Trąbka hiszpańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Trąbka hiszpańska
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy instrumentu muzycznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa Szamada.

Trąbka hiszpańska (trąbka horyzontalna, szamada, fr. chamade) – językowy głos w organach piszczałkowych o charakterystycznym, mocnym i agresywnym, niekiedy rżniętym i przeszywającym brzmieniu, podobnym do ryku[1]. Ze względu na charakterystyczną barwę i donośność wydawanego dźwięku, jest doskonale słyszalna nawet podczas gry na pełnych organach (tutti). Stosowana jest najczęściej w organach wielkich (posiadających co najmniej kilkadziesiąt głosów i kilka manuałów). Ze względu na specyficzną barwę i położenie dominuje nad pozostałymi głosami instrumentu.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Rezonatory trąbki hiszpańskiej umieszczane są w prospekcie organowym horyzontalnie (dlatego zwana jest czasami trąbką horyzontalną[2]). Stąd współcześnie instalowana jest czasami w sytuacjach, gdy chór organowy jest zbyt mały, aby w sposób tradycyjny (pionowy) zmieścić na nim większą liczbę piszczałek. Roztrąby skierowane są w stronę słuchaczy, do wewnątrz kościoła lub sali koncertowej.

Głos zazwyczaj 8 lub 4-stopowy, rzadziej 16-stopowy, występujący najczęściej w pierwszym, głównym manuale organów. W instrumentach o elektrycznej trakturze rejestrów niekiedy możliwe jest łączenie trąbki hiszpańskiej z dowolnym manuałem lub pedałem.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Wywodzi się z Hiszpanii i używana tam była już w epoce Baroku do gry muzyki batalistycznej, imitującej sceny walki[1]. Nazwę szamada zawdzięcza używanym w czasie wojen trąbkom, których dźwięk rozlegał się w czasie walki na polu bitwy lub w obozie nieprzyjaciela tuż przed atakiem.

Występowanie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Trąbka hiszpańska jest praktycznie niespotykana w organach małych i średnich, jak również w wielkich organach dysponujących małą liczbą głosów językowych. Dlatego statystycznie jest głosem rzadkim. Uwzględniając instrumenty polskie, najstarsza jest trąbka hiszpańska w organach Daniela Nitrowskiego w archikatedrze we Fromborku, którą zamontowała firma Emannela Kempera z Lubeki[1]. Następnym chronologicznie głosem tego typu jest szamada zainstalowana w organach Biernackiego w archikatedrze częstochowskiej[1].

Poniżej wymieniono budynki w Polsce, w których znajdują się organy posiadające w swojej dyspozycji trąbkę hiszpańską.

Budynek Nazwa oryginalna i stopaż Materiał
Bazylika archikatedralna Świętej Rodziny w Częstochowie Trąbka hiszpańska 8'[3] miedź
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja we Fromborku Trąbka hiszpańska 8'
(do 1945 roku Spanische trompete 8')[4]

Trąbka francuska 4'

miedź

cynk

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha w Gnieźnie Trąbka hiszpańska 8'
Trąbka hiszpańska 4'[5]
Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach Trompete 8' (Spanische)[6] miedź
Bazylika archikatedralna św. Jakuba w Szczecinie Trompeta magna 16'
Trompeta real 8'
Trompeta alta 4'[7]
Bazylika archikatedralna św. Jana Chrzciciela w Warszawie Spanische Trompete 8'[8] cynk
Bazylika katedralna św. Michała i św. Floriana w Warszawie Trąbka hiszpańska 8'[9] miedź
Katedra Św. Michała Archanioła w Łomży
Katedra w Opolu
Bazylika św. Anny na Górze św. Anny Spanische trompete - hor. 8'
Spanische trompete - ver. 4'[10]
miedź
Bazylika MB w Licheniu (organy wschodnie) Tuba magna 16'

Tuba mirabilis 8'

Clairon 4'

Kościół Wniebowzięcia NMP w Katowicach Spanische trompette 8'[11] miedź
Kaplica NMP na Jasnej Górze w Częstochowie Trąbka hiszpańska 8'[12] miedź
Kościół Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy Trąbka horyzontalna 8'[13] miedź
Kościół MB Królowej Polski w Chojnicach Trąbka hiszpańska 8'[14] miedź
Kościół MB Szkaplerznej w Imielinie Trąbka hiszpańska 8'

Trąbka hiszpańska 4'[15]

miedź
Kościół Św. Rodziny w Lublinie Trąbka hiszpańska 8'[16] miedź
Kościół Najświętszego Serca Jezusowego w Łodzi Trąbka horyzontalna 8'[17]
Kościół św. Teresy w Łodzi Trąbka horyzontalna 8'
Trąbka horyzontalna 4'[18]
Kościół Św. Krzysztofa w Tychach Schamade 8'[19] miedź
Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina w Warszawie

Kościół Bł. Władysława z Gielniowa w Warszawie

Kościół Św. Apostołów Piotra i Pawła w Warszawie

Kościół Wszystkich Świętych w Warszawie

Trompete en chamade 8'[20]

Tuba harmonika 8'

Trąbka horyzontalna 8'

Tuba mirabilis 8'

miedź

cyna

miedź

Filharmonia Bałtycka Chamade 16'
Chamade 8'
Chamade 4'
Chamade 2'[21]
Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy Trąba hiszpańska 8'[22] miedź
Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu Trompette en chamade 8'[23]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Międzynarodowy festiwal organowy Lublin-Czuby (pol.). [dostęp 2009-08-02]. s. Parafia Świętej Rodziny przy Alei Jana Pawła II w Lublinie.
  2. Por. oryginalne nazwy dla tego głosu w Kościele Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy (zobacz: dyspozycja instrumentu) oraz w Kościele Najświętszego Serca Jezusowego w Łodzi (zobacz: dyspozycja instrumentu)
  3. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=453 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  4. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=41 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  5. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=227 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  6. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=30 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  7. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=1672 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  8. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=165 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  9. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=170 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  10. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=320 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  11. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=1699 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  12. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=425 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  13. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=1028 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  14. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=574 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  15. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=535 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  16. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=135 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  17. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=155 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  18. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=14 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  19. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=94 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  20. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=225 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  21. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=501 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  22. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=844 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
  23. http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=1419 Polskie Wirtualne Centrum Organowe

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]