Tomb Raider (seria)

Tomb Raider ( tu:m `reɪdə(r) ) – seria gier komputerowych, komiksów, powieści i filmów opowiadających o przygodach fikcyjnej, brytyjskiej archeolog Lary Croft. Od ukazania się pierwszej części gry w roku 1996 seria stała się dochodową marką wykorzystującą różne media, zaś Lara stała się jedną z głównych ikon przemysłu gier wideo. W 2006 roku znalazła się w Księdze rekordów Guinnessa, gdzie określono ją jako „bohaterkę gry komputerowej, która odniosła największy sukces w realnym życiu” (Most Successful Human Videogame Heroine).

Sześć pierwszych gier z cyklu stworzonych zostało przez Core Design, zaś następne (dotychczas cztery) przez Crystal Dynamics. Wszystkie wydało Eidos Interactive, które posiada prawa do znaku handlowego Tomb Raider oraz związanych z serią postaci. Dotychczas nakręcone zostały dwa pełnometrażowe filmy aktorskie (Tomb Raider oraz Tomb Raider: Kolebka Życia) z Angeliną Jolie w roli głównej. Gry z serii sprzedały się w łącznej liczbie ponad trzydziestu milionów egzemplarzy, co czyni Tomb Raidera jedną z najlepiej sprzedających się serii gier wideo w historii. Najwyższe wyniki sprzedaży osiągnął Tomb Raider II, który znalazł około ośmiu milionów nabywców.

Scenariusze

Istnieją cztery różne wersje biografii Lary. Pierwsza, opowiedziana w częściach od pierwszej do piątej, druga stanowi jedną grę "Tomb Raider Angel Of Darkness". Trzeci scenariusz stanowi gra Tomb Raider: Legenda i " Tomb Raider Underworld ". Chociaż Anniversary jest remakiem oryginalnego Tomb Raidera, historia opowiedziana w grze została skorygowana, aby pasowała do trzeciego scenariusza, choć nie zawiera wyraźnych odwołań do fabuły Legendy.

Pierwszy i drugi scenariusz często nazywany jest scenariuszem Core Design, trzeci zaś scenariuszem Crystal Dynamics. Różnice w nich są szczególnie zauważalne w przypadku postaci Lary, co tyczy się zarówno jej przeszłości, jak i osobowości. Według niektórych osób, osobne scenariusze posiadają również filmy i komiksy. Dla przykładu, w pierwszym scenariuszu i w komiksach wspomina się, że Lara straciła rodziców i narzeczonego w katastrofie samolotu gdy miała dwadzieścia lat, zaś w trzecim, że jej matka zginęła w katastrofie samolotowej gdy Lara miała dziewięć lat. Drugi scenariusz jest prawie taki sam jak pierwszy i wydarzenia w "Tomb Raider Angel Of Darkness" dzieją się tuż po grze "Tomb Raider The Last Revelation". Dlatego są błędne przekonania, że Angel Of Darkness należy do pierwszego scenariusza! Jednakże scenarzyści zmienili trochę biografię Lary, przeszłośc, jej charakter i klimat gry. Dlatego te scenariusze są osobne. Zarówno w trzecim scenariuszu jak i w filmach podaje się, że ojciec Lary zginął w Kambodży. Gry z serii stworzone przez Crystal Dynamics w wielu aspektach powiązane są z filmami, chciano bowiem zachować pomiędzy nimi swego rodzaju spójność, stąd też np. wygląd rezydencji Croftów w Legendzie i Anniversary jest bardzo podobny do tego znanego z filmów.

