Tomasz Turowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tomasz Tadeusz Turowski[1] (ur. 1 maja 1948 w Sosnowcu) – oficer wywiadu PRL i III RP, w latach 1975-1984 działający jako kleryk w zakonie jezuitów, dyplomata.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec, Stanisław, był prawnikiem, a matka lekarzem okulistą[2]. Absolwent rusycystyki na Uniwersytecie Jagiellońskim i Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie[1]. W młodości wydał dwa tomiki poezji, współpracował z krakowską Piwnicą pod Baranami[3][1].

Od 1972 związany z polskim wywiadem[4][5], od 1973 oficer Wydziału XIV Departamentu I MSW PRL, a następnie Zarządu Wywiadu UOP i Agencji Wywiadu.

W 1975 otrzymał misję przeniknięcia do zakonu jezuitów w Watykanie[5][6] (zakonnicy działają jako kapelani wojsk NATO[4][7]). Wpierw miał zgłosić się do zakonu w Krakowie, gdzie nie został przyjęty, następnie przyjęto go w Warszawie (prowincja północna zakonu), krótkotrwale przebywał w nowicjacie w Kaliszu, po czym w 1974 został wysłany do Rzymu[8]. Formalnie do zakonu miał wstąpić we włoskim mieście Fiumicino[9]. Został klerykiem[10][4], przyjęty przez o. Antoniego Mruka, który powierzał mu tłumaczenia poufnych dokumentów, z uwagi na jego wykształcenie i znajomość języka rosyjskiego[11][12]

Był pracownikiem Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego[1] [a]. Działał jako „nielegał”, tj. szpieg niepełniący żadnych funkcji dyplomatycznych, ze specjalnie spreparowanym życiorysem, wysyłanym na specjalne misje wywiadowcze[4]. Działał pod numerami „10682” i „9596” (w sporządzanych meldunkach)[13], pod kryptonimami „Orsom”[12] i „Ritter” (w wewnętrznej dokumentacji Departamentu I), używał także nazwiska legalizacyjnego Dzierżoń[14].

W Rzymie ukończył filozofię na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim[1]. Dzięki wcześniejszej znajomości z okresu studiów z kardynałem Karolem Wojtyłą[b] przed wyjazdem do Włoch otrzymał od niego oraz od biskupów zajmujących się polską emigracją w Rzymie listy polecające. Studiując w Rzymie, mieszkał w domu zakonnym i pracował w sekcji wschodniej Radia Watykańskiego. Po wyborze Karola Wojtyły na papieża wielokrotnie kontaktował się z nim podczas nagrywania jego wystąpień dla radia.

W 1980 został przeniesiony w zakonie jezuitów z Rzymu do Paryża i rozpracowywał opozycję polską we Francji. W tym czasie wykładał w Meudon Centre Russe, jezuickim ośrodku zajmującym się nauczaniem języka i kultury rosyjskiej, był także współpracownikiem redakcji wydawnictwa Editions Spotkania[5][15], wówczas zaznajomił się z jego szefem, Piotrem Jeglińskim[16]. W Paryżu tworzył i współpracował przy emigracyjnym piśmie Libertas[1]. Absolwent jezuickiej uczelni Centre Serves w tym mieście[1]. Mimo przeniesienia do Francji, w tym czasie nadal bywał w Watykanie[17].

W 1984 nagle opuścił Francję, przed końcem 10-letniego okresu poprzedzającego nadanie święceń[12][18] odmówił ich przyjęcia i wystąpił z zakonu[6]. Powrócił do Polski, rozpoczął współpracę ze Stronnictwem Demokratycznym[19]., został redaktorem pism wydawanych przez SD, Epoka i Myśl Demokratyczna[15][4]. Jego biogram w tygodniu Polityka podaje, iż w latach 1970-1989 był publicystą w periodykach: Chrześcijanin w świecie, Życie Literackie, Tygodnik demokratyczny[1]. Pracował przy publikacjach książkowych, był autorem haseł w Filozoficznej Encyklopedii Uniwersalnej Presses Universitaires de France, wydanej w Paryżu 1989/1990[1]

Pozostał w służbie wywiadu PRL, a po jej upadku przeszedł pozytywnie weryfikację w 1990[5][4]. Na początku lat 90. był doradcą przy prywatyzacji stoczni w Szczecinie[1]. 3 maja 1993 zatrudniony w Ministerstwie Spraw Zagranicznych[15][5]. Pracował jako naczelnik wydziału rosyjskiego, od 30 grudnia 1994 do 30 listopada 1995 wicedyrektor w Departamencie Europa II[15][4]. Następnie funkcjonował jako radca i minister pełnomocny[12] Ambasady RP w Moskwie (1996-2001). W 1998 rosyjska Niezawisimaja Gazieta wymieniła go wśród 19 pracowników Ambasady RP w Moskwie, którzy mieli pełnić "funkcje wychodzące poza ramy działalności dyplomatycznej"[20][4] (na liście był urzędnikiem o najwyższej randze[21]).

