Traganek jasny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Traganek jasny
Astragalus australis a1.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad dwuliścienne właściwe
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj traganek
Gatunek traganek jasny
Nazwa systematyczna
Astragalus australis (L.) Lam.
Fl. franç. 2:637. 1779
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pokrój
Kwiatostan

Traganek jasny (Astragalus australis (L.) Lam.) – gatunek rośliny należący do rodziny bobowatych. Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od greckiego słowa astragalos oznaczającego kostkę do gry i odnosi się do kształtu nasion[2].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Azji (Syberia, Rosja, Mongolia), środkowej, wschodniej i południowej Europie oraz w Ameryce Północnej (Kanada i północne i wschodnie obszary USA)[3]. Gatunek występujący w subarktycznej strefie klimatycznej[4]. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach i Pieninach. Z Tatr podany był z następujących stanowisk: Kominiarski Wierch, Stoły, Raptawicka Grań, Raptawicka Turnia, Wąwóz Kraków, Pisaniarski Żleb, Wysoka Turnia, Rzędy Tomanowe, Ciemniak od strony Rzędów, Gładkie Upłaziańskie, Twardy Upłaz, Chuda Turnia, Mała Świstówka, Wielka Świstówka nad Wantulami, Długi Giewont, Łysanki, Kalacki Upłaz, Wielki Giewont, Mały Giewont, Dolina Mułowa[4]. W Pieninach występuje tylko w najwyższych, skalistych partiach Trzech Koron na wysokości 845–980 m[4].

Został znaleziony w kopalnej florze w Krościenku. Występował tutaj w tundrze w okresie zlodowaceń[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina o płożącej się i łukowato podnoszącej się łodydze i zdrewniałym korzeniu. Wysokość 10–20 cm. Roślina owłosiona, wszystkie włoski są pojedyncze.
Liście
Pierzasto–złożone z 4–8 par wąskoeliptycznych lub podłużnie lancetowatych listków. Na spodniej stronie są rzadko, biało owłosione. Dolne przylistki są podługowate lub eliptyczne i zrosłe z sobą, górne są lancetowate i przeważnie wolne.
Kwiaty
Zebrane w 6–15 kwiatowe grono, wraz z szypułką dłuższe od liścia, z kąta którego wyrasta. Kielich jest przylegająco, czarniawo owłosiony. Korona biaława, z lekkim żółtym odcieniem i fioletowym szczytem łódeczki. Skrzydełka są dwudzielne, blaszka żagielka odgięta w górę[2]. Słupek nagi.
Owoc
Podłużnie eliptyczny, nagi strąk na trzonku do dwóch razy dłuższym od kielicha. Ma długość do 2,5 cm i zawiera nerkowate nasiona.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, hemikryptofit. Rośnie w murawach na skałach i upłazach, głównie o ekspozycji południowej i południowo-zachodniej, rzadko północnej, spotkać go można także na piargach u podnóży skał. W Tatrach występuje wyłącznie na wapiennym podłożu[4]. Najwyżej występuje na Wielkim Giewoncie (1890 m n.p.m.). Kwitnie w czerwcu i lipcu. Rozmnaża się przez nasiona, zawiązuje ich dość dużo. Podczas wilgotnego lata w 2001 w Pieninach nasiona kiełkowały w strąku[4]. Liczba chromosomów 2n = 48[4]. Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Seslerietea variae[5].

Information icon.svg Zobacz też: Flora Tatr.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Występuje w dwu odmianach[3]:

  • Astragalus australis var. australis (syn. Phaca australis L.)
  • Astragalus australis var. olympicus Isely (syn. A. olympicus Cotton)

W Polsce występuje tylko odmiana australis.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Kategorie zagrożenia gatunku:

Występuje wyłącznie na chronionych obszarach parków narodowych: Pienińskiego i Tatrzańskiego i w obydwu tych parkach znajduje się na liście gatunków specjalnej troski. Największym zagrożeniem jest niszczenie jego stanowisk znajdujących się przy szlakach turystycznych (poprzez zadeptywanie lub zbieranie roślin przez kolekcjonerów). Aby zminimalizować to zagrożenie w obrębie Trzech Koron w Pieninach w 2001 zmodyfikowano dojście do galerii widokowej na tym szczycie[4]. Jest też uprawiany w Górskim Ogrodzie Botanicznym PAN w Zakopanem, Ogrodzie Botanicznym w Warszawie i w ogródku przy budynku dyrekcji Pienińskiego Parku Narodowego[4].

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-26].
  2. 2,0 2,1 2,2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  3. 3,0 3,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-05-27].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.