W produkcji jest restart serii z zupełnie nowym, czwartym scenariuszem, który został niedawno ujawniony na łamach magazynu Game Informer. Lara Croft (zupełnie nowa postać, niepowiązana z poprzednimi trzema) po ukończeniu studiów w wieku 21 lat wyrusza na ekspedycję na jedną z wysp Japońskich "Yamatai" aby udowodnić światu że nadaje się do archeologii. Jednakże już blisko wyspy statek wpada w sam środek burzy sztormowej. Lara prawie tonie w statku jednak ratuje ją Condrad (kapitan statku)! Statek nagle rozrywa się na pół i Lara musi doskoczyć na drugą część statku aby się uratować! Lara ledwo co doskakuje, jednak łapie ją Condrad! Ręce ma zbyt śliskie więc niechcący puszcza Larę, a ona wpada do morza! Przeżywa jednak i dociera na wyspę! Na wzgórzu widzi ocalonych przyjaciół! Woła ich jednakże ktoś ją ogłusza i porywa! Budzi się związana w grobowcu! Lara z niego ucieka cała zakrwawiona i walczy o przetrwanie! Z czasem ma zamiar odnaleźć wszystkich przyjaciół i uciec z wyspy! Jednak to nie jest takie proste! W osiągnięciu celu przeszkodzą Larze dzikie zwierzęta, niekorzystne warunki pogodowe i brutalni ludzie mieszkający na wyspie żądni jej śmierci! Z biografii dowiadujemy się również, że rodzice Lary nie byli nigdy bogaci i Lara na zapłacenie za studia pracowała w barze jako barmanka na pół etatu. Lara jest pracoholiczką i molem książkowym. Specjalizuje się w mitologii i historii, wspinaczce i łucznictwie. Ma zamiar udowodnić, że zostanie słynną panią archeolog dzięki ciężkiej pracy bez sławnego nazwiska! Ważną informacją jest też, że w tym scenariuszu rodzice Lary żyją!

Lara Croft

Alison Carroll – obecna oficjalna modelka Lary Croft

Główną bohaterką Tomb Raidera jest Lara Croft, atrakcyjna i inteligentna brytyjska archeolog poszukująca starożytnych skarbów. Pod wieloma względami przypomina Indianę Jonesa.

Lara została stworzona przez projektanta pracującego dla firmy Core Design, Toby’ego Garda, wyewoluowała z wielu pomysłów odrzuconych ze wczesnych koncepcji. Prawie zawsze przedstawiana jest w brązowych szortach, niebieskim topie, z małym brązowym plecakiem oraz dwiema kaburami, w których nosi broń. W poszczególnych częściach serii trochę zmieniał się wygląd bohaterki, który dostosowywany był do rosnących możliwości komputerów (poprawienie animacji, wygładzenie rysów twarzy, poruszające się włosy), jak również oczekiwań fanów (przesadnie powiększany biust, który ostatecznie jednak zmniejszono).

W rolę Lary Croft wcieliło się kilka modelek, m.in. brytyjska aktorka Nell McAndrew, Rhona Mitra (pierwsza oficjalna modelka) oraz amerykańska aktorka Angelina Jolie, grająca Larę w filmach. Obecną oficjalną modelką Lary jest Alison Carroll.

W dziesięć lat po wydaniu pierwszej gry, Lara jest jedną z najbardziej żywotnych i wciąż najlepiej rozpoznawanych postaci z gier komputerowych. Chociaż postrzegana bywa jako ikona seksistowskiego stereotypu, wpływ, jaki wywarła na popkulturze, zdaje się być niekwestionowany.

Gry z serii

W 1997 roku pojawiła się wersja na przenośną konsolę GameBoy Color. Była to standardowa gra platformowa bazująca na fabule pierwowzoru. W 2002 roku na przenośną konsolę GameBoy Advance pojawiła się gra Tomb Raider: The Prophecy. Gra była podobna do tej wydanej w 1997 roku, miała jednak lepszą grafikę, a fabuła nie odnosiła się do pierwszej części gry. Pod koniec roku 2003 na konsoli Nokia N-Gage pojawiła się dokładna konwersja pierwszego Tomb Raidera, obecnie dostępna na konsoli PSP. Legenda i Anniversary zostały wydane w 2007 roku na Xboksa 360, Wii, PlayStation 2 i PlayStation Portable.

