Trałowce w polskiej Marynarce Wojennej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Marynarka Wojenna w swojej historii prawie zawsze miała w swoim składzie okręty klasy trałowiec, z wyjątkiem jedynie okresu II wojny światowej 1940-45, gdy flota polska stacjonowała w Wielkiej Brytanii. Poza tym okresem, rozwojowi i działalności polskich sił morskich zawsze towarzyszyła obecność floty przeciwminowej. Trałowce były też najliczniejszą klasą okrętów bojowych w historii Marynarki Wojennej. Okręty tej klasy przeznaczone są głównie do niszczenia pól i zagród minowych na obszarze działalności Marynarki Wojennej, co umożliwia prowadzenie tam operacji przez pozostałe okręty oraz żeglugę morską. Dodatkowe przeznaczenie tych jednostek to stawianie własnych, małych zagród minowych. W okresie pokoju, zwłaszcza po II wojnie światowej, bardzo istotnym zadaniem trałowców było oczyszczanie polskiego wybrzeża z licznych postawionych tam przez walczące państwa min morskich.

Poniżej wymienione są typy trałowców używanych w Polsce w kolejności chronologicznej (w nawiasach – lata służby).

Trałowce typu FM (1921-1931)[edytuj | edytuj kod]

Polskie trałowce typu FM, na pierwszym planie rufa "Jaskółki"

Pierwszymi trałowcami, które weszły w skład polskich sił morskich, były budowane w czasie I wojny światowej dla floty niemieckiej okręty typu FM. Cztery z nich zostały zakupione po wojnie i weszły do polskiej służby w 1921. Ich wyposażenie przeciwminowe obejmowało 2 komplety trałów kontaktowych. Uzbrojone były w jedno działo kaliber 47 mm i karabiny maszynowe. Mogły stawiać 20 min morskich. Jednostki te miały 43 metry długości, ok. 185 ton wyporności i prędkość 12 węzłów, napędzane były maszyną parową. Załoga liczyła 32 osoby. Trałowce te nosiły nazwy: OORP "Czajka", "Jaskółka", "Rybitwa", "Mewa". W 1931 trzy pierwsze trałowce wycofano ze służby. ORP "Mewa" w tym samym roku została uszkodzona i zatonęła w porcie, a po podniesieniu z dna przebudowano ją na okręt hydrograficzny ORP "Pomorzanin". Zatopiono go w 1939 podczas nalotów niemieckich.

Model ORP Jaskółka w Pomorskim Muzeum Wojskowym

Trałowce typu Jaskółka (1935-1939, 1946-1951)[edytuj | edytuj kod]

Ostatnimi i najbardziej znanymi przedwojennymi trałowcami było 6 zaprojektowanych i zbudowanych w Polsce okrętów typu Jaskółka, nazywanych potocznie "ptaszkami". Były one wcielane w dwóch etapach, najpierw w latach 1935-1936: OORP "Czajka", "Jaskółka", "Mewa", "Rybitwa", następnie w 1939: OORP "Czapla" i "Żuraw". Okręty tego typu miały 45 metrów długości, wyporność 185 ton i rozwijały prędkość 18 węzłów. Wyposażone były w trały kontaktowe, uzbrojone w działo kalibru 75 mm i przeciwlotnicze karabiny maszynowe oraz miały możliwość postawienia do 20 min morskich.

Jednostki te zgrupowane zostały w Dywizjon Minowców. OORP "Jaskółka", "Mewa" i "Czapla" zatopione zostały podczas działań wojennych we wrześniu 1939. Niemcy wydobyli "Mewę" i wcielili w skład swojej floty, wraz z "Rybitwą", "Czajką" i "Żurawiem", które dostały się po kapitulacji w ręce Niemców. Po wojnie, odnaleziono je w Niemczech i okręty powróciły w 1946 do Polski. OORP "Czajka", "Rybitwa" i "Mewa" służyły jeszcze jako trałowce w 1. Dywizjonie Trałowców w Gdyni, posiadając kilka działek przeciwlotniczych i kilka zestawów trałów. Następnie, w 1951 przekwalifikowano je na dozorowce, przezbrojono i wcielono do 2 Dywizjonu Patrolowców w Gdyni. "Czajka" i "Rybitwa" zostały wycofane z linii w 1966, a ORP "Mewa" w 1970, po czym przekształcono je na barki koszarowe odpowiednio: BK-1, BK-3, BK-2, które ostatecznie skreślono ze stanu odpowiednio w 1977, 1972 i 1981. ORP "Żuraw" natomiast od 1946 działał w służbie hydrograficznej jeszcze jako trałowiec mający 5 działek i trały, ale od 1948 kiedy to jednostkę przebudowano na typowy okręt hydrograficzny z uzbrojenia pozostawiono tylko jedno działo. W 1951 nazwę okrętu zmieniono na ORP "Kompas". W 1971 został on przeklasyfikowany na barkę koszarową BK-4, która służyła do 1977.

