca.

Opracował związki przeciwstukowe dodawane do benzyny – m.in. tetraetyloołów i opatentował ponad sto wynalazków. W 1930 roku pracując dla General Motors odkrył dichlorodifluorometan (oznaczany CFC-12), któremu nadał nazwę freon. Związek ten okazał się bardzo przydatny jako płyn roboczy w pompach cieplnych i lodówkach. Zastąpił inne wcześniej używane w tych urządzeniach substancje, które były trujące lub wybuchowe. CFC był także używany jako gaz nośny w aerozolowych kosmetykach. W 1937 roku za to odkrycie Midgley otrzymał Medal Perkina.

Zdaniem J.R. McNeila Midgley "miał większy wpływ na atmosferę ziemską niż jakikolwiek inny pojedynczy organizm w historii życia na Ziemi"[1].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Thomas Midgley urodził się 18 maja 1889 w Beaver Falls w Pensylwanii, w rodzinie wynalazcy, specjalizującego się w doskonaleniu opon samochodowych[2]. Następnie rodzina Midgleyów przeniosła się do Trenton (New Jersey) a w 1895 do Columbus (Ohio)[2], gdzie Midgley uczęszczał do szkoły podstawowej i średniej[3]. Od 1905 kontynuował edukację w Betts Academy w Stamford (Connecticut)[3]. Następnie studiował inżynierię mechaniczną na Cornell University – studia ukończył w 1911[2].

Po skończeniu studiów wrócił do Ohio, gdzie rozpoczął pracę w National Car Register Company, skąd po roku przeszedł do firmy ojca, produkującej i sprzedającej opony samochodowe[3]. Kiedy firma upadla w 1916, Midgley zaczął pracować dla wynalazcy Karola Ketteringa w Dayton Engineering Laboratories Company (DELCO)[3].

Środki przeciwstukowe[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym zadaniem Midgleya było wyeliminowanie efektu stukowego podczas spalania w silniku o spalaniu wewnętrznym[2]. Efekt występował zarówno w silnikach samochodowych jak i samolotowych wtedy, kiedy tłoki pracowały u szczytu wydajności. W przypadku samochodu jazda pod górę powodowała wówczas obluzowywanie się zaworów, stukanie głowic cylindrów, wibracje skrzyni biegów i nagłą utratę mocy silnika – długotrwale stukanie prowadziło do zniszczenia silnika[4]. Przy pomocy prymitywnego aparatu fotograficznego własnej konstrukcji Midgley stwierdził, że część paliwa ulega wczesnej eksplozji, która manifestuje się charakterystycznym stuknięciem[4]. Midgley obalił tym samym ówczesne przekonanie, że za stukot odpowiedzialny jest silnik[5]. Badania Midgleya finansowała firma General Motors[4].

Zainspirowany teorią Ketteringa o dodaniu czerwonej farby, która jakoby miała przyspieszać absorpcję ciepła, dodał do paliwa jodyny – efekt stukowy nie wystąpił[4]. Jednak jodyna była zbyt drogim dodatkiem, by zastosować ją na wielką skalę. Oprócz jodyny, efekt stukowy ustępował po dodaniu aniliny czy mieszanek selenu z tellurem – te jednak wydzielały tak nieprzyjemne zapachy, że niemożliwe było ich masowe zastosowanie[4].

Po zapoznaniu się z nowym układem pierwiastków opracowanym przez Nielsa Bohra, który lepiej ukazywał zdolności pierwiastków do tworzenia wiązań chemicznych, Midgley przewidział – na bazie dotychczasowych eksperymentów – że najlepszym środkiem przeciwstukowym będą związki pierwiastków ciężkich, na przykład ołowiu – takie jak tetraetyloołów[4]. W grudniu 1921 roku, asystent Midgleya, chemik Carroll Hochwalt, wyprodukował tetraetyloołów w warunkach laboratoryjnych – a po jego dodaniu do paliwa efekt stukowy ustał natychmiast[4]. Efektem ubocznym tetraetyloołowiu było czopowanie świec zapłonowych i układu rozrządu[4] – Midgley odkrył, że problem ten rozwiązuje dodanie bromu[2]. Midgley opracował również metodę pozyskiwania bromu z wody morskiej[2]. Pracując w bezpośrednim kontakcie z tetraetyloołowiem Midgley nabawił się ołowicy, przez co musiał wycofać się na jakiś czas z życia zawodowego[5].

Synteza freonu[edytuj | edytuj kod]

Poważnym problemem ówczesnych chłodziarek było użycie łatwopalnych i toksycznych płynów chłodniczych, np. amoniaku, butanu, dwutlenku siarki czy Chlorometanu, co uniemożliwiało masową sprzedaż lodówek konsumentom prywatnym[3]. W 1928 Kettering zlecił Midgleyowi rozwiązanie tego problemu[3]. W poszukiwaniu idealnego środka chłodniczego Midgley rozpoczął testy ze związkami węgla, azotu, tlenu, wodoru, fluoru, chloru i bromu[3]. Jednym z otrzymanych związków był pierwszy freon dichlorodifluorometan (oznaczany CFC-12) – wydający się być idealnym środkiem chłodniczym, aż do odkrycia jego wpływu na proces powstawania dziury ozonowej[3].

Członkostwa i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W 1923, za prace nad środkami przeciwstukowymi, Midgley otrzymał Medal Nicholsa[6]. Był aktywnym członkiem Amercian Chemical Society (ACS), którego przewodniczącym został w 1944[2]. W 1937 za odkrycie freonu otrzymał Medal Perkina[2]. W 1941 przyznano mu Medal Priestleya[2].

Choroba i śmierć[edytuj | edytuj kod]

W 1940 u Midgleya zdiagnozowano chorobę Heinego-Medina[4]. Midgley, sparaliżowany od pasa w dół, zaprojektował system podwieszek umożliwiający mu samodzielne siadanie i siedzenie[4]. Zaplatany w sznury podwieszek, Midgley został znaleziony martwy 2 listopada 1944 – nie jest do końca wiadomo czy Midgley popełnił samobójstwo, czy śmierć jego nastąpiła wskutek nieszczęśliwego wypadku[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 John Robert McNeill: Midgley, Thomas. W: Shepard Krech (red.): Encyclopedia of World Environmental History: F-N. Routledge, 2004, s. 844. ISBN 0415937345. [dostęp 2011-04-21]. Cytat: ...had more impact on the atmosphere than any other single organism in the history of the life on Eart.. (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Benjamin F. Shearer: Home front heroes: a biographical dictionary of Americans during wartime. T. 2. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 591–592. ISBN 0313334226. [dostęp 2011-04-20]. (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 David E. Newton: Chemistry of the Environment. Infobase Publishing, 2007, s. 70–71. ISBN 0816052735. [dostęp 2011-04-20]. (ang.)
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Sharon Bertsch McGrayne: Prometheans in the lab: chemistry and the making of the modern world. Sharon Bertsch McGrayne, 2002, s. 79–105. ISBN 0071407952. [dostęp 2011-04-20]. (ang.)
  5. 5,0 5,1 5,2 P. Aarne Vesilind: Engineering Peace and Justice: The Responsibility of Engineers to Society. Springer, 2009, s. 61–62. ISBN 1848826737. [dostęp 2011-04-20]. (ang.)
  6. 6,0 6,1 Amercian Chemical Society: NICHOLS MEDALISTS (ang.). [dostęp 2011-04-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]