Lista gier

Gry multiplatformowe:

• 1996: Tomb Raider
• 1997: Tomb Raider II
• 1998: Tomb Raider III
• 1999: Tomb Raider: The Last Revelation
• 2000: Tomb Raider: Chronicles
• 2003: Tomb Raider: The Angel of Darkness
• 2006: Tomb Raider: Legenda
• 2007: Tomb Raider: Anniversary
• 2008: Tomb Raider: Underworld
• 2013: Tomb Raider

Spin-offy

• 2010: Lara Croft and the Guardian of Light

Dodatki

• 1998: Tomb Raider: Unfinished Business
• 1998: Tomb Raider II: The Golden Mask
• 2000: Tomb Raider III: The Lost Artifact
• 2009: Tomb Raider Underworld: Beneath the Ashes
• 2009: Tomb Raider Underworld: Lara's Shadow

Gry przeznaczone na konsole przenośne:

• 1996: Tomb Raider (Nokia N-Gage)
• 2000: Tomb Raider (GameBoy Color)
• 2001: Tomb Raider: Curse of the Sword (GameBoy Color)
• 2002: Tomb Raider: The Prophecy (GameBoy Advance)

Cechy gier

Pierwsza część gry wydana została na platformy Sega Saturn, PlayStation i PC. Z niesprawdzonych źródeł wynika, że gra początkowo projektowana była na Atari Jaguar^{[potrzebne źródło]}. Jest jednym z tytułów odpowiedzialnych za sukces konsoli PlayStation w latach 90. Gry przedstawiają świat w 3D, na który składa się seria grobowców i innych lokacji, przez które gracz musi przeprowadzić Larę. Po drodze zabija niebezpieczne zwierzęta i inne istoty, zbiera przedmioty i rozwiązuje łamigłówki, aby uzyskać dostęp do ostatecznej nagrody, zwykle będącej potężnym artefaktem. W późniejszych grach celami Lary stali się głównie ludzie, co spotkało się z krytyką osób, które uznały, że gra stała się zbyt brutalna^{[potrzebne źródło]}.

Tomb Raider jest wczesnym przedstawicielem gier typu third-person shooter, jako że gracz stale widzi główną bohaterkę. Kamera podąża za nią, zwykle pokazując świat sponad jej ramienia lub zza pleców. Do ukazania się gry The Angel of Darkness, serię charakteryzowała budowa świata oparta na sześcianach. Stopnie, ściany i sufity były umieszczone pod kątem 90 stopni względem siebie, choć projektanci gry używali sprytnych sztuczek, aby to zamaskować.

Powodem tej ortogonalności może być fakt, że twórcy rozszerzyli do grafiki 3D wcześniejsze dwuwymiarowe gry platformowe. Jest to widoczne w rozgrywce Tomb Raidera, który przypomina starsze gry platformowe, takie jak Prince of Persia czy Flashback, które skupiały się na skakaniu na czas przeplatanym walką. Każda kolejna gra wprowadzała nowe bronie i ruchy. Od czwartej części Lara może zeskakiwać z lin wykonując salto w tył, obrócić się w powietrzu i chwycić znajdującą się za nią krawędź. Legenda wprowadziła elektromagnetyczny chwytak, który bohaterka może przyczepić do metalowych przedmiotów, używając go chociażby jako liny lub aby przyciągać do siebie metalowe obiekty i przeciwników.

Podstawowe ruchy Lary to salto, przetoczenie się, wspinaczka, pływanie, jaskółka i stanie na rękach. Ostatnie dwie umiejętności są czysto estetyczne i nie pełnią żadnej funkcji w grze. W Tomb Raiderze III wprowadzono sprint, który pozwalał Larze na tymczasowe przyspieszenie, podczas gdy pasek w górnym rogu ekranu reprezentował jej zmniejszającą się wytrzymałość. Z funkcji tej zrezygnowano w projektach zrealizowanych przez Crystal Dynamics, choć została ona przywrócona w Underworld.

