Topola biała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Topola biała
Topola biała: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd malpigiowce
Rodzina wierzbowate
Rodzaj topola
Gatunek topola biała
Nazwa systematyczna
Populus alba L.
Sp. pl. 2:1034. 1753[2]
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Liście topoli białej
Charakterystyczne romboidalne przetchlinki na korze
Pokrój (jesienią)
Kotki męskie
Pęd z pączkami
Topola biała – pomnik przyrody w Warszawie

Topola biała, białodrzew (Populus alba L.) – gatunek drzew z rodziny wierzbowatych (Salicaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzimym obszarem występowania tego gatunku topoli jest środkowa i południowa Europa (brak go w Skandynawii i Irlandii), znaczna część Azji oraz Afryka Północna (Algeria, Maroko, Tunezja, Wyspy Kanaryjskie). Rozprzestrzenił się także i aklimatyzował w Australii i Nowej Zelandii, w Afryce i na Azorach[3]. W Europie Północnej sięga do 67° szerokości geograficznej północnej. W Polsce występuje dziko na całym niżu i w niższych położeniach górskich, poza tym jest często sadzony[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wyniosłe drzewo o wysokości do 28 m[5] (najwyższa odnotowana wysokość to 45 m[6]) i szerokiej, kulistej koronie. Najgrubszą topolą białą w Polsce jest białodrzew, który rośnie w pozostałościach parku na granicy m. Leszno i Grądy k. Warszawy. Obwód mierzony w pierśnicy (na wys. 1,3 m) wynosi 10,8 m[7]. Pokrój nigdy nie jest strzelisty[5]. Wskutek łatwego tworzenia pędów odroślowych czasami również w postaci krzewiastej[5].
Kora
Ma na pniu mocno spękaną szaro-białą korę[5]. W wyższych częściach pnia kora srebrzystoszara z dużymi przetchlinkami, o charakterystycznym romboidalnym kształcie[5]. Starsze gałęzie mają kremowo-białą barwę i posiadają wyraźnie widoczne blizny[5]. U starszych drzew pnie mają czarny kolor[5].
Drewno
Jest miękkie, lekkie, łupliwe, łatwe w obróbce mechanicznej i nie ulegające paczeniu, twardzielowe, łatwo próchniejące. Zawiera bardzo dużo wody.
Pędy
Młode pędy, oraz pączki obficie okryte białym kutnerem, który utrzymuje się podczas zimy[5]. Pączki z wyraźnymi łuskami[8].
Liście
Ulistnienie skrętoległe. Liście 3-5 klapowe o długości 6-12 cm. Ogonek liściowy długi i bocznie spłaszczony. Duże liście na długopędach mają długi ogonek i są głęboko klapowane[5]. Od góry ciemnozielone i błyszczące, od spodu pokryte kutnerem i wybitnie srebrzyste[5]. Liście na krótkopędach mają brzegi faliste, są mniejsze, zaokrąglone, nie są klapowane[5]. Boczne nerwy liści nie dochodzą do ząbków. Jesienią przebarwiają się na żółto lub brązowo[8].
Kwiaty
Roślina dwupienna. Kwiaty zebrane w kwiatostany zwane kotkami. Kotki podczas kwitnienia luźno zwisające, męskie – grube i czerwone, żeńskie – cienkie i żółtozielone. Kwiaty bez okwiatu. Mają nagie, ząbkowane i kosmato owłosione przysadki. W kwiatach męskich 4-12 pręcików, w żeńskich 1 słupek[4][8].
Owoc
Torebka, która pęka na dwie części. Nasiona bardzo drobne, z włoskami. Podczas rozsiewania można obserwować kłęby nasion z białymi włoskami, przypominające watę.
Korzeń
Ma silnie rozwinięty system korzeniowy. Łatwo tworzy odrośla korzeniowe.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Kwitnie od marca do kwietnia, jeszcze przed rozwojem liści, jest wiatropylna. Wytwarza ogromne ilości pyłku – w jednym kwiatostanie męskim może być do 6 mln ziaren pyłku. Wiatr może roznosić nasiona na duże odległości, kiełkują one łatwo i szybko, co sprawia, że topola jest gatunkiem pionierskim. Nasiona rozsiewane są również przez wiatr. Wytwarza ogromne ilości nasion (miliony!). Jest jednym z nielicznych drzew w naszym klimacie, których nasiona mogą kiełkować jeszcze w tym samym sezonie wegetacyjnym.
Czas życia
Topola biała może żyć do ok. 150 lat, jest więc rośliną raczej krótkowieczną w porównaniu z wieloma innymi gatunkami drzew. Rośnie bardzo szybko, w naszej strefie klimatycznej topole są najszybciej rosnącymi drzewami.
Siedlisko
Zasiedla tereny nadrzeczne (często w postaci krzewiastej) i przydroża. Najczęściej spotykana w dolinach dużych rzek niżowych w nadrzecznych łęgach topolowych. Gatunek charakterystyczny dla zespołu Populetum albae[9].
Alergiczność
Pyłek topoli (nie nasiona!) rzadko wywołuje alergię u ludzi uczulonych.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

