Tramwaje w Częstochowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tramwaje w Częstochowie
Tramwaje w Częstochowie
Tramwaj Pesa Twist na pętli przy ul. Limanowskiego
Lokalizacja  Polska, Częstochowa
Rodzaj transportu tramwaj
Data uruchomienia 1959
Właściciel MPK Częstochowa
Operator MPK Częstochowa
Całkowita długość linii 33,4 km
Liczba linii 4 (3 dzienne + 1 nocna)
Infrastruktura
Długość torowisk
• odcinki jednotorowe
• odcinki podziemne
14,7 km
0,0 km
0,043 km
Rozstaw szyn 1435 mm
Liczba przystanków 33
Tabor
Liczba pociągów
• całkowita
• niskopodłogowych

55
7[1]
Strona internetowa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Transport szynowy

Tramwaje w Częstochowie – obecnie najmłodszy system komunikacji tramwajowej na terenie Polski, powstały w 1959 r.

Linie[edytuj | edytuj kod]

Linie 1, 2 i 3 biegną po tej samej trasie od pętli „Fieldorfa-Nila” do skrzyżowania al. Niepodległości, al. Pokoju, al. 11 Listopada i ul. Jagielońskiej. Od tego skrzyżowania linia 1 kieruje się aleją Pokoju do huty (pętla „Kucelin-szpital”), linia 2 aleją Pokoju do przystanku kolejowego przy tej samej ulicy (pętla „Raków-dworzec PKP”), a linia 3 ul. Jagielońską, Orkana i Jesienną do stadionu piłkarskiego przy ul. Limanowskiego (pętla „Stadion Raków”). Nocny tramwaj N0 kursuje po tej samej trasie, co dzienna linia 3.

Linie 1 i 2 są traktowane jako jedna linia, a skrócenie wybranych kursów i oznaczenie ich jako 2 zapobiega ekspediowaniu do huty nadmiernej liczby tramwajów. Tramwaje linii 2 wracają z pętli „Raków-dworzec PKP” do dzielnicy Północ jako linia 1.

Obie linie (1/2 i 3) kursują w dni robocze co 10 minut, w dni wakacyjne i soboty co 15, zaś w niedziele i święta co 20 minut. Wieczorami każdego dnia linia kursuje co 15 minut. Średnia częstotliwość kursowania tramwajów w dni robocze na wspólnym odcinku wynosi w szczycie 5 minut. Nocny tramwaj N0 kursuje codziennie co pół godziny.

Linia Schemat Trasa Długość Średni czas przejazdu Liczba
przystanków
Tabor
1 Czestochowa tram line No 1.svg Fieldorfa-Nila ↔ Kucelin-szpital 10,0 km 29 min. 19 8x 105Na+105Na
Czestochowa tram line No 1 (back from Rakow).svg Raków Dworzec PKP → Fieldorfa-Nila 8,3 km 26 min. 17
2 Czestochowa tram line No 2.svg Fieldorfa-Nila → Raków Dworzec PKP
3 Czestochowa tram line No 3.svg Fieldorfa-Nila ↔ Stadion Raków 11,7 km 38 min. 27 6x PESA Twist, 4x 105Na+105Na
N0 36 min. 3x 105Na

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

System tworzony jest przez torowisko o łącznej długości 14,7 km i rozstawie szyn 1435 mm, obejmuje 32 przystanki, jedną zajezdnię oraz 5 pętli, w tym jedną obecnie nieużywaną w ruchu liniowym na osiedlu Tysiąclecia. Komunikację prowadzi Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie.

Sieć składa się z długiej na 7,4 km trasy łączącej północ z południem miasta przez dzielnice: Północ, Tysiąclecie, Śródmieście, Trzech Wieszczów, Ostatni Grosz, skąd rozgałęziają się na Raków i Zawodzie-Dąbie (2,6 km) oraz na Wrzosowiak i Raków (4,5 km).

Krańcówki[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Miejsce Rok budowy Rok rozbiórki Linie Rodzaj Uwagi
1000-lecie
pn. Zawady (1959–1966)
Armii Krajowej / Worcella 1959 1973 1, 2, nocny pętla dwutorowa
Kucelin szpital
pn. Mirów (1959–1969)
Pokoju / Brzegowa 1959 1, 2, nocny pętla dwutorowa
Zajezdnia MPK Niepodległości / Źródlana 1959 zajezdnia
Raków Łukasińskiego / Okrzei 1959 1971 2, nocny mijanka odnoga przeznaczona dla tramwajów dwukierunkowych, ruch wahadłowy z użyciem mijanek
Osiedle 1000-lecia Armii Krajowej / Kiedrzyńska 1971 1984 1, nocny pętla
Raków - dworzec PKP
pn. Pokoju - PKP (do 2007)
Pokoju / Sebyły 1971? 1, 1, 2, N0 pętla dwutorowa
brak wjazdu na tor wewnętrzny
połączenie z linią kolejową zlikwidowane w 2014 roku
Promenada Niemena
pn. Kiedrzyńska (do 2007)
Wyzwolenia / Kiedrzyńska 1984 1, 2 pętla jednotorowa
Fieldorfa-Nila
pn. Krajewskiego (1984–1990)
Wyzwolenia / Fieldorfa-Nila 1984 1, 1, 2, 3, nocny, N0 pętla jednotorowa
tor odstawczy wewnątrz pętli zlikwidowano w lipcu 2013 r.
Stadion Raków Limanowskiego / Żarecka 2012 3, N0 pętla dwutorowa

Spis przystanków[edytuj | edytuj kod]

Przystanki linii 1 Przystanki linii 2
(powrót jako linia 1)
Przystanki linii 3 i N0
  • Fieldorfa-Nila
  • Baczyńskiego
  • Promenada Niemena
  • Polskiego Czerwonego Krzyża
  • Hala Polonia
  • Politechnika
  • Aleja Jana Pawła II (↓)
  • Jasnogórska (↑)
  • Druga Aleja Najświętszej Maryi Panny
  • Dworzec Główny PKP
  • Dworzec PKS
  • Rondo Mickiewicza
  • Ostatni Grosz
  • Równoległa
  • Powstańców Śląskich
  • Estakada
  • Aleja Pokoju
  • Plac Orląt Lwowskich
  • Rejtana
  • Dąbie
  • Kucelin Szpital
  • Fieldorfa-Nila
  • Baczyńskiego
  • Promenada Niemena
  • Polskiego Czerwonego Krzyża
  • Hala Polonia
  • Politechnika
  • Aleja Jana Pawła II
  • Druga Aleja Najświętszej Maryi Panny
  • Dworzec Główny PKP
  • Dworzec PKS
  • Rondo Mickiewicza
  • Ostatni Grosz
  • Równoległa
  • Powstańców Śląskich
  • Estakada
  • Aleja Pokoju
  • Plac Orląt Lwowskich
  • Raków Dworzec PKP
  • Fieldorfa-Nila
  • Baczyńskiego
  • Promenada Niemena
  • Polskiego Czerwonego Krzyża
  • Hala Polonia
  • Politechnika
  • Aleja Jana Pawła II (↓)
  • Jasnogórska (↑)
  • Druga Aleja Najświętszej Maryi Panny
  • Dworzec Główny PKP
  • Dworzec PKS
  • Rondo Mickiewicza
  • Ostatni Grosz
  • Równoległa
  • Powstańców Śląskich
  • Estakada
  • PZU
  • Kasztanowa
  • Bukowa
  • Orkana - szkoła
  • Wrzosowiak
  • Sportowa
  • Jesienna
  • Jesienna - szkoła
  • Bohaterów Katynia
  • Rakowska
  • Żarecka
  • Stadion Raków

Historia[edytuj | edytuj kod]

Niezrealizowane plany w latach 1903–1928[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy plan uruchomienia tramwaju elektrycznego w mieście powstał już w 1897 roku, a cztery lata później ogłoszono oficjalną koncepcję. W projekcie przewidziano następujące linie[2]:

  • Jasna Góra − Aleje − Nowy Rynek (pl. Daszyńskiego)
  • Aleje − Teatralna (Wolności) − Stradomska(1 Maja)
  • Nowy Rynek (pl. Daszyńskiego) − Krakowska − zakłady przy skrzyżowaniu z Małą
  • Jasna Góra − św.Barbary − do skrzyżowania z św. Augustyna

Zgodnie z ówczesną praktyką, linia miała być zbudowana i obsługiwana na koszt koncesjonariusza, który ponosił całość ryzyka związanego z inwestycją, w zamian otrzymując 35-letnią koncesję i ochronę przed konkurencją ze strony omnibusów. Po 25 latach miasto miało prawo przejąć sieć w zamian za odszkodowanie. Projekt przewidywał także możliwość wydłużenia linii biegnącej Krakowską w kierunku Huty Hantkego[2].

Przetarg ogłoszono 17 lutego 1903 roku w warszawskim "Kurierze Porannym" i rządowych "Moskiewskich Wiadomościach"[3], jednak zmodyfikowano trasy, a wraz z siecią miała powstać także zasilająca ją elektrownia[2].

Miasto zaplanowało trzy linie, wszystkie zaczynać się miały na Nowym Rynku (obecnie Placu Daszyńskiego) i biec[4]:

Proponowana w 1903 roku sieć tramwajowa na tle współczesnej siatki ulic

Do konkursu na koncesję przystąpiły cztery przedsiębiorstwa[4], ale zgłoszone oferty odbiegały od ogłoszonych warunków. Miasto przystąpiło do negocjacji tych ofert, ale ostateczne ustalenia odrzuciły jednak władze wyższego szczebla[2].

W 1905 roku kolejną ofertę budowy sieci tramwajów elektrycznych lub pneumatycznych złożył George Franz Karol Gustaw Poule, który chciał stworzyć, podobną do planowanej dwa lata wcześniej, sieć szerokotorową obsługującą trzy, a docelowo siedem linii. Również projekt z 1905 roku nie doczekał się realizacji[2].

Kolejne dwie propozycje powstały w 1908 roku i były związane z organizowaną Wystawą Przemysłu i Rolnictwa. Pierwsza oferta obejmowała budowę systemu tramwajów konnych, została więc odrzucona jako przestarzała. Druga zakładała budowę tramwaju elektrycznego[4], a proponowali ją Henryk Markusfeld i inż. Cyprian Apanowicz z koncernu „Siła i Światło[2].

Tramwaj elektryczny miałby obejmować trzy linie rozpoczynające swoje trasy pod dworcem i kierujące się do[4]:

  • Jasnej Góry
  • przez Nowy Rynek (pl. Daszyńskiego) do zakładów Motte (Elanex)
  • do dworca Kolei Herbskiej (ul. Boya-Żeleńskiego)

Władze miasta podpisały umowę ze spółką oferującą tramwaj elektryczny, ale inwestycja nie doczekała się realizacji z powodu sprzeciwu urzędu gubernialnego w Piotrkowie Trybunalskim[4].

Budowę tramwaju próbowano podjąć jeszcze w 1913 roku, podczas negocjacji z rosyjskim koncernem kolejowym Ssudowagon. Zaproponowana przez wykonawcę sieć szerokotorowa w podobnym kształcie jak we wcześniejszych planach miała służyć także transportowi towarowemu za pomocą bocznic do zakładów przemysłowych i połączenia z Koleją Herbsko-Kielecką. Udane rozmowy z rosyjską firmą mogły liczyć na aprobatę władz rosyjskich, ale negocjacje zostały przerwane przez wybuch I wojny światowej[2].

Próby uruchomienia tramwaju elektrycznego podejmowano również w okresie międzywojennym. W październiku 1924 r. francuskie Towarzystwo Socciete d'Enterprises Elektriques en Pologne złożyło wniosek o koncesję na budowę dwóch linii (Jasna Góra - Aleje - Nowy Rynek - Krakowska - zakłady Motte i Pl. Trzech Krzyży - Nowy Rynek - Aleje - Kościuszki - Dworzec Stradom). 14 listopada Rada Miasta powołała komisję, której zadaniem było rozpatrzenie propozycji. 19 stycznia następnego roku komisja przedstawiła radzie wnioski, a raport 23 lutego rada zatwierdziła i przekazała Zarządowi Miasta, który przekazał go do dyrekcji tramwajów w Warszawie do zaopiniowania. Ostatecznie jednak do realizacji projektu nie doszło[5].

W 1926 roku Jan Kubalski przedstawił kolejny projekt, obejmujący budowę pięciu wąskotorowych, elektrycznych linii tramwajowych o łącznej długości torów równej 14 km[4] z zajezdnią przy ul. Krakowskiej[2].

Proponowana w 1926 roku sieć tramwajowa na tle współczesnej siatki ulic

Planowany przebieg linii[4]:

  • 1: Dworzec Główny - I Aleja - Nowy Rynek (pl. Daszyńskiego) - Narutowicza (Krakowska, Bardowskiego, Wojska Polskiego) - skrzyżowanie z Okrzei
  • 2: Dworzec Stradom - Wolności - II Aleja - I Aleja - Warszawska - Cmentarz Kule
  • 3: Nowy Rynek (pl. Daszyńskiego) - I Aleja - II Aleja - III Aleja - 3 Maja - Rynek Wieluński - Rocha - skrzyżowanie z Wręczycką
  • 4: Dworzec Główny - I Aleja - II Aleja - III Aleja - Pułaskiego - 7 Kamienic
  • 5: Zaciszańska - Św. Barbary - 7 Kamienic - III Aleja - II Aleja - I Aleja - Mirowska - targowisko (Rynek Narutowicza)

Projekt upadł z powodu wybuchu kryzysu gospodarczego.