Trałowce typu MT (Albatros lub Kormoran), projektu 253Ł (1946-1959)[edytuj | edytuj kod]

Polski trałowiec typu MT

Dla zwiększenia stanu polskiej floty przeciwminowej, która miała rozminowywać dla żeglugi obszary zaminowane podczas działań wojennych, w 1946 Marynarkę Wojenną zasiliło dziewięć radzieckich trałowców redowych typu MT (projektu 253Ł), nazwanych przez Polaków typem Albatros lub Kormoran, a potocznie "kaczorkami" (spotykane w literaturze oznaczenie typu BTSZCZ jest według źródeł rosyjskich błędne). Zostały one przekazane w ramach reparacji wojennych, w zamian za polski udział w podziale floty niemieckiej. Nosiły nazwy: OORP "Albatros", "Czapla", "Jaskółka", "Jastrząb", "Orlik", "Kondor", "Krogulec", "Kormoran", "Kania" i weszły skład 2 i 3 Dywizjonu Trałowców stacjonujących w Gdyni. Okręty te zbudowano podczas II wojny światowej. Były to jednostki o długości 38 metrów, wyporności 145 ton oraz prędkości do 12 węzłów. Ich wyposażenie składało się z trału kontaktowego, akustycznego i magnetycznego, a uzbrojenie z dwóch dział kalibru 45 mm i czterech karabinów maszynowych 12,7 mm. Zabierały na pokład 18 min. Załoga liczyła 37 ludzi. Po ponad dziesięcioletniej służbie wszystkie te jednostki wycofano w latach 1957-1959.

Amerykański trałowiec typu YMS

Trałowce typu YMS (1948-1957)[edytuj | edytuj kod]

Kolejnymi, zakupionymi po wojnie trałowcami były OORP "Delfin", "Foka" i "Mors". Zostały zbudowane w USA w latach 1942-1943 i zakupione przez Polskę z demobilu w 1948. Zasiliły one 3. Dywizjon Trałowców w Gdyni. Były to drewniane okręty typu YMS (BYMS), mające długość 42 metry, wyporność 277 ton, prędkość 12,6 węzłów, załogę stanowiło 42 osoby. Były wyposażone w trał kontaktowy, akustyczny i magnetyczny. Uzbrojenie składało się z działa kalibru 85 mm oraz karabinów maszynowych. Okręty spisano ze stanu floty w latach 1955-1957.

Trałowce projektu 254 (typu T-61) (1956)[edytuj | edytuj kod]

Trałowce projektu 254 w Porcie Wojennym Hel

Pierwsze całkowicie nowe powojenne jednostki, jakie weszły w skład sił przeciwminowych, to trałowce projektu 254 (określane jako typ T-61), budowane w Polsce na licencji radzieckiej. Budowane były w dwóch wariantach: projekt 254K i zmodernizowany w Polsce 254M. Trałowce projektu 254K wybudowano w ilości trzech jednostek, natomiast 254M w liczbie dziewięciu. Odbywało się to w latach 1955-1958. Okręty nosiły nazwy OORP "Żubr", "Tur", "Łoś", "Bizon", "Dzik", "Bóbr", "Rosomak", "Delfin", "Foka", "Mors", "Ryś", "Żbik". Okręty te miały być głównym ogniwem obrony przeciwminowej Polskiej Marynarki Wojennej w związku z wycofywaniem pozostałych okrętów, przestarzałych i sfatygowanych działaniami wojennymi. Wyposażenie trałowe wszystkich typów składało się z różnorodnych trałów elektromagnetycznych, akustycznych i kontaktowych. Do poszukiwania obiektów podwodnych służyły stacje hydrolokacyjne burtowe i rufowe. Ich główne uzbrojenie stanowiły cztery działka przeciwlotnicze 37 mm, oprócz tego jednostki proj. 254K miały osiem karabinów maszynowych kalibru 12,7 mm, a 254M cztery działka kalibru 25 mm na podwójnych podstawach 2M-3M i cztery wkmy 14,5 mm. Okręty te miały ponadto możliwość zwalczania okrętów podwodnych przy użyciu stacji hydrolokacyjnej i grawitacyjnych bomb głębinowych. Trałowce te miały 60 metrów długości, wyporność ok. 600 ton i prędkość maksymalną ok. 15 węzłów.

