Tojad lisi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tojad lisi
Tojad lisi: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rodzina jaskrowate
Rodzaj tojad
Gatunek tojad lisi
Nazwa systematyczna
Aconitum lycoctonum L. em. Koelle

Tojad lisi (Aconitum lycoctonum L. em. Koelle)[2]gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych.

Kwiatostan

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Azji i w Europie. W Azji występuje na Syberii, w środkowej Azji, w Chinach i Mongolii[3]. W Europie występuje w jej części środkowej, południowej i zachodniej, z centrum zasięgu w Alpach); do około 2400 m n.p.m. W Polsce występuje wyłącznie podgatunek A. lycococtonum subsp. lycoctonum i tylko w Kotlinie Żywieckiej, w 2008 potwierdzono jego występowanie tutaj na czterech stanowiskach[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Duża roślina o wysokości 40-150 cm i włóknistych korzeniach bez bulw.
Liście
Dolne liście łodygowe i liście odziomkowe dłoniasto klapowate, długoogonkowe, wyższe krótkoogonkowe lub siedzące.
Kwiaty
W odróżnieniu od innych rodzimych gatunków tojadów o kwiatach fioletowych, kwiaty tojadu lisiego są bladożółte lub białawe. Kwiatostanem wydłużony z odstającymi odgałęzieniami, na których kwiaty zebrane są w grona. Mają przylegająco owłosiony, walcowaty hełm o długości ok. trzykrotnie większej od szerokości. Ostrogi są spiralnie zwinięte i wewnątrz zawierają nektar.
Owoc
Wielonasienny mieszek. Nasiona tępo trójkanciaste, czerniawe i przeważnie nagie.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, hemikryptofit. Rozmnaża się wyłącznie przez nasiona. W Polsce kwitnie od czerwca do sierpnia, kwiaty zapylane są przez trzmiele[5]. Roślina przywiązana jest do podłoża bogatego w węglan wapnia. W Polsce występuje przede wszystkim w zbiorowiskach leśnych i zaroślowych, rozwijających się na stromych, niestabilnych zboczach. Liczba chromosomów 2n=16.

Jest rośliną bardzo silnie trującą, jedną z najbardziej trujących rosnących u nas. Trująca jest cała roślina, a szczególnie nasiona i korzenie[6]. Roślina zawiera akonitynę, która w niewielkich dawkach działa pobudzająco, przy większych powoduje paraliż nerwów ruchowych i czuciowych. Przy doustnym spożyciu już 2-5 g tojadu lisiego może spowodować zatrzymanie akcji serca i paraliż oddechowy, w rezultacie śmierć[6]. Może się wchłaniać także przez skórę[6].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. W Czerwonej liście roślin i grzybów Polski jest umieszczona w grupie gatunków rzadkich, potencjalnie zagrożonych (kategoria zagrożenia R)[7]. Stanowiska tojadu lisiego w Polsce zlokalizowane są w obrębie nielicznych enklaw leśnych i zaroślowych o niewielkiej powierzchni, w sąsiedztwie terenów rolniczych i zurbanizowanych[4]. Są one narażone z uwagi na możliwość bezpośredniego zniszczenia wskutek działań człowieka. Żadne ze stanowisk nie jest objęte obszarową ochroną prawną.

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

  • Wyróżnia się 2 podgatunki[3]
    • Aconitum lycoctonum subsp. lycoctonum. Endemit europejski.
    • Aconitum lycoctonum subsp. vulparia
  • Synonimy[3]:
    • Aconitum excelsum Rchb. = Aconitum lycoctonum subsp. lycoctonum
    • Aconitum lycoctonum auct. = Aconitum lycoctonum subsp. vulparia
    • Aconitum septentrionale Koelle = Aconitum lycoctonum subsp. lycoctonum
    • Aconitum vulparia Rchb. ≡ Aconitum lycoctonum subsp. vulparia

Zastosowanie i uprawa[edytuj | edytuj kod]

Bywa uprawiany w ogrodach jako roślina ozdobna[8]. Najlepiej rośnie na żyznej glebie i na częściowo zacienionym stanowisku[9]. Rozmnaża się go przez podział jesienią (po obeschnięciu liści), lub przez wysiew nasion[9]. Zwykle wymaga podpór, gdyż jego pędy mają skłonność do wylegania.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-11-03].
  4. 4,0 4,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  6. 6,0 6,1 6,2 Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
  7. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  8. Lance Hattat: 1000 roślin ogrodowych od A do Z. 1998. ISBN 978-1-4054-7958-5.
  9. 9,0 9,1 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.