Fabuła opiera się zazwyczaj na zadaniu zdobycia potężnego artefaktu, nim zrobi to zła organizacja lub pojedyncza osoba, która chce go wykorzystać do własnych celów (choć pierwsza, a przede wszystkim piąta odsłona gry, mniej lub bardziej odbiegały od tego schematu). Artefakty posiadają zazwyczaj mistyczne moce i mogą mieć nadprzyrodzone, a nawet obce pochodzenie. Przeciwnicy często używają artefaktu lub jego części jako broni lub do tworzenia przerażających mistycznych potworów, stworzeń i mutantów, które Lara musi pokonywać podczas swojej podróży.

Tomb Raider na przenośnych konsolach

W 1997 roku pojawiła się wersja na przenośną konsolę GameBoy Color. Była to standardowa gra platformowa bazująca na fabule pierwowzoru. W 2002 roku na przenośną konsolę GameBoy Advance pojawiła się gra Tomb Raider: The Prophecy. Gra była podobna do tej wydanej w 1997 roku, miała jednak lepszą grafikę, a fabuła nie odnosiła się do pierwszej części gry. Pod koniec roku 2003 na konsoli Nokia N-Gage pojawiła się dokładna konwersja pierwszego Tomb Raidera, obecnie dostępna na konsoli PSP. Oprócz części przeznaczonych wyłącznie na konsole przenośne, dostępna jest także Legenda na Nintendo DS i PlayStation Portable, Anniversary na PSP oraz Underworld na DS.

Adaptacje

Komiks

W grudniu 1997 roku wydawnictwo Top Cow wydało pierwszy komiks z Larą, Tomb Raider/Witchblade. Jego scenarzystą i rysownikiem był Michael Turner, zaś komiks przedstawiał przygody Lary i Sary Pezzini. Zdobył sporą popularność, więc rok później pojawiła się jego kontynuacja, Witchblade/Tomb Raider. Gdy i on dobrze się sprzedał, wydawnictwo postanowiło co miesiąc wydawać komiks poświęcony przygodom samej Lary. Scenarzystą serii był Dan Jurgens, zaś rysownikiem Andy Park. Stworzyli kilkanaście komiksów, jednak później pałeczkę przejęli inni autorzy. Do 2005 wydano około pięćdziesięciu komiksów z serii Tomb Raider, dwanaście z serii Tomb Raider: Journeys oraz około dwudziestu wydań specjalnych.

Na polskim rynku wydanych zostało tylko kilkanaście komiksów. W 2002 roku zaprzestano wydawania komiksów Tomb Raider, co tłumaczono rzekomo niskimi zyskami i słabą podażą. Komiks prawdopodobnie i tak nie przetrwałby kolejnego roku, kiedy to nieudany The Angel of Darkness mocno osłabił zainteresowanie tak serią, jak i wszystkim, co z nią związane.

Film

W 2001 roku na ekranach kin pojawiła się filmowa adaptacja gry. W postać Lary Croft wcieliła się aktorka Angelina Jolie. Film znacznie odbiegał od fabuły przedstawionej w grze. Druga część filmu (2003), Tomb Raider: Kolebka Życia, nawiązywała klimatem do komputerowego pierwowzoru. Film nie okazał się sukcesem, a zyski nie pokryły kosztów produkcji, o co producenci obwiniali słabą (wydaną w tym samym okresie) 6. część gry. W późniejszym czasie w Internecie wielokrotnie pojawiały się plotki na temat kolejnej części filmu, jednak do pewnego czasu wszystkie dementowano; obecnie wiadomo już, iż 3. część filmu powstaje, lecz na razie jest w bardzo wczesnej fazie produkcji.

Książki

Na mocy porozumienia Eidos Interactive i wydawnictwa Ballantine Books, powstały trzy książki, z których każda przedstawia autonomiczną przygodę, nie prezentowaną wcześniej w grach. Pierwsza z książek, The Amulet of Power, stanowi pomost między The Last Revelation a The Angel of Darkness. Dodatkowo powstały jeszcze cztery książki na kanwach scenariuszy filmów.

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona serii Tomb Raider (ang. • niem. • fr. • hiszp. • wł.)
• Oficjalna polska strona serii Tomb Raider (pol.)
• Oficjalny polski fansite gry (pol.)