Trójka (polityka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Trójka[1], trojka[2] (z ros. troika – zaprzęg ciągnięty przez trzy konie) – określenie rodzaju instytucji występującej przede wszystkim w organizacjach międzynarodowych, obecnie najczęściej stosowane w kontekście Unii Europejskiej. Zazwyczaj jest to rodzaj komitetu, składający się z obecnego szefa organizacji, osoby poprzednio pełniącej to stanowisko oraz osoby wyznaczonej do pełnienia go w przyszłości. W celu jej powołania niezbędne jest uprzednie wyznaczanie przyszłych przewodniczących, np. przez przyjęcie reguły rotacji. Funkcjonowanie trójki ma zazwyczaj na celu zachowanie ciągłości prowadzonej polityki i płynnemu wchodzeniu kolejnych przewodniczących w swoje obowiązki.

W szerszym znaczeniu trójka może odnosić się do każdego trzyosobowego komitetu (np. trójki CzeKa czy trójki giertychowskie).

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie to weszło do języka polityki w latach 60. XX wieku. Zapoczątkowane zostało przez Nikitę Chruszczowa, który zaproponował, aby zastąpić Sekretarza Generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych (ówcześnie krytykowany przez ZSRR Dag Hammarskjöld ze Szwecji) trzyosobowym zespołem złożonym z przedstawicieli bloku wschodniego, państw zachodnich i państw niezaangażowanych. Projekt Związku Radzieckiego nie został zaakceptowany, jako że państwa neutralne nie poparły wniosku. Wkrótce potem Hammarskjöld zginął w Kongu, najprawdopodobniej zestrzelony, a jego miejsce zajął U Thant, przedstawiciel państw niezaangażowanych (w tym przypadku Birmy).

Trójka w Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Trojka (Unia Europejska).

Początkowo, w ramach rozwijania Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, troika funkcjonowała w klasycznej formie współpracy trzech prezydencji: byłej, obecnej i kolejnej. Miało to na celu zachowanie ciągłości w działaniach Rady UE w II Filarze. W traktacie z Maastricht zapisano, że przedstawiciele poprzedniej i przyszłej prezydencji powinni wspierać obecnego przewodniczącego, a w uzasadnionych przypadkach w pracach grupy powinien brać również przedstawiciel Komisji Europejskiej.

Traktat Amsterdamski[3] ustanowił nową trójkę (a właściwie czwórkę) do prowadzenia Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, składającą się z aktualnej prezydencji, kolejnej prezydencji, Wysokiego Przedstawiciela do Spraw Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa oraz przedstawiciela Komisji Europejskiej (zazwyczaj jest nim Przewodniczący bądź komisarz ds. stosunków zewnętrznych).

Trójka UE nie ma kompetencji decyzyjnych, jest też w części nieformalna (w traktatach jest określona, ale nie z nazwy). Decyzje podejmują stosowne organy (obecna prezydencja i Wysoki Przedstawiciel), a trójka jako taka ma jedynie głos doradczy, pełni funkcje reprezentacyjne i skupia się na płynnym przekazywaniu władzy i zachowaniu kultury organizacyjnej.

Troika amerykańska - od lewej James Baker, Ed Meese oraz Michael Deaver

Troika w europejskim kryzysie zadłużenia 2009-[edytuj | edytuj kod]

Mianem troiki[4] jest określany zespół złożony z Komisji Europejskiej, Europejskiego Banku Centralnego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego, który odpowiadał za:

  • organizację pomocy finansowej dla państw strefy euro dotkniętych kryzysem zadłużenia,
  • nadzór nad realizacją warunków udzielenia pomocy przez te państwa,
  • doradztwo w zakresie reform gospodarczych.

Warunkiem otrzymania przez państwo pomocy finansowej było wykonanie zaleceń troiki, które wiązały się z ograniczeniem wydatków budżetowych. W związku z tym działalność troiki spotkała się ze sprzeciwem społeczeństw, które obciążały ją odpowiedzialnością za konieczność wprowadzenia cięć fiskalnych.

Inne organizacje[edytuj | edytuj kod]

Od września 1997 instytucja trójki występuje również w ramach Ruchu Państw Niezaangażowanych. Ma ona konstrukcję podobną do pierwotnej troiki UE – w jej skład wchodzą ministrowie spraw zagranicznych poprzedniego, obecnego i następnego państwa sprawującego przewodnictwo w Ruchu[5].

Instytucja trójki występuje też w przypadku struktur G20 oraz OBWE.

Nieformalnie Trójką (The Troika) nazywano trzech najbardziej zaufanych doradców prezydenta USA Ronalda Reaganaszefa sztabu Białego Domu Jamesa Bakera III, jego zastępcę Michaela Deavera oraz doradcę prezydenta Eda Meese'a.

Przypisy

  1. Ryszard Zięba: Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2007, s. 68-69. ISBN 978-8360501-61-0.
  2. Konstanty Wojtaszczyk: Encyklopedia Unii Europejskiej. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2004, s. 423. ISBN 83-02-08847-1.
  3. Ust. 3 i 4 art. J.8 Traktatu z Maastricht zmienionego przez Traktat Amsterdamski.
  4. Troika, diccionarioeconomico
  5. The Non-Aligned Movement: Background Information - 2.8 The Troika (en)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]