Tragedia wspólnego pastwiska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Tragedia wspólnego pastwiska[1] (ang. Tragedy of the commons) – koncepcja mikroekonomiczna omawiająca pułapkę społeczną, w której indywidualny zysk jednego z uczestników społeczności prowadzi do strat dla społeczności jako całości.

Koncepcja prowadzi do wniosku, że nieograniczony dostęp do ograniczonych dóbr publicznych – np. pastwiska – prowadzi do ich wyeksploatowania.

Istota problemu[edytuj | edytuj kod]

Tragedia wspólnego pastwiska pokazuje wartość współpracy przy korzystaniu z dóbr publicznych (wspólnych) o ograniczonej pojemności. Zbyt duża liczba użytkowników dobra wspólnego może doprowadzić do zniszczenia tego dobra. Z kolei pojedyncza osoba korzystająca z dobra publicznego bardziej, niż się jej należy (efekt gapowicza), zawsze na tym zyskuje. W ujęciu teorii gier wypłata dla dodatkowego użytkownika dobra publicznego będzie zawsze wyższa niż indywidualne obniżenie wypłat wszystkich innych użytkowników, ale po pewnym czasie jednostkowe wypłaty obniżą się tak, że użytkowanie dobra stanie się nieopłacalne.

Niektóre dobra publiczne, np. zasoby kulturalne w postaci cyfrowej, nie podlegają wyczerpaniu, dlatego według zwolenników ruchu wolnej kultury koncepcji tej nie można odnosić do własności intelektualnej czy dóbr kultury[2].

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy na problem wyczerpywania dóbr publicznych zwrócił uwagę w 1832 brytyjski ekonomista William Forster Lloyd[3]. W czasach bardziej współczesnych został on rozpropagowany przez biologa Garretta Hardina, który opisał go i nazwał "tragedią" w miesięczniku "Science" w 1968[4].

Hardin opisał tragedię na przykładzie wiejskich wspólnot, które wypasały mleczne krowy na wspólnych pastwiskach (ang. The commons). Krów pasło się akurat tyle (np. 100), aby trawa na pastwisku mogła odrastać. Ale jeden z rolników stwierdził, że doda do takiego stada jeszcze jedną swoją krowę, co pozwoliło mu na większe przychody z mleka. Krów od tego czasu było 101, a rolnik był zadowolony, bo wypasał kolejną krowę. Efekt dla całego pastwiska, które zaczęło mieć więcej krów niż mogło wyżywić, nie był jeszcze widoczny. Gdy dowiedzieli się o tym inni mieszkańcy wioski, wyprowadzili na wspólne pastwisko kolejne krowy: 102. i następne. Po jakimś czasie trawa na pastwisku przestała odrastać, a pastwisko ostatecznie zostało wyjałowione. Mieszkańcy stracili pastwisko, a ich krowy przestały dawać mleko. Nieprzestrzeganie umowy korzystania z pastwiska przez kilka osób doprowadziło do jego zniszczenia.

Jako współczesny przykład dóbr dotkniętych przez tę pułapkę społeczną podawane są:

  • drogi, które mają przyspieszać i ułatwiać komunikację – zbyt duża liczba samochodów powoduje korki, utrudnia i spowalnia komunikację;
  • łowiska, które wyczerpują się przy intensywnej eksploatacji;
  • parki i tereny rekreacyjne, które tracą swoją funkcję, gdy korzysta z nich zbyt wiele osób.

Rozwiązania problemu[edytuj | edytuj kod]

Rozwiązaniem tragedii wspólnego pastwiska może być regulacja administracyjna dostępu do dóbr publicznych. Sam Hardin twierdził, że jego teoria opisuje raczej "nieuregulowane wspólnoty" (The Tragedy of the Unregulated Commons)[5].

Historycznym rozwiązaniem problemu wspólnot w Anglii był proces grodzenia, który doprowadził do wydzielenia własności prywatnej i początku rewolucji przemysłowej w czasach Odrodzenia.

Nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Na koncepcji tragedii wspólnego pastwiska oparte są gry ekonomiczne, np. The New Commons Game autorstwa Richarda B. Powersa.

Przypisy

  1. Inne polskie tłumaczenia: Tragedia pastwisk, Tragedia wspólnot.
  2. por. np. Nie gródźmy kultury – artykuł w serwisie 7Guard.net
  3. Garrett Hardin, The Tragedy of the Commons The Concise Encyclopedia of Economics (ang.)
  4. Garrett Hardin, "The Tragedy of the Commons", Science, Vol. 162, No. 3859 (December 13, 1968), pp. 1243-1248. Również dostępne: jako pdf oraz artykuł na stronie Garrett Hardin Society. Brak polskiego tłumaczenia dostępnego w Internecie.
  5. Stephen Hesse, Will commons sense dawn again in time? – artykuł w Japan Times

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jagoda Gandziarowska, Tragedia wspólnego pastwiska, czyli jak dbać o dobro publiczne

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]