Wszystkie jednostki stacjonowały wpierw w Dywizjonach Trałowców na Helu, a następnie przeniesiono je do 12 Dywizjonu Trałowców Bazowych do Świnoujścia. Okręty te zostały wycofane w latach od 1987 do 1990. Wyjątkiem był ORP "Tur" przebudowany na okręt badawczy w 1978, który służył do 1991.

Trałowce projektu 206F (typu Krogulec) (1963)[edytuj | edytuj kod]

Po wdrożeniu trałowców typu T-61 i wycofaniu wszystkich starszych jednostek, postanowiono wzmocnić dodatkowo siły trałowe, budując drugi dywizjon trałowców. W tym celu w CBKO-2 opracowano projekt jednostki typu Orlik (na Zachodzie znany jako typ Krogulec), oznaczony jako 206F. Jednostki budowała Stocznia im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Wcielanie okrętów – do 13 Dywizjonu Trałowców na Helu – rozpoczęło się w 1963 i skończyło w 1968. Okręty, którym nadano nazwy OORP "Orlik" (613), "Krogulec" (614), "Jastrząb" (615), "Kormoran" (616), "Czapla" (617), "Albatros" (618), "Pelikan" (619), "Tukan" (620), "Rybitwa" (622), "Mewa" (623), "Czajka" (624), "Flaming" (621), miały długość 58,2 m, wyporność 520 ton i prędkość 18 węzłów. Napędzane były dwoma silnikami Fiat 2312SS (V12) o mocy 1800 KM każdy. Śruby nastawne systemu LIPS. W trakcie eksploatacji na 614, 619, 620 i 621 wymieniono silniki na Zgoda-Sulzer 6AR25 (R6) o mocy 1100 KM każdy.Uzbrojenie składało się z 6 armat kalibru 25mm na podwójnych podstawach 2M-3M, dwóch wyrzutni rakiet przeciwlotniczych bliskiego zasięgu Strzała-2M, 12 grawitacyjnych bomb głębinowych i 10-16 min morskich. Do trałowania min służyły trały akustyczne (BGAT), elektromagnetyczne (TEM-52), kontaktowe (MT-2) lub hydrograficzne, natomiast do wykrywania obiektów podwodnych służyły podkadłubowe (MG-11), burtowe i rufowe (MG-324) stacje hydrolokacyjne.

ORP Mewa po przebudowie na niszczyciel min

Załogę stanowi 49 osób.

W latach 1989-2000 wycofano ze służby prawie wszystkie okręty projektu 206F, z wyjątkiem OORP "Mewa", "Czajka" i "Flaming", które w latach 1999-2002 przebudowano na niszczyciele min projektu 206FM. Okręty tego zmodernizowanego typu zostały wyposażone w nowe trały, wymieniono na nich dotychczasowe armaty na jedną podwójną kalibru 23 mm połączoną z wyrzutnią rakiet Strzała-2M. Pozostawiono możliwość stawiania min, których ilość zwiększono do 16. Zainstalowano dwie nowe stacje hydroakustyczne i specjalistyczny pojazd podwodny.

Trałowce projektu 207 (typ Gopło) (1982)[edytuj | edytuj kod]

ORP Nakło w Świnoujściu

Ostatnim typem okrętów przeciwminowych służących do chwili obecnej w Marynarce Wojennej RP są, budowane w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni, jednostki typu Gopło, projektu 207. Zasiliły one polską flotę w latach 1981-1994. Są to okręty wytwarzające bardzo małe pole magnetyczne dzięki zastosowaniu kadłubów z laminatów poliestrowo-szklanych. Okręty mają długość ponad 38 metrów, wyporność 216 ton i maksymalną prędkość 14,6 węzła.