  • Tworzy jedną odmianę[10]: Populus alba var. pyramidalis Bunge – topola piramidalna, o wąskiej, wrzecionowatej koronie i zielonkawoszarej korze. Liście na krótkopędach jajowate, na dłuogopędach 5-7 klapowe z wrębnymi i grubo ząbkowanymi klapami. Traci kutner wczesną jesienią[5]. Uprawiany.
  • Tworzy mieszańce z topolą osikątopola szara, Populus alba × tremula (P. × canescens (Aiton) Sm., syn. P. hybrida Bieb.) – wysokie drzewo (osiąga wysokość do 40 m, wyższą niż gatunki rodziecielskie) występujące głównie nad dużymi rzekami, np. Wisłą, Odrą razem z topolą białą. Mieszaniec posiada cechy morfologiczne pośrednie między gatunkami rodzicielskimi. Liście krótkopędów jajowate lub okrągławe, długopędów jajowato-sercowate, nieregularnie piłkowane, na spodniej stronie pokryte szarym kutnerem.
  • Niektóre kultywary:
    • 'Raket' – o strzelistej koronie[5]. Posiada rozłożyste pędy[5].
    • 'Richardii' – posiada jaskrawożółte liście z wierzchu i białe od spodu[5]. Dorasta do 17 m[5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina lecznicza
  • Często sadzona w parkach, jako roślina ozdobna. Częściej sadzone są okazy męskie, gdyż okazy żeńskie wytwarzając ogromne ilości puchatych nasion (jak pęczki waty) powodują uciążliwe zaśmiecanie terenu. Używana również do zadrzewiania nieużytków.
  • Drewno stosowane jako materiał opałowy (o niskiej wartości energetycznej, w porównaniu z innymi drzewami). Używane do produkcji niektórych przedmiotów, np. ołówków, rysownic, zapałek i do wytwarzania sklejki. Wytwarza się też z niej papier (zawiera bardzo dużo w porównaniu z innymi gatunkami drzew celulozy, bo aż 40-50%). Drewno używane jest również w rzeźbiarstwie.

Udział w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-12-10].
  2. The Plant List. [dostęp 2015-01-03].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
  4. 4,0 4,1 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 Johnson O., More D.: Drzewa. Warszawa: Multico, 2009, s. 150. ISBN 978-83-7073-643-9.
  6. Monumental trees – Najwyższa topola biała
  7. Lechosław Hertz "Przewodnik po Puszczy Kampinoskiej", wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1971
  8. 8,0 8,1 8,2 W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  9. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  10. The Plant List. Populus. [dostęp 2015-01-03].
  11. 11,0 11,1 Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  12. 12,0 12,1 12,2 Flowers in Israel. [dostęp 2015-01-03].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.