Trąbka hiszpańska
Trąbka hiszpańska (trąbka horyzontalna, szamada, fr. chamade) – językowy głos w organach piszczałkowych o charakterystycznym, mocnym i agresywnym, niekiedy rżniętym i przeszywającym brzmieniu, podobnym do ryku[1]. Ze względu na charakterystyczną barwę i donośność wydawanego dźwięku, jest doskonale słyszalna nawet podczas gry na pełnych organach (tutti). Stosowana jest najczęściej w organach wielkich (posiadających co najmniej kilkadziesiąt głosów i kilka manuałów). Ze względu na specyficzną barwę i położenie dominuje nad pozostałymi głosami instrumentu.
Spis treści |
Charakterystyka [edytuj]
Rezonatory trąbki hiszpańskiej umieszczane są w prospekcie organowym horyzontalnie (dlatego zwana jest czasami trąbką horyzontalną[2]). Stąd współcześnie instalowana jest czasami w sytuacjach, gdy chór organowy jest zbyt mały, aby w sposób tradycyjny (pionowy) zmieścić na nim większą liczbę piszczałek. Roztrąby skierowane są w stronę słuchaczy, do wewnątrz kościoła lub sali koncertowej.
Głos zazwyczaj 8 lub 4-stopowy, rzadziej 16-stopowy, występujący najczęściej w pierwszym, głównym manuale organów. W instrumentach o elektrycznej trakturze rejestrów niekiedy możliwe jest łączenie trąbki hiszpańskiej z dowolnym manuałem lub pedałem.
Pochodzenie [edytuj]
Wywodzi się z Hiszpanii i używana tam była już w epoce Baroku do gry muzyki batalistycznej, imitującej sceny walki[1]. Nazwę szamada zawdzięcza używanym w czasie wojen trąbkom, których dźwięk rozlegał się w czasie walki na polu bitwy lub w obozie nieprzyjaciela tuż przed atakiem.
Występowanie w Polsce [edytuj]
Trąbka hiszpańska jest praktycznie niespotykana w organach małych i średnich, jak również w wielkich organach dysponujących małą liczbą głosów językowych. Dlatego statystycznie jest głosem rzadkim. Uwzględniając instrumenty polskie, najstarsza jest trąbka hiszpańska w organach Daniela Nitrowskiego w archikatedrze we Fromborku, którą zamontowała firma Emannela Kempera z Lubeki[1]. Następnym chronologicznie głosem tego typu jest szamada zainstalowana w organach Biernackiego w archikatedrze częstochowskiej[1].
Poniżej wymieniono budynki w Polsce, w których znajdują się organy posiadające w swojej dyspozycji trąbkę hiszpańską.
| Budynek | Nazwa oryginalna i stopaż | Materiał |
|---|---|---|
| Bazylika archikatedralna Świętej Rodziny w Częstochowie | Trąbka hiszpańska 8'[3] | miedź |
| Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja we Fromborku | Trąbka hiszpańska 8' (do 1945 roku Spanische trompete 8')[4] |
|
| Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha w Gnieźnie | Trąbka hiszpańska 8' Trąbka hiszpańska 4'[5] |
|
| Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach | Trompete 8' (Spanische)[6] | miedź |
| Bazylika archikatedralna św. Jakuba w Szczecinie | Trompeta magna 16' Trompeta real 8' Trompeta alta 4'[7] |
|
| Bazylika archikatedralna św. Jana Chrzciciela w Warszawie | Spanische Trompete 8'[8] | |
| Bazylika katedralna św. Michała i św. Floriana w Warszawie | Trąbka hiszpańska 8'[9] | |
| Katedra Św. Michała Archanioła w Łomży | ||
| Katedra w Opolu | ||
| Bazylika św. Anny na Górze św. Anny | Spanische trompete - hor. 8' Spanische trompete - ver. 4'[10] |
|
| Bazylika MB w Licheniu | Clairon 4' | |
| Bazylika św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia NMP w Katowicach | Spanische trompette 8'[11] | |
| Kaplica NMP na Jasnej Górze w Częstochowie | Trąbka hiszpańska 8'[12] | |
| Kościół Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy | Trąbka horyzontalna 8'[13] | miedź |
| Kościół MB Królowej Polski w Chojnicach | Trąbka hiszpańska 8'[14] | |
| Kościół MB Szkaplerznej w Imielinie | Trąbka hiszpańska 4'[15] | miedź |
| Kościół Św. Rodziny w Lublinie | Trąbka hiszpańska 8'[16] | miedź |
| Kościół Najświętszego Serca Jezusowego w Łodzi | Trąbka horyzontalna 8'[17] | |
| Kościół św. Teresy w Łodzi | Trąbka horyzontalna 8' Trąbka horyzontalna 4'[18] |
|
| Kościół Św. Krzysztofa w Tychach | Schamade 8'[19] | miedź |
| Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina w Warszawie | Trompete en chamade 8'[20] | |
| Filharmonia Bałtycka | Chamade 16' Chamade 8' Chamade 4' Chamade 2'[21] |
|
| Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy | Trąba hiszpańska 8'[22] | |
| Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu | Trompette en chamade 8'[23] |
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Międzynarodowy festiwal organowy Lublin-Czuby (pol.). [dostęp 2009-08-02]. ss. Parafia Świętej Rodziny przy Alei Jana Pawła II w Lublinie.
- ↑ Por. oryginalne nazwy dla tego głosu w Kościele Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy (zobacz: dyspozycja instrumentu) oraz w Kościele Najświętszego Serca Jezusowego w Łodzi (zobacz: dyspozycja instrumentu)
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=453 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=41 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=227 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=30 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=1672 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=165 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=170 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=320 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=1699 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=425 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=1028 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=574 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=535 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=135 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=155 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=14 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=94 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=225 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=501 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=844 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
- ↑ http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=1419 Polskie Wirtualne Centrum Organowe
