Tolerancja (socjologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy socjologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Minerwa jako symbol oświeconej mądrości która chroni oraz opiekuje się wyznawcami wszystkich religii (według polsko-niemieckiego malarza Daniela Chodowieckiego, 1791)
Sytuacja wyznaniowa w I Rzeczypospolitej 1573
Pomarańczowa wstążka – symbol tolerancji rasowej

Tolerancja (łac. tolerantia – „cierpliwa wytrwałość”; od łac. czasownika tolerare – „wytrzymywać”, „znosić”, „przecierpieć”) – w mowie potocznej i naukach społecznych postawa społeczna i osobista odznaczająca się poszanowaniem poglądów, zachowań i cech innych ludzi, a także ich samych.

W ogólnym znaczeniu tolerancja to otwarte, obiektywne i szanujące podejście wobec odmiennych od własnych postaw, zachowań i cech drugiego człowieka. W społecznym, kulturowym i religijnym znaczeniu tolerancja i tolerowanie są słowami używanymi do opisu postaw, które są „tolerancyjne” (czy też szanujące) wobec praktyk czy przynależności grupowych, które mogą być dezaprobowane przez tych, którzy są w większości.

W praktyce „tolerancja” wskazuje na poparcie dla postaw, które są przeciwne dyskryminacji etnicznej, rasowej czy religijnej. Natomiast słowo „nietolerancja” może być używane w celu opisu zachowań czy praktyk dyskryminacyjnych. Mimo że słowo tolerancja powstało jako słowo odnoszące się do tolerancji religijnej dla mniejszości religijnych powstałych w wyniku reformacji. To słowo do dziś jest powszechnie używane dla opisu znacznie większej ilości zjawisk dotyczących otwartości czy szacunku dla istnienia innych postaw, grup czy poglądów mogących nie być zgodnymi z poglądami większości.

  • Tolerancja nie oznacza akceptacji (por. łac. acceptatio – przyjmować, sprzyjać) czyjegoś zachowania czy poglądów. Wręcz przeciwnie, tolerancja to poszanowanie czyichś zachowań lub poglądów, mimo że nam się one nie podobają.
  • Tolerancja jest postawą, która umożliwia otwartą dyskusję. Bez tej postawy dyskusja zamienia się albo w zwykłą sprzeczkę, albo prowadzi do aktów agresji.
  • Tolerancja uznawana jest za podstawę społeczeństwa otwartego i demokracji.
  • Tolerancja ma też granice: dotyczy to postaw, które sprzeciwiają się tolerancji.
Zobacz hasło tolerancja w Wikisłowniku

Historia[edytuj | edytuj kod]

Z praktycznych przyczyn rządy zawsze musiały rozważać, którym grupom i praktykom mogą pozwalać na dalsze funkcjonowanie i istnienie, a którym grupom i praktykom tego prawa odmawiać. Edykty Aśoki wydane przez Aśokę Wielkiego (269-231 p.n.e), władcę Imperium Majurów, usankcjonowały tolerancję religijną oraz etniczną. Fakt, że Aśoka był buddystą, pokazuje jak bardzo buddyzm był tolerancyjny wobec innych religii. Późniejsza ekspansja Imperium rzymskiego również podniosła kwestię tolerancji – Rzymianie zastanawiali się, jak traktować liczne ludy o różnych religiach i zwyczajach, które podbili. Ogólnie Rzymanie tolerowali wszystko, co nie było w konflikcie z rzymskimi prawami. Podobnie, w czasach średniowiecza władcy chrześcijańskiej Europy oraz muzułmańskiego Bliskiego Wschodu czasem decydowali się na tolerowanie mniejszości, a czasem nie. W tym okresie Żydzi często byli celem różnego rodzaju dyskryminacji i pogromów. Szczególnym wyjątkiem była wtedy Polska, która to służyła jako bezpieczne schronienie dla europejskiego judaizmu. W połowie XVI wieku 80% Żydów na świecie znalazło bezpieczne schronienie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów Polski i Litwy.

Wczesnym głosicielem idei tolerancji był Polak Paweł Włodkowic, który na soborze w Konstancji twierdził, iż narody pogańskie mają prawo do zachowania swych wierzeń. Mimo działań Włodkowica prawdziwy początek rozważań nad tolerancją nie zaczął się aż do XVI i XVII wieku, kiedy to w wyniku Reformacji w Europie doszło do podziału zachodniego chrześcijaństwa i powstania wielu nowych wyznań protestanckich. Liczne wojny między wyznawcami różnych odłamów doprowadziły do coraz większego poparcia dla idei tolerancji – gdyż tylko ta gwarantowała pokój. Pisarze tacy jak Sebastian Castellio czy Michel de Montaigne kwestionowali potrzebę wojen religijnych i dostarczali argumentów dla tolerancji. W ramach kontrastu, ówczesna Polska była wyjątkiem na skalę światową – gdy Europa krwawiła w wyniku licznych wojen, Polska była stabilna, gdyż tolerancja była już fundamentem państwowości polsko-litewskiej. W owych czasach Polska była znana pod przydomkiem „schronienie dla heretyków”, a jej pozycja jako kraju otwartego na inność i obcość była usankcjonowana w pierwszym europejskim edykcie tolerancji – konfederacji warszawskiej z 1573.

Kwestia tolerancji była często poruszana w XVII wiecznej Wielkiej Brytanii, podczas i po wyniszczającej angielskiej wojnie domowej. John Milton i radykalni parlamentarzyści jak Gerrard Winstanley twierdzili, że chrześcijanie i żydzi powinni mieć zagwarantowane prawo do wyznawania swych religii. W międzyczasie Oliver Cromwell zezwolił Żydom na powrót do Anglii, ale dyskryminacja katolików i ateistów ciągle się utrzymywała (katolicy byli postrzegani jako zdrajcy, a ateiści uznawani za zagrożenie, gdyż nie mieli moralności). John Locke w swoich dwóch dziełach List dotyczący tolerancji i Dwa traktaty o rządzie zaproponował bardziej dokładne oraz usystematyzowane podejście do tolerancji, w którym zawierała się zasada rozdziału państwa od kościoła, co potem stało się podstawą dla wielu systemów demokratycznych, jednak ciągle nie apelował o rozszerzenie tolerancji na katolików i ateistów. Nauki Locke oraz innych myślicieli były przyczyną powstania Brytyjskiego Aktu Tolerancji z 1689 r., który mimo małych gwarancji tolerancji był kamieniem milowym w historii tolerancji oraz pomógł utworzyć stabilność polityczną na Wyspach Brytyjskich.

Filozofowie i pisarze okresu oświecenia, jak Voltaire czy Lessing, promowali oraz rozwijali ideę tolerancji religijnej. Ich oraz Locke’a dorobek zostały użyte przy tworzeniu Konstytucji Stanów Zjednoczonych czy Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela