Traktat z Tordesillas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Traktat z Tordesillas
Oryginał traktatu (Biblioteka Narodowa w Lizbonie)
Oryginał traktatu (Biblioteka Narodowa w Lizbonie)
Państwo  Portugalia
Banner of arms of the Catholic Monarchs from 1492.png Hiszpania
Data utworzenia 7 czerwca 1494
Ratyfikowano 2 lipca (Kastylia), 5 września (Portugalia) 1494
Autor(zy) Aleksander VI (papież)
Sygnatariusze Ferdynand II Aragoński
Izabela I Kastylijska
Jan II Doskonały
Cel Podział nowo odkrytych zamorskich terytoriów
Podział na strefy wpływów

Traktat z Tordesillas – umowa dotycząca podziału sfer wpływów w Nowym Świecie, podpisana przez władców Portugalii i Hiszpanii 7 czerwca 1494.

Traktat zapobiegał konfliktowi o tereny odkryte przez Krzysztofa Kolumba w Ameryce i zapewniał Portugalczykom terytoria brazylijskie jeszcze przed ich oficjalnym odkryciem. Rodzi to przypuszczenia, iż poznali oni linię brzegową Ameryki Południowej znacznie wcześniej niż się to powszechnie przyjmuje.

Portugalskie roszczenia do ziem odkrytych przez Kolumba[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z wcześniejszym traktatem z Alcáçovas (1479) wszystkie nowo odkryte terytoria na południe od Wysp Kanaryjskich miały należeć do Lizbony. Dlatego też zaanektowanie przez Krzysztofa Kolumba ziem na zachodnich krańcach Atlantyku (1492) spotkało się z natychmiastową reakcją portugalskiego dworu. Jan II rozpoczął natychmiastowe przygotowania do zajęcia należnych sobie terenów i mianował w tym celu admirała Francisco de Almeidę dowódcą eskadry, która miała zostać wysłana na zachodni Atlantyk. Zaniepokojeni obrotem sprawy władcy Hiszpanii rozpoczęli zakrojone na szeroką skalę działania dyplomatyczne[1].

Hiszpańskie zabiegi dyplomatyczne w Watykanie[edytuj | edytuj kod]

Hiszpańska ofensywa rozpoczęła się w 1493 w Watykanie. Zgodnie ze średniowieczną tradycją, iż to papież legalizował prawa europejskich monarchów do nowo odkrytych terenów[2], hiszpańscy ambasadorzy w Rzymie Bernardin de Carvajal i Ruiz de Medina podjęli natychmiastowe działania mające na celu złagodzenie niekorzystnych dla kastylijskiego dworu konsekwencji wynikających z traktatu z Alcáçovas[3].

3 maja 1493 w papieskiej bulli Inter catera przyznano Królestwu Hiszpanii nowo odkryte terytoria, a dzień później w kolejnym dokumencie wyznaczono linię demarkacyjną biegnącą południkowo 100 lig (ok. 320 mil) na zachód od Azorów. Uchwalenie w tak krótkim czasie tak ważnych dokumentów świadczy według badaczy o aktywnym portugalskim sprzeciwie oraz o tym, że drugi z nich uwzględniał stanowisko Lizbony[1][4].

Traktat z Tordesillas[edytuj | edytuj kod]

Niepocieszony Jan II zgodził się jednak na dalsze mediacje zakończone podpisaniem traktatu w Tordesillas. W dokumencie korygowano przebieg linii demarkacyjnej (bulle zawierały wiele błędów geograficznych), która od tej pory biegła południkowo 370 lig (ok. 1184 mil) na zachód od Wysp Zielonego Przylądka[1].

Co ciekawe przyznawał on de facto dzisiejszą Brazylię Portugalii jeszcze przed jej oficjalnym odkryciem, co rodzi domniemanie, iż Portugalczycy dopłynęli do wybrzeży Ameryki Południowej wcześniej, niż oficjalnie się to uznaje[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Znaczenie traktatu było jednak głównie doraźne i zapobiegało otwartemu konfliktowi Portugalii i Hiszpanii. Pomimo faktu, iż obowiązywał on do 1777 sami Portugalczycy złamali jego postanowienia jeszcze w XVII wieku decydując się na ekspansję w głąb amerykańskiego interioru[1].

W roku 2007 traktat został wpisany na listę UNESCO Pamięć Świata[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 A.H.de Oliveira Marques: Historia Portugalii. T. I: Do XVII w.. Warszawa: PWN, 1987, s. 199-202. ISBN 83-01-07221-0.
  2. H.B.Johnson: The Portuguese settlement of Brazil, 1500–1580. W: The Cambridge History of Latin America. T. I: Colonial Latin America. Cambridge, Nowy Jork: Cambridge University Press, 1984, s. 259. ISBN 0-521-23223-6.
  3. H.Harrisse: The Diplomatic History of America. Its First Chapter 1452-1493-1494. Londyn: Ardent Media, 1967, s. 16-26.
  4. H.Harrisse: The Diplomatic History of America.... s. 27-40.
  5. M.C.Eakin: Historia Ameryki Łacińskiej. Zderzenie kultur. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 86-87. ISBN 978-83-233-2808-7.
  6. Treaty of Tordesillas (ang.). unesco.org. [dostęp 2013-11-17].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]