Typ Gopło dzieli się na trzy, a właściwie dwa warianty, zależne od uzbrojenia i wyposażenia. Pierwszy to trałowiec prototypowy ORP "Gopło", który służył długi czas jako okręt badawczy, na którym testowano nowe rozwiązania walki z minami. Był on oznaczony jako projekt 207D, jednak w 2000 został poddany modernizacji i posiada takie same parametry jak trałowce podtypu 207M, a nazywany jest przez to jako typ 207DM. Służy w 13 Dywizjonie Trałowców w Gdyni. Drugi podtyp 207P to okręty OORP "Gardno", "Bukowo", "Dąbie", "Jamno", "Mielno", "Wicko", "Resko", "Sarbsko", "Necko", "Nakło", "Drużno", "Hańcza". Należące do niego jednostki posiadają podwójną armatę 23 mm, trały akustyczne, elektromagnetyczne i kontaktowe oraz mogą stawiać miny lub zrzucać bomby grawitacyjne. Projekt 207M różni się tym, iż zamontowane na nim wyposażenie trałowe i hydrolokacyjne jest dużo nowocześniejsze i dodatkowo posiada wraz z działem 23 mm wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych Strzała-2M. Podtyp ten to OORP "Mamry", "Wigry", "Śniardwy", "Wdzydze". Okręty projektu 207P wchodzą w skład 12 Dywizjonu Trałowców Świnoujście, a 207DM i 207M są w 13 Dywizjonie Trałowców w Gdyni.

Obecnie Marynarka Wojenna posiada łącznie 19 trałowców i niszczycieli min, które rozmieszczone symetrycznie wzdłuż polskiego wybrzeża, w 8 Flotylli Obrony Wybrzeża. Wydaje się, że jak na nasze teraźniejsze warunki zaspokajają one potrzeby szczególnie, jeśli porównać je z warunkami w innych typach okrętów, a nawet w innych rodzajach Sił Zbrojnych. W planach rozwojowych Polskiej Marynarki Wojennej istnieje plan rozpoczęcia budowy w niedługim okresie nowoczesnych niszczycieli min typu Kormoran, projektu 257, lecz ze względu na zwiększające się wciąż trudności finansowe Sił Zbrojnych coraz bardziej realizacja tego planu wydaje się odsuwać w czasie.

Oprócz trałowców pełnomorskich, Marynarka Wojenna posiadała też trałowce rzeczne i kutry trałowe – zobacz: polskie trałowce rzeczne i polskie kutry trałowe.

Spis okrętów[edytuj | edytuj kod]

Typ okrętów Wejście do służby Wycofanie ze służby Jednostki pływające
Trałowce typu FM 1921 1931 ORP "Czajka", ORP "Jaskółka", ORP "Rybitwa", ORP "Mewa"
Trałowce typu Jaskółka 1935 1970 ORP "Czajka", ORP "Jaskółka", ORP "Rybitwa", ORP "Mewa", ORP "Czapla", ORP "Żuraw"
Trałowce typu MT 1946 1959 ORP "Albatros", ORP "Czapla", ORP "Jaskółka", ORP "Jastrząb", ORP "Orlik", ORP "Kondor", ORP "Krogulec", ORP "Kormoran", ORP "Kania"
Trałowce typu YMS 1948 1957 ORP "Delfin", ORP "Foka" i ORP "Mors"
Trałowce typu T-61 1956 1991 ORP "Żubr", ORP "Tur", ORP "Łoś" ORP "Bizon", ORP "Dzik", ORP "Bóbr", ORP "Rosomak". ORP "Delfin", ORP "Foka", ORP "Mors", ORP "Ryś", ORP "Żbik"
Trałowce typu Orlik 1963 w służbie ORP "Orlik", ORP "Krogulec", ORP "Jastrząb", ORP "Kormoran", ORP "Czapla", ORP "Albatros", ORP "Pelikan", ORP "Tukan", ORP "Rybitwa", ORP "Mewa", ORP "Czajka", ORP "Flaming"
Trałowce typu Gopło 1981 w służbie ORP "Gopło", ORP "Gardno", ORP "Bukowo", ORP "Dąbie", ORP "Jamno", ORP "Mielno", ORP "Wicko", ORP "Resko", ORP "Sarbsko", ORP "Necko", ORP "Nakło", ORP "Drużno", ORP "Hańcza", ORP "Mamry", ORP "Wigry", ORP "Śniardwy", ORP "Wdzydze"

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]