Budowa pierwszej linii[edytuj | edytuj kod]

Plany budowy linii tramwajowych podjęto dopiero po II wojnie światowej. Ze względu na wzrost liczby pasażerów, związany m.in. z rozbudową Huty Częstochowa, w 1951 podjęto decyzję o budowie trakcji tramwajowej[6]. Początkowo Czesław Kotela, projektant osi pracy, wzdłuż której miała przebiegać linia, zamierzał umieścić torowisko na środku drogi, ale ostatecznie uległ zwolennikom wybudowania go z boku[7]. W 1955 roku rozpoczął się proces budowy linii tramwajowej, co wiązało się z wyburzeniem wielu budynków mieszkalnych w pobliżu ul. Bór i budową mostu w al. Pokoju i wiaduktu w al. Związku Walki Młodych (Niepodległości). Prace budowlane trwały długo, gdyż pierwszy tramwaj wyjechał na ulice Częstochowy dopiero 8 marca 1959 roku. Pierwotnie planowano uruchomienie w 1956 roku, ale wystąpiło opóźnienie z powodu braku środków finansowych i problemów geologicznych[6]. Łącznie budowa pochłonęła około 208 milionów złotych, prace wykonały Poznańskie Przedsiębiorstwo Robót Drogowych i Kieleckie Przedsiębiorstwo Robót Mostowych[8]. Pierwsza dwutorowa linia o długości 7,1 km wiodła po wydzielonej stronie jezdni od ulicy Worcella, wzdłuż alej: Zawadzkiego (obecnie Armii Krajowej), Kościuszki, Wolności, ZWM (obecnie Niepodległości), Pokoju do pętli na Kucelinie. Wytyczono następujące przystanki: Zawady (pętla), przy ul. Jasnogórskiej, Alejach, Pałczyńskiego (Focha), Mickiewicza, Bór, zajezdni, PPR, pośrodku al. Pokoju, przy wiadukcie na al. Pokoju, ul. Sokolej i Mirów (pętla). Sześć pociągów obsługiwało trasę z częstotliwością 10 minut[6].

Rozbudowa w dzielnicy Raków[edytuj | edytuj kod]

9 maja, rozpoczęto na Starym Rakowie budowę odgałęzienia linii głównej[9] o długości 1,5 km, które poprowadzono wzdłuż ul. Łukasińskiego do ul. Pstrowskiego (obecnie ul. Dąbrowskiej)[10]. Nowy odcinek był jednotorowy, pomiędzy al. Pokoju a ul. Prusa tory ułożono na środku jezdni, na dalszym odcinku bliżej zachodniej krawędzi jezdni. Na końcu linii zastosowano mijankę, na której kierowca manewrował wagonem motorowym, objeżdżając wagon doczepny. Brak pętli był spowodowany brakiem miejsca na jej budowę. Druga mijanka znajdowała się na wysokości ul. Okrzei[9].

Prace prowadzone przez pracowników MPK w czynie społecznym zostały ukończone 16 lipca tego samego roku[9]. Odcinek oddano do użytku 21 lipca 1959 roku[10].

W latach 1959-1960 powstały liczne niezrealizowane plany rozbudowy układu komunikacji tramwajowej w kierunkach[6]:

  • ul. 1 Maja i ul. Sabinowską do Dźbowa
  • Alejami
    • przez ul. Nowowiejskiego, Sobieskiego, Pułaskiego, św. Kazimierza do ul. św. Barbary
    • przez ul. Pułaskiego, al. Lenina (Jana Pawła II), św. Rocha na Lisiniec
    • ul. Krakowską, PPR (al. Wojska Polskiego), ul. Okrzei do stalowni
    • ul. Warszawską i 16 Stycznia (Kiedrzyńską)
    • ul. Mirowską do Złotej
    • ul. Targową, Strażacką, Olsztyńską do al. Pokoju

Rozbudowa w dzielnicy Tysiąclecie i Północ[edytuj | edytuj kod]

W 1967 roku rozważano likwidację sieci tramwajowej po 20 latach od jej budowy, gdy koszty inwestycji zamortyzują się. Drugim z rozważanych wariantów było przedłużenie linii o 4 km w stronę północną i 3 km w głąb terenu huty[6].

Ostatecznie zdecydowano o rozbudowie sieci wzdłuż al. Zawadzkiego (obecnie al. Armii Krajowej) w związku z dynamicznym rozwojem dzielnicy Tysiąclecie. W ramach inwestycji zlikwidowano pętlę przy ul. Worcella i zbudowano 1,5 km torowiska do skrzyżowania z ul. 16 Stycznia (obecnie ul. Kiedrzyńska), gdzie zlokalizowano nową pętlę. Pomimo rozbudowy, wciąż uważano tramwaje za przestarzałe, zdecydowano więc o zaniechaniu remontów sieci, a po wyeksploatowaniu sieci zaplanowano jej likwidację[7].

W zamian za oddanie dwutorowej linii na Tysiąclecie zlikwidowano odcinek na Starym Rakowie[10], ponieważ z powodu osiadającego gruntu wymagał on kapitalnego remontu. Tramwaje linii "2" przestały kursować do krańcówki "Raków" 31 sierpnia, a linię skrócono początkowo do pętli koło dworca Raków. Data powstania samej pętli nie jest dokładnie znana[6]. Na likwidowanym odcinku zdemontowano jedynie napowietrzną sieć trakcyjną oraz wszystkie rozjazdy, natomiast szyny i słupy trakcyjne pozostały nienaruszone. Część ulicy wyłożono w późniejszych latach warstwą asfaltu, która przykryła niektóre fragmenty torowiska[9]. Już 1 listopada 1971 roku wszystkie składy obsługujące linię "2" skierowano do obsługi linii "1", a linię "2" zlikwidowano[6]. Natomiast w 1973 roku zlikwidowana została pętla przy ul. Worcella, w miejscu której powstał blok mieszkalny[11].

W 1974 roku, z okazji 15-lecia istnienia sieci tramwajowej, zorganizowano konferencję, na której omawiano m.in. plany poprawienia bezpieczeństwa ruchu tramwajowego. Wśród planów znalazła się likwidacja części przejść dla pieszych w al. Pokoju i budowa tunelu tramwajowego przez Śródmieście (premetro). Ostatecznie z powodu wysokich kosztów projekt okrojono do likwidacji przejść[6].

W październiku 1983 roku zakończono budowę nowego odcinka linii tramwajowej pomiędzy Promenadą (obecnie Promenadą Niemena) i pętlą przy ul. Krajewskiego (obecnie Fieldorfa). Uruchomienie komunikacji na tym odcinku nastąpiło 16 stycznia 1984 roku[6], jednocześnie zlikwidowano dotychczasową pętlę przy Kiedrzyńskiej i zastąpiono ją nową, którą zlokalizowano kilkadziesiąt metrów dalej[7]. Na pętli przy Promenadzie zawracały od tego czasu tramwaje uruchomionej ponownie linii nr 2. Częstotliwość każdej linii wynosiła 6 minut, linie "1" i "2" kursowały naprzemiennie[6].

Zbudowana przy Fieldorfa pętla miała charakter tymczasowy, ponieważ w niedługim czasie planowano zbudować na zarezerwowanym terenie wiadukt tramwajowy i doprowadzić linię do ul. Sosabowskiego. Plany te nie zostały jednak zrealizowane, podobnie jak doprowadzenie tramwaju w dalszej perspektywie do dzielnicy Wyczerpy, ponieważ nie została ona rozbudowana zgodnie z wcześniejszymi planami, a tym samym rozbudowa torowiska w jej kierunku stała się bezcelowa. Podobnie nie wydłużono linii od Kucelina do Walcowni[6].

W 1990 roku linię "1" skrócono do dworca na Rakowie, ale po negocjacjach z hutą przywrócono poprzedni układ linii, jednocześnie wyremontowano ten odcinek torowiska[6]. Pod koniec lat 90. huta ograniczyła znacznie zatrudnienie i spadła liczba przewożonych pasażerów. Od tego czasu część kursów skrócono do pętli na al. Pokoju i oznaczono jako linię nr 2, jednocześnie na północy miasta wszystkie kursy skierowano do pętli przy ul. Fieldorfa. Od tego czasu pętla przy Promenadzie Niemena nie jest wykorzystywana w ruchu liniowym. W latach 1998–2000 podjęto remonty i modernizacje torowiska.

Tramwaj na Błeszno[edytuj | edytuj kod]

Warianty przebiegu tramwaju na Błeszno

W 2006 roku powstał plan rozbudowy sieci tramwajowej w Częstochowie o nowy odcinek o długości 4,5 km[12] do obsługi dzielnic Wrzosowiak oraz Błeszno z pętlą w pobliżu stadionu Rakowa Częstochowa. Konsultacje społeczne w sprawie przebiegu nowej linii przeprowadzono w sierpniu i wrześniu 2006 roku, gdy rozesłano ankiety do 20 tysięcy gospodarstw domowych w dzielnicach związanych z inwestycją. Uzyskano 1886 odpowiedzi, z czego 1742 za budową linii. Tory zaplanowano wzdłuż ul. Jagiellońskiej, ul. Orkana, al. 11 Listopada, ul. Jesiennej i ul. Rakowskiej do pętli w rejonie ul. Żareckiej. Za tą propozycją głosowało 1148 osób[13].

13 listopada 2009 r. zostały ogłoszone wyniki konkursu na dotacje z funduszy Unii Europejskiej. Projekt Urzędu Miasta Częstochowy na rozbudowę sieci tramwajowej do Błeszna zajął pierwsze miejsce, natomiast projekt częstochowskiego MPK na zakup 7 nowych tramwajów do obsługi budowanej linii został sklasyfikowany na drugim miejscu. Całkowity koszt rozbudowy sieci tramwajowej (wraz z zakupem taboru) wyniósł ok. 162 miliony złotych, z czego dotacja unijna to 128 milionów złotych. Przetarg został rozpisany 22 marca 2010 roku[14][15], zaś termin składania ofert minął 5 maja, wpłynęło 10 ofert. Miasto wybrało ofertę konsorcjum częstochowskich firm Drog-Bud i Kromiss-Bis, która opiewała na kwotę 79,3 mln zł przy kosztorysie inwestorskim 98,7 mln[16]. Nie wpłynęły żadne protesty do przetargu, a budowa nowej linii rozpoczęła się 19 sierpnia 2010 roku[17].

3 września 2012 roku uruchomiono linię tramwajową nr 3, kursującą z pętli Fieldorfa-Nila do nowej pętli Stadion Raków. Jednocześnie usunięto dublujące tramwaj linie autobusowe. Zmianie uległy też trasy tramwajowej komunikacji nocnej. Linię N0, dotychczas kursującą do stacji na Rakowie, skierowano do nowej pętli[18].

Od 14 października 2012 roku MPK Częstochowa dysponuje wszystkimi siedmioma tramwajami Twist, które zamówiono w firmie PESA[1].

Remonty[edytuj | edytuj kod]

W dniach 3–18 lipca 2010 roku został przeprowadzony generalny remont linii tramwajowej na odcinku al. Niepodległości[19] od ul. Bór do zajezdni tramwajowej. Inwestycja ta kosztowała ok. 3 miliony złotych. 2-17 lipca następnego roku wyremontowano linię na odcinku al. Niepodległości od ul. Bór do Ronda Mickiewicza, z wyjątkiem wiaduktu nad linią kolejową[20].

W czerwcu i lipcu 2011 roku przeprowadzono remont pętli Raków - Dworzec PKP, tzn. odbudowano wjazd na nieużywany wcześniej tor zewnętrzny pętli, który posiada połączenie z linią kolejową nr 1. Planowane jest w przyszłości umieszczenie przed wjazdem na pętlę zwrotnicy, co ma umożliwić używanie obu torów pętli.

W sierpniu 2011 rozpoczął się remont wiaduktu w al. Niepodległości. W związku z tym na ponad 3 miesiące (do 15 grudnia 2011[21]) komunikacja tramwajowa była zawieszona na odcinku od zajezdni tramwajowej do pętli tramwajowej w dzielnicy Północ. W tym czasie przeprowadzone zostały remonty skrzyżowań linii tramwajowej z ulicą Jasnogórską[22] oraz ulicą Worcella, jak również inne, drobne naprawy torowiska, natomiast w lipcu 2012 roku odcinek między Worcella i Jana Pawła II poddano remontowi generalnemu[23].

We wrześniu 2013 roku uruchomiono na skrzyżowaniu al. Pokoju i al. Wojska Polskiego nowy przystanek tramwajowy[24]

Plany[edytuj | edytuj kod]

Przygotowane na potrzeby miasta przez Częstochowski Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej plany obejmują wstępne projekty budowy połączenia w dzielnicy Raków, obejmujące budowę torowiska na kolejnym odcinku ul. Limanowskiego i odbudowę torowiska na ul. Łukasińskiego. Ponadto rozważana jest budowa odgałęzienia od Hali Polonii do szpitala na Parkitce i przedłużenia głównej linii w dzielnicy Północ do pętli "Kukuczki". Inwestycje, nazwane 3+ 2+ 1+, mają być finansowane w ramach unijnego budżetu 2014-2020[25].

