Tritlenek diarsenu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tlenek arsenu(III))
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tritlenek diarsenu
Tritlenek diarsenu Tritlenek diarsenu
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny As4O6
Inne wzory As2O3 (wzór empiryczny)
Masa molowa 197,84 g/mol
Wygląd biała substancja drobnokrystaliczna
Identyfikacja
Numer CAS 1327-53-3
PubChem 518740[1]
DrugBank DB01169[2]
Podobne związki
Podobne związki As2O5, P4O6, N2O3
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC L 01 XX 27
arsenolit (sześcienny)
klaudetyt I (jednoskośny)
klaudetyt II (jednoskośny)

Tritlenek diarsenu (nazwa Stocka: tlenek arsenu(III); arszenik), As2O3nieorganiczny związek chemiczny, tlenek arsenu na III stopniu utlenienia.

W temperaturze pokojowej jest to biała substancja drobnokrystaliczna. Ogrzewany sublimuje w temperaturze 315 °C pod normalnym ciśnieniem. Jest słabo rozpuszczalny w wodzie, roztwarza się natomiast w kwasie solnym tworząc trichlorek arsenu.

Nie ma wyczuwalnego zapachu i smaku[4]. Jest silnie trujący – LD50 arszeniku wynosi 15 mg/kg masy ciała (dla gryzoni)[3], dla człowieka 1–5 mg/kg masy ciała[potrzebne źródło].

Roczna produkcja światowa wynosi ok. 50 tys. ton[5]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Arszenik znany jest co najmniej od I w. n.e., kiedy to prażenie As2S3 opisał Pedanios Dioskurydes (w procesie tym powstaje As2O3). W V w. jego otrzymywanie zostało opisane przez Olimpiodora[5]. Arszenik badał też Albert Wielki w XIII w. W średniowieczu arszenik i inne związki arsenu były często wykorzystywane przy sporządzaniu trucizn[5][6].

Występowanie i formy[edytuj | edytuj kod]

W naturze występuje pod postacią minerałów: arsenolitu i klaudetytu. Biorąc pod uwagę budowę As2O3 rozróżnia się natomiast 4 odmiany polimorficzne: regularny arsenolit zbudowany z klatek As4O6 tworzących molekularny kryształ, dwie odmiany jednoskośne – klaudetyt I i klaudetyt II o budowie warstwowej oraz amorficzny, szklisty tritlenek diarsenu otrzymywany przez powolne schładzanie powyżej 250 °C pod ciśnieniem normalnym[7][8]

Tritlenek diarsenu jest otrzymywany przez prażenie rud arsenu przy dostępie powietrza:

2 As2S3 + 9 O2 → 2 As2O3 + 6 SO2

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Arszenik nie jest już obecnie (przynajmniej w Polsce, USA i krajach UE) stosowany do wyrobu szkła, farb, do konserwacji skór i drewna, a także w stomatologii, ze względu na jego toksyczność i działanie rakotwórcze[9]. Produkcja farb opartych na arszeniku została zakazana w Polsce już w 1956 roku.

W starożytności i średniowieczu używany był przez kobiety jako bielidło[potrzebne źródło].

Zastosowanie w medycynie[edytuj | edytuj kod]

Tritlenek diarsenu był wykorzystywany jako składnik w różnych obecnie już zdyskredytowanych środkach leczniczych, jak np. w tzw. płynie Fowlera, otrzymywanym przez roztworzenie arszeniku w roztworze KHCO3 (środek opracowany przez Thomasa Fowlera)[10]. Wydaje się być natomiast obiecującym środkiem w leczeniu chorób autoimmunologicznych (w oparciu o badanie na myszach)[11]. Jest lekiem dopuszczonym do leczenia ostrej białaczki promielocytowej[10][12].

Toksyczność[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: zatrucie arszenikiem.

Tritlenek diarsenu jest łatwo wchłaniany przez układ pokarmowy. Toksyczne skutki występują również w wyniku wdychania lub po kontakcie ze skórą. Eliminacja związku zachodzi na początku szybko, na drodze metylacji do kwasu kakodylowego, który jest wydalany z moczem, ale pewna część związku (30–40% w przypadku wielokrotnej ekspozycji) jest wbudowywana do kości, mięśni, skóry, włosów i paznokci (wszystkich tkanek bogatych w keratynę) i podlega eliminacji w ciągu tygodni lub miesięcy.

Przypisy

  1. Tritlenek diarsenu – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. Tritlenek diarsenu – karta leku (DB01169) (ang.). DrugBank.
  3. 3,0 3,1 Tritlenek diarsenu (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  4. Toksykologia - część 2. kryminalistyka.wortale.net. [dostęp 2014-01-31].
  5. 5,0 5,1 5,2 Sabina C. Grund, Kunibert Hanusch, Hans Uwe Wolf: Arsenic and Arsenic Compounds. W: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. VCH-Wiley, 2005. DOI:10.1002/14356007.a03_113.
  6. Piastowscy truciciele. W: Iwona Kienzler: Mroczne karty historii Polski. Bellona, 2013. ISBN 978-83-11-12714-2.
  7. Papatheodorou, G. N., Solin, S. A.. Vibrational excitations of As2O3. I. Disordered phases. „Phys. Rev. B”. 13 (4), s. 1741–1751, 1976. doi:10.1103/PhysRevB.13.1741. 
  8. Flynn, E. J., Solin, S. A., Papatheodorou, G. N.. Vibrational excitations of As2O3. II. Crystalline phases. „Phys. Rev. B”. 13 (4), s. 1752–1758, 1976. doi:10.1103/PhysRevB.13.1752. 
  9. Raport NTP na tematy czynników rakotwórczych – nieorganiczne związki arsenu
  10. 10,0 10,1 Antman KH. Introduction: The History of Arsenic Trioxide in Cancer Therapy. „Oncologist”, s. 1–2, 2001. doi:10.1634/theoncologist.6-suppl_2-1. PMID 11331433. 
  11. Bobé P., Bonardelle D., Benihoud K., Opolon P., Chelbi-Alix MK. Arsenic trioxide: A promising novel therapeutic agent for lymphoproliferative and autoimmune syndromes in MRL/lpr mice.. „Blood”. 13 (108), s. 3967–75, grudzień 2006. doi:10.1182/blood-2006-04-020610. PMID 16926289. 
  12. Soignet SL., Frankel SR., Douer D., Tallman MS., Kantarjian H., Calleja E., Stone RM., Kalaycio M., Scheinberg DA., Steinherz P., Sievers EL., Coutré S., Dahlberg S., Ellison R., Warrell RP. United States multicenter study of arsenic trioxide in relapsed acute promyelocytic leukemia. „J.Clin.Oncol.”. 18 (19), s. 3852–3860, 2001. PMID 11559723. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.