1 września 2001 Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych Władysława Bartoszewskiego mianował Tomasza Turowskiego ambasadorem Rzeczypospolitej Polskiej w Republice Kuby[15]. Funkcję tę pełnił przez pełną kadencję od 12 września 2001 do 31 sierpnia 2005[15][22]. W tym czasie nawiązywał kontakty z opozycją kubańską[23][24].

Jednocześnie pracował jako oficer służb III RP najpierw dla Zarządu Wywiadu Urzędu Ochrony Państwa, a potem do 2007 dla Agencji Wywiadu[5][4] (według ustaleń dziennikarzy Gazety Wyborczej praca dyplomaty na etacie ministerialnym miała być przykrywką dla jego drugiej działalności agenta wywiadu[6]).

W 2005 powrócił do Polski. 1 lutego 2007 minister spraw zagranicznych, Anna Fotyga, mianowała Turowskiego na stopień ambasadora tytularnego w Moskwie[5][6][15][25]. Od tego czasu do 11 maja 2007 w tej funkcji pracował w Departamencie Strategii i Planowania Polityki Zagranicznej[15]. Po odejściu z dyplomacji w 2007 założył prywatną spółkę[4]. Po ukończeniu 60 roku życia, w 2007 zgodnie z przepisami odszedł na emeryturę z Agencji Wywiadu (w służbie miał stopień pułkownika)[26][5], po czym rozpoczął działalność w AW jako współpracownik[4]. Następnie był zatrudniony m.in. w Wyższej Szkole Gastronomii i Hotelarstwa w Poznaniu[27].

W 2009 działał w Federacji Rosyjskiej jako poseł nadzwyczajny w randze ambasadora RP[28]. 15 lutego 2010 mianowany na stanowisko kierownika wydziału politycznego w Ambasadzie RP w Moskwie[15][4]. W 2010 był wymieniany jako jeden z kandydatów do objęcia w przyszłości funkcji ambasadora RP przy Stolicy Apostolskiej[29]. W kwietniu 2010 współorganizował wizytę prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w Smoleńsku[6]. W czasie katastrofy smoleńskiej 10 kwietnia 2010 przebywał na terenie lotniska Siewiernyj[15], jako reprezentant polskiej ambasady w Moskwie był na miejscu katastrofy[30]. 6 maja 2010 uczestniczył w Rosji w spotkaniu rosyjskich i polskich śledczych poświęconym badaniu tej katastrofie[31]. 5 lutego 2011 z uwagi na proces lustracyjny zrezygnował z pracy dyplomaty w Rosji[6][15].

W lipcu 2009 Tomasz Turowski złożył oświadczenie lustracyjne, w którym podał, że nie pracował w służbach specjalnych PRL[15]. 17 grudnia 2010 Oddziałowe Biuro Lustracyjne IPN w Warszawie wystąpiło o jego lustrację[6] w związku z zatajeniem przez Turowskiego, że był tzw. "nielegałem" wywiadu PRL[32]. 10 października 2011 Sąd Okręgowy w Warszawie uznał oświadczenie za niezgodne z prawdą i uznał Tomasza Turowskiego kłamcą lustracyjnym[33][15]. W lutym 2012 prawomocnie oczyszczony z zarzutu kłamstwa lustracyjnego[6]. W marcu 2013 Sąd Najwyższy oddalił kasację wniesioną przez prokuratora generalnego na niekorzyść Tomasza Turowskiego[15].

Po powrocie z Francji w połowie lat 80. zawarł związek małżeński z obywatelką Hiszpanii Marią de Dios[15][34][1]. Ma dwie córki[1].

W październiku 2013 nakładem wydawnictwa spółki Agora ukazała się książka wywiad-rzeka z Tomaszem Turowskim pt. Kret w Watykanie autorstwa Wojciecha Czuchnowskiego i Agnieszki Kublik[35][36].