Historyczny przebieg linii[edytuj | edytuj kod]

Linia Krańcówka Lokalizacja Krańcówka Lokalizacja Lata funkcjonowania
1 1000-LECIE
jako ZAWADY (1959–1966)
al. Armii Krajowej / Worcella
wówczas al. Zawadzkiego / Worcella
KUCELIN
jako MIRÓW (1959–1969)
al. Pokoju / Brzegowa 1959–1971
OSIEDLE 1000-LECIA al. Armii Krajowej / Kiedrzyńska
wówczas al. Zawadzkiego / 16 Stycznia
KUCELIN al. Pokoju / Brzegowa 1971–1984
FIELDORFA-NILA
jako KRAJEWSKIEGO 1984–1990
al. Wyzwolenia / Fieldorfa-Nila
jako al. Wyzwolenia / Krajewskiego (1984–1990)
KUCELIN al. Pokoju / Brzegowa 1984–
1 FIELDORFA-NILA al. Wyzwolenia / Fieldorfa-Nila POKOJU - PKP
obecnie "RAKÓW DWORZEC PKP"
al. Pokoju / Sebyły 1990–1997
2 1000-LECIE
jako ZAWADY (1959–1966)
al. Armii Krajowej / Worcella
wówczas al. Zawadzkiego / Worcella
RAKÓW Łukasińskiego / Okrzei 1959–1971
OSIEDLE 1000-LECIA al. Armii Krajowej / Kiedrzyńska
wówczas al. Zawadzkiego / 16 Stycznia
POKOJU - PKP
obecnie "RAKÓW PKP"
al. Pokoju / Sebyły 1971–1971
KIEDRZYŃSKA al. Armii Krajowej / Kisielewskiego
jako al. Wyzwolenia / Krajewskiego (1984–1990)
KUCELIN al. Pokoju / Brzegowa 1984–1997
FIELDORFA-NILARAKÓW PKP
al. Wyzwolenia / Fieldorfa-Nila → al. Pokoju / Sebyły
1997–
KUCELINKIEDRZYŃSKA
al. Pokoju / Brzegowa → al. Wyzwolenia / Kisielewskiego
1997–2001
3 FIELDORFA-NILA al. Wyzwolenia / Fieldorfa-Nila STADION RAKÓW Limanowskiego / Żarecka 2012–
nocny 1000-LECIE
jako ZAWADY (1959–1966)
al. Armii Krajowej / Worcella
wówczas al. Zawadzkiego / Worcella
RAKÓW Łukasińskiego / Okrzei 1959–1971
OSIEDLE 1000-LECIA al. Armii Krajowej / Kisielewskiego
wówczas al. Zawadzkiego / Brygadzistów
KUCELIN al. Pokoju / Brzegowa 1971–1984
FIELDORFA-NILA
jako KRAJEWSKIEGO 1984–1990
al. Wyzwolenia / Fieldorfa-Nila KUCELIN al. Pokoju / Brzegowa 1984–2008
N0 FIELDORFA-NILA al. Wyzwolenia / Fieldorfa-Nila RAKÓW PKP al. Pokoju / Sebyły 2008–2012
FIELDORFA-NILA al. Wyzwolenia / Fieldorfa-Nila STADION RAKÓW Limanowskiego / Żarecka 2012–

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Tabor na przestrzeni lat
Tramwaj[26] Daty zakupów Daty zbywania Liczba
105Na 1975−1990 2003− 56
102Na 1970−1973 1991−2000 18
4N1+4ND 1959−1961, 2011 1970−1988 17+26
129Na 2012 7

Od chwili uruchomienia sieci tramwajowej jej obsługą zajmuje się częstochowskie Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne.

Liczebność tramwajów różnych typów w Częstochowie

Początkowo częstochowski tabor składał się z 39 wagonów silnikowych 4N i doczepnych 4ND, których liczbę w następnych latach zwiększano. W 1970 roku zaczęto wycofywać najbardziej wyeksploatowane tramwaje 4N i rozpoczęto trwające cztery lata dostawy nowych, przegubowych, szybkobieżnych tramwajów 102Na, zaś w 1975 roku zakupiono pierwsze 8 sztuk wozów 105N. Z czasem wagony 105N przebudowano na 105Na, a także sukcesywnie kupowano nowe wagony 105Na. W 1986 roku wycofano ostatecznie z ruchu liniowego wszystkie składy 4N+4ND, a 13 lat później to samo spotkało składy 102Na i wycofywano starsze typy. Ostatni wagon typu 105Na zakupiono w 1990 roku.

