Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych (1775-1792) – instytucja utworzona przez Komisję Edukacji Narodowej 10 lutego roku 1775 w Warszawie. Prowadziła swą działalność do 19 kwietnia roku 1792.

Cele i zadania[edytuj | edytuj kod]

Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych było fachowym organem doradczym Komisji Edukacji Narodowej. Głównym zadaniem Towarzystwa było opracowywanie programów i podręczników szkolnych zgodnych z nowym programem edukacyjnym. Jego dziełem były też w dużej mierze Ustawy Komisji Edukacji Narodowej, ono także rozpatrywało raporty Szkół Głównych i wizytatorów generalnych. Zebraniom Towarzystwa przewodniczyć powinien 1 z członków Komisji.

Członkowie zwyczajni i honorowi[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczącym Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, w latach 1775-1791 był Ignacy Potocki, a w roku 1792 Julian Ursyn Niemcewicz. Głównym sekretarzem, w latach 1775-1787, był Grzegorz Piramowicz, później Franciszek Zabłocki. Znaczne zasługi w działalności Towarzystwa położył Hugo Kołłątaj. Zwyczajnymi członkami Towarzystwa byli także: Jan Chrzciciel Albertrandi, Józef Bogucicki, Paweł Czempiński, Jędrzej Gawroński, Szymon L'Huillier, Szczepan Hołowczyc, Adam Jakukiewicz, Grzegorz Kniażewicz, Józef Koblański, Onufry Kopczyński, Feliks Łojko, Kazimierz Narbutt, Antoni Popławski, Stefan Roussel, Sebastian Sierakowski, Józef Wybicki oraz dyrektorzy naukowi w Szkole Rycerskiej - Chrystian Pfleiderer (niemiecki profesor matematyki) i Michał Jan Hube. Członkami honorowymi Towarzystwa byli natomiast: Jan Dubois de Jancigny, Piotr Samuel Dupont de Nemours i Scipione Piattoli.

Rezultaty działań[edytuj | edytuj kod]

Towarzystwo, w ciągu 17 lat działalności, odbyło 631 posiedzeń (średnio 3 posiedzenia miesięcznie). W sumie przygotowano i wydano 30 pozycji książkowych przeznaczonych dla uczniów, bądź nauczycieli, w tym 5 opracowanych przez zagranicznych uczonych. Efektem jego prac było m.in. stworzenie takich podręczników jak: Elementarz dla szkół parafialnych oraz Gramatyka dla szkół narodowych z przypisami. Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych zakończyło działalność w roku 1792, ostatnie posiedzenie odbyło się 19 kwietnia.

Wykaz publikacji (chronologicznie)[edytuj | edytuj kod]

  • Wypisy z autorów klasycznych do nauk w szkołach narodowych stosowane na kl. I, 1777
  • O. Kopczyński Gramatyka dla szkół narodowych na klasę I, 1778
  • O. Kopczyński Przypisy do Gramatyki, 1778
  • S. L'Huillier (tłum. J. Gawroński) Arytmetyka dla szkół narodowych, 1778
  • A. Popławski Moralna nauka dla szkół narodowych na I i II klasę, 1778
  • A. Popławski Przypisy do Moralnej nauki, 1778
  • M. Furgault (tłum. G. Piramowicz) Dykcjonarz starożytności dla szkół narodowych, 1779
  • J. Koźmiński Dictionarium Latino-Polonicum ad usum publicarum in Regno Poloniae scholarum, 1779
  • S. L'Huillier (tłum. J. Gawroński) Geometria dla szkół narodowych, cz. 1, 1780
  • O. Kopczyński Gramatyka dla szkół narodowych na kl. II, 1780
  • O. Kopczyński Przypisy do Gramatyki, 1780
  • Wypisy z autorów klasycznych do nauk w szkołach narodowych stosowane na kl. II, 1780
  • Wypisy z autorów klasycznych do nauk w szkołach narodowych stosowane na kl. III, 1780
  • S. L'Huillier (tłum. J. Gawroński) Geometria dla szkół narodowych, cz. 2, 1781
  • J. K. Skrzetuski Historia powszechna dla szkół narodowych na kl. III, 1781
  • J. K. Skrzetuski Przypisy do Historii powszechnej na kl. III, 1782
  • S. L'Huillier Algebra dla szkół narodowych, 1782
  • O. Kopczyński Gramatyka dla szkół narodowych na kl. III, 1783
  • J. M. Hube (tłum. J. Koc) Wstęp do fizyki dla szkół narodowych, 1783
  • Dykcjonarz historyczny i geograficzny dla rozumienia autorów tak łacińskich, jako też z łacińskiego na polski tłomaczonych, osobliwie zaś klasycznych i sławnych naszego wieku poetów służący, na język polski przełożony, 1784
  • O. Kopczyński Układ gramatyki dla szkół narodowych z dzieła już skończonego wyciągniony, 1785
  • Elementarz dla szkół parafialnych narodowych..., 1785
  • K. Kluk Botanika dla szkół narodowych, 1785
  • W. Skrzetuski Historia powszechna dla szkół narodowych na kl. IV, dzieje greckie zawierająca, 1786
  • A. Popławski Moralna nauka dla szkół narodowych na kl. III, 1787
  • I. Zaboroski Logarytmy dla szkół narodowych, 1787
  • G. Piramowicz Powinności nauczyciela..., 1787
  • K. Kluk Zoologia, czyli zwierzętopismo dla szkół narodowych 1789
  • J. M. Hube Fizyka dla szkół narodowych, cz. 1: Mechanika, 1792
  • G. Piramowicz Wymowa i poezja dla szkół narodowych, cz. 1, 1792

Kontynuacja[edytuj | edytuj kod]

Do przerwanej w kwietniu roku 1792 działalności nawiązywał nazwą organ oświatowy Księstwa Warszawskiego, a później Królestwa Polskiego w latach 1810-1826[1].

Bibliografie przedmiotu[edytuj | edytuj kod]

  • A. Karbowiak: "Materiały do dziejów Komisji Edukacji Narodowej", Muzeum 1905
  • J. Lewicki: "Bibliografia druków odnoszących się do Komisji Edukacji Narodowej", Muzeum 1907 i odb. (Lwów 1908)
  • T. Wierzbowski: Komisja Edukacji Narodowej 1773-1794. Monografia historyczna, t. 1: A. Opracowania i źródła drukowane, B. Źródła archiwalne, Warszawa 1911
  • A. Jobert: La Commission d'Éducation Nationale en Polgne (1773-1794). Son oeuvre d'instruction civique, Paryż 1941, s. 1-24
  • J. Poplatek: "Badania naukowe nad dziejami Komisji Edukacji Narodowej w l. 1939-1949", Przegląd powszechny 1951, nr 7/8.

Przypisy

  1. Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1984, t. II. s. 482.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 4 Oświecenie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1966, s. 137-142