Uwagi

  1. Według ustaleń Cezarego Gmyza, biogram Tomasza Turowskiego nie został dokładniej opisany w książce autorstwa ks. Władysława Zarębczana pt. Polacy w Watykanie, stanowiącej zbiorczą publikację o osobach pracujących i działających w Stolicy Apostolskiej; był jedynie wzmiankowany w indeksie jako "krótkotrwały pracownik Radia Watykańskiego. Źródło: Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 230. ISBN 978-98-62268-27-6.
  2. Inna wersja mówi o znajomości wynikającej z wcześniejszych kontaktów rodzin Turowskich i Wojtyłów. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 235. ISBN 978-98-62268-27-6.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Dział Kadr (pol.). polityka.pl. [dostęp 2013-12-06].
  2. Agnieszka Kublik, Wojciech Czuchnowski, Kret w Watykanie, ISBN 978-83-268-1265-1
  3. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 235. ISBN 978-98-62268-27-6.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Wojciech Czuchnowski: Lustracja dekonspiracja. Sprawa amb. Turowskiego (pol.). wyborcza.pl, 2011-12-06. [dostęp 2013-12-05].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Tajna sprawa Turowskiego. IPN go zdekonspirowało? (pol.). dziennik.pl, 2011-12-06. [dostęp 2013-12-05].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Ambasador oczyszczony z zarzutu "kłamstwa lustracyjnego" (pol.). wp.pl, 2013-12-03. [dostęp 2013-12-05].
  7. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 237. ISBN 978-98-62268-27-6.
  8. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 237. ISBN 978-98-62268-27-6.
  9. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 238. ISBN 978-98-62268-27-6.
  10. Mirosław Ikonowicz: Byłem księdzem (pol.). www.przeglad-tygodnik.pl, 2004-12-24. [dostęp 2013-12-06].
  11. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 238-239. ISBN 978-98-62268-27-6.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Co robił 10 kwietnia w Smoleńsku agent elity wywiadu PRL? (pol.). gazeta.pl, 2010-12-18. [dostęp 2013-12-05].
  13. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 229. ISBN 978-98-62268-27-6.
  14. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 230. ISBN 978-98-62268-27-6.
  15. 15,00 15,01 15,02 15,03 15,04 15,05 15,06 15,07 15,08 15,09 15,10 15,11 15,12 15,13 15,14 Turowski na lotnisku w Smoleńsku (pol.). gazetawnet.pl, 2013-05-12. [dostęp 2013-12-05].
  16. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 242. ISBN 978-98-62268-27-6.
  17. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 242-243. ISBN 978-98-62268-27-6.
  18. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 243-244. ISBN 978-98-62268-27-6.
  19. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 230. ISBN 978-98-62268-27-6.
  20. Wojciech Czuchnowski: Tomasz Turowski: oficer dwóch wywiadów? (pol.). wyborcza.pl, 2011-02-23. [dostęp 2013-12-05].
  21. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 249. ISBN 978-98-62268-27-6.
  22. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 251. ISBN 978-98-62268-27-6.
  23. Tomasz Turowski, były Ambasador RP na Kubie (pol.). solidarnizkuba.pl. [dostęp 2013-12-05].
  24. Kuba: 1959 - 2006 (pol.). solidarnizkuba.pl. [dostęp 2013-12-05].
  25. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 252. ISBN 978-98-62268-27-6.
  26. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 247. ISBN 978-98-62268-27-6.
  27. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 252. ISBN 978-98-62268-27-6.
  28. МЫ ВСЕМ РАССКАЖЕМ О МОСКВЕ… (ros.). russkiymir.ru, 2009-12-01. [dostęp 2013-12-05].
  29. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 231. ISBN 978-98-62268-27-6.
  30. Turowski jak capo di tutti capi (pol.). rp.pl, 2011-03-16. [dostęp 2013-12-05].
  31. Состоялась встреча Генерального прокурора Российской Федерации Юрия Чайки с Генеральным прокурором Республики Польша Анджеем Сереметом (ros.). genproc.gov.ru, 2010-05-06. [dostęp 2013-12-05].
  32. Kolejny dyplomata z Moskwy agentem służb PRL? (pol.). wp.pl, 2011-05-26. [dostęp 2013-12-05].
  33. Turowski kłamcą lustracyjnym (pol.). gazeta.pl, 2011-10-10. [dostęp 2013-12-05].
  34. Zaraza w Watykanie. Kim pan jest, panie Turowski?. W: Cezary Gmyz: Zawód: dziennikarz śledczy. Fronda, 2013, s. 245. ISBN 978-98-62268-27-6.
  35. Kret w Watykanie. wydawnictwoagora.pl. [dostęp 8 stycznia 2014].
  36. Wyznania szpiega PRL w Watykanie. wyborcza.pl, 26 września 2013. [dostęp 8 stycznia 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Tomasz Turowski
  1. Wojciech Czuchnowski. Wyznania szpiega PRL w Watykanie. „Gazeta Wyborcza”, s. 20-21, 2013-09-27. Warszawa. 
  2. Ks. Adam Boniecki znał Turowskiego już w latach 80.?. niezalezna.pl, 2013-05-13. [dostęp 2013-09-28].
  3. Magdalena Uchaniuk: Turowski na lotnisku w Smoleńsku. gazetawnet.pl, 2013-05-12. [dostęp 2013-05-12].
  4. O Turowskim, TW Marlena i lustracji polityków - rozmowa z prokuratorem Jackiem Wygodą. niezalezna.pl, 2013-05-01. [dostęp 2013-09-28].
  5. Sąd odrzucił pozew Turowskiego przeciwko Gmyzowi. niezalezna.pl, 2013-06-24. [dostęp 2013-09-28].
  6. Lustrowany ma prawo kłamać? Turowski pod specjalną ochroną. niezalezna.pl, 2013-03-20. [dostęp 2013-09-28].
  7. Witold Gadowski "Zabojcy z PRL, czyli operacja "Vidal" , s. 38. w: W SIECI nr 46 (50) 2013, 18-24 listopada.
  8. Agnieszka Kublik, Wojciech Czuchnowski, Kret w Watykanie, Warszawa 2013, ISBN 978-83-268-1265-1