Trąd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Trąd [choroba Hansena]
Lepra
ICD-10 A30
A30.0 Trąd, nie określony
A30.1 Trąd tuberkuloidowy
A30.2 Trąd graniczny tuberkuloidowy
A30.3 Trąd graniczny
A30.4 Trąd graniczny lepromatyczny
A30.5 Trąd lepromatyczny
A30.8 Inne postacie trądu
A30.9 Trąd, nie określony
Zdjęcie 24-letniego człowieka chorego na trąd

Trąd, z łac. również lepra – jedna z najdłużej towarzyszących człowiekowi zakaźnych chorób skóry i nerwów. Wywoływana jest przez prątki Mycobacterium leprae, bakterię odkrytą w 1873 roku przez norweskiego naukowca Armauera Hansena. Występuje w dwóch postaciach: lepromatycznej (lepra lepromatosa tuberosa) i tuberkuloidowej (lepra tuberculoides). Odmiana lepromatyczna jest zaraźliwa, a jej objawy to guzowate krosty podobne do występujących w innych infekcjach i alergiach. Postać tuberkuloidowa jest mniej zaraźliwa, ale bardziej groźna dla samego zarażonego, początkowo pojawiają się plamy na skórze, stopniowo utrata czucia, szczególnie w palcach nóg i rąk, nieleczona prowadzi do zwyrodnień i utraty tkanki.

Do niedawna badania nad trądem były bardzo trudne, bowiem wywołującego go mikroba nie można hodować w warunkach laboratoryjnych. Odkryto jednak, że na trąd cierpią także amerykańskie pancerniki (ze względu na stosunkowo niską temperaturę ciała) i od tej pory zwierzęta te wykorzystuje się w doświadczeniach.

W 2005 grupa kierowana przez Marca Monota z paryskiego Instytutu Pasteura na podstawie badań DNA bakterii Mycobacterium leprae odtworzyła prawdopodobny scenariusz rozprzestrzeniania się trądu na kuli ziemskiej. W trakcie badań 175 próbek z 21 krajów świata wydzielono jedynie 4 polimorfizmy różnicujące szczepy. Na pierwszy najrzadszy szczep można natrafić w Etiopii, na Nowej Kaledonii i w Nepalu, drugi rozpowszechniony jest na pacyficznych wybrzeżach Azji i wschodniej Afryki (Madagaskarze i Mozambiku), trzeci w Europie i obu Amerykach, zaś czwarty na Karaibach i w Afryce Zachodniej.

Początkowo uważano, że trąd rozprzestrzenił się w czasie podbojów Aleksandra Wielkiego, którego żołnierze mieli ponieść go na Zachód z Indii, skąd miał też wędrować na wschód do Chin i Japonii. Jednak według badań grupy Monota trąd pochodzi ze wschodniej Afryki i rozprzestrzeniał się wraz z wędrówką Homo sapiens. Ostatnie wielkie fale jego rozprzestrzeniania się miały nastąpić w okresie odkryć geograficznych, następującego po nich kolonializmu i handlu niewolnikami.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Trąd jest chorobą, która towarzyszy ludzkości od czasów najdawniejszych – pierwsze wzmianki o niej pochodzą z II–III tysiąclecia p.n.e. Późniejsze źródła podają, że na początku naszej ery była już rozpowszechniona w większej części Europy. Wraz ze wzrostem liczby zachorowań w IV wieku n.e. pojawiły się pierwsze leprozoria, czyli kolonie dla trędowatych, w których byli oni izolowani od reszty społeczeństwa. W ciągu następnych dwustu lat rozpowszechniły się one w całej Europie.

W średniowieczu trąd został uznany za karę za grzechy[potrzebne źródło], a odtrącenie trędowatych znacznie się pogłębiło. Chorzy zostali wykluczeni ze wspólnot, utracili większość praw (nie wolno im było się nawet żenić) i musieli opuścić swoje rodziny. Czasem nawet odprawiało się za nich msze jak za zmarłych. Ostatecznie zostawali przymusowo umieszczeni w leprozoriach, których w samej tylko Francji było w XIII wieku około dwóch tysięcy.

Sytuacja zmieniła się podczas epoki wypraw krzyżowych, w czasie których zachorowało wielu rycerzy, m.in. Baldwin IV Trędowaty, król jerozolimski. Zrozumiano sytuację chorych, a opiekę nad nimi uznano za chrześcijański obowiązek. Zrezygnowano z mszy za zmarłych, obowiązek rozwodu został zniesiony, a celem pomocy chorym został powołany Zakon Rycerzy św. Łazarza.

W Polsce trąd pojawił się w drugiej połowie XIII wieku. Swoje apogeum choroba ta uzyskała w wieku XV. Trędowatych leczono w Krakowie w Szpitalu św. Walentego (powstał ok. 1327 r.) i w Szpitalu św. Leonarda (powstał w 1443 r.). Pod nazwą "trądu" współcześni rozumieli także inne choroby skórne, które w wymienionych szpitalach były również leczone. Ogniska trądu na terenie Polski wygasły w XVII wieku. Wtedy też leprozoria zamknięto lub zamieniono na szpitale dla "zapowietrzonych" (chorych zakaźnie) albo przytułki dla ubogich[1].

Liczba chorych w Europie znacznie zmniejszyła się po epidemii "czarnej śmierci" (dżumy) w XIV wieku, podczas której zmarła większość zakażonych. W następnych stuleciach przypadki zachorowań zdarzały się stosunkowo rzadko, a odkrycie w latach 30. XX wieku pierwszego, jeszcze mało skutecznego lekarstwa przeciw trądowi (dapsonu) przyniosło skutek w postaci jego ostatecznego zniknięcia. Ostatnie leprozorium w państwach Unii Europejskiej mieści się w Rumunii na skraju mokradeł delty Dunaju w osadzie Tichileşti.

Choroba jest jednak nadal obecna w ubogich częściach świata o klimacie tropikalnym i subtropikalnym, zwłaszcza w Afryce i południowo-wschodniej Azji. Dokładna liczba chorych nie jest znana. Wiadomo natomiast, że w ciągu ostatnich 25 lat (od chwili odkrycia skutecznej terapii) farmakologicznie wyleczono około 14 milionów chorych, mimo to każdego roku odkrywa się na świecie ćwierć miliona nowych przypadków trądu. Dokładne dane publikuje Światowa Organizacja Zdrowia oraz ILEP. Można je znaleźć na stronie Fundacji Polskiej Raoula Follereau.

W Bergen mieści się Muzeum Trądu (Lapramuseet). Położone jest w zabytkowym szpitalu Św. Jerzego, w którym w 1873 roku Armauer Hansen wyizolował prątek trądu.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Marek Żukow-Karczewski, Jak w Krakowie chorowano, "Gazeta Krakowska", 4 VI 1993 r., nr 127 (13739).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
trąd
Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło trąd w Wikisłowniku

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.