W lutym lub marcu 2010 roku MPK podpisało z Urzędem Marszałkowskim umowę na wykorzystanie dofinansowania z funduszy unijnych na zakup siedmiu nowych tramwajów. Przetarg MPK został rozpisany 19 lipca, oferty składać można było do 31 sierpnia. Wynik przetargu został ogłoszony 28 września 2010 roku. Zwyciężyła bydgoska PESA[27][28], a tramwaje dostarczono do Częstochowy w okresie od marca do października 2012 roku[potrzebne źródło]. 21 października Krajowa Izba Odwoławcza odrzuciła skargi przegranych firm, Solarisa oraz Newag&Končar, na wyniki przetargu[29]. W marcu 2012 r. rozpoczęły się dostawy składów 129Nb[30], a ich zakończenie nastąpiło 14 października tego samego roku[1].

Tabor posiadany obecnie
Model Liczba Zakupy Numeracja
przewoźnika
Handicap reverse blue background.svg Snow flake.svg Video surveillance logo.svg
105Na 46 1975, 1979–1980,
1984–1985, 1988–1991
601–616, 636–639, 641–642,
644–649, 673–676,678–681,
683–686, 688–689, 692–697
link= alt=N link= alt=N link= alt=N
2[31] link= alt=T
129Nb 7[32] 2012 621-627 link= alt=T link= alt=T link= alt=T[31]
Udział tramwajów z parametrem we flocie liniowej 12,72% 12,72% 16,36%
Wszystkie pojazdy we flocie liniowej 55

Obecnie tabor składa się z 48 sztuk wagonów 105Na, wyprodukowanych w latach 1975–1990, i częściowo poddanych modernizacjom oraz 7 pojazdów 129Nb, które wyprodukowano w 2012 roku[26]. Na co dzień tramwaje 105Na kursują w połączeniu po dwa wagony, a pojedynczo w niedzielę w dzień, w dni robocze wieczorami i w nocy. Tramwaje 129Nb kursują zawsze pojedynczo. Od 2006 roku w częstochowskich tramwajach i autobusach funkcjonuje system informacji pasażerskiej obejmujący zapowiedzi głosowe i komunikaty wyświetlane na tablicach elektronicznych. Komunikaty głosowe obejmują zapowiedzi przystanków, kontroli biletów i ostrzeżenia przed kieszonkowcami. W tramwajach nazwy przystanków czytane są przez aktora Artura Barcisia. Pod koniec 2006 roku autobusy i tramwaje oznaczono herbem miasta.

Tabor zabytkowy[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowy 4N przed zajezdnią

Poza "stopiątkami" na stanie MPK znajduje się jeden wagon typu 4N, który uległ wypadkowi w 1997 roku, kiedy to pełnił funkcję pogotowia technicznego. W 2006 r. wagon został oddany do naprawy, a wyremontowany odbył swój pierwszy przejazd 31 sierpnia 2006 r. Obecnie pełni funkcję pojazdu zabytkowego. 24 marca 2008 r. sentymentalną podróż odbyli nim miłośnicy ze Stanów Zjednoczonych. Podobną podróż odbyli miłośnicy z Niemiec 26 maja 2011 r. Wagon wykorzystywany jest również podczas akcji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy: przejazd nim jest darmowy, a do puszek zbierane są datki na cele charytatywne. W 2011 r. sprowadzono z Warszawy wagon doczepny 4ND, który po remoncie będzie służyć jako zabytkowy[33].

Tramwaj Liczba
102Na 1
4N1+4ND 1+1

MPK posiada także jeden pojazd typu 102Na pełniący przez pierwsze lata po wycofaniu z ruchu liniowego funkcję tramwajowego pogotowia technicznego. Do służby jako pojazd techniczny wagon został przygotowany poprzez usunięcie siedzeń w drugim członie, zamontowanie uchylnych klap do wyjmowania dłuższych elementów i montaż instalacji do posypywania zimą peronów. Z okazji pięćdziesięciolecia tramwajów w Częstochowie skład został przez młodzież pomalowany w kwiatki, a od 2012 roku zaczął być wykorzystywany do okolicznościowych kursów jako pojazd zabytkowy. W związku z bardzo złym stanem technicznym pojazd zaczął być w 2013 roku poddawany konserwacji i remontowi, który wykonują wolontariusz CKMKM przy wsparciu finansowym sponsora[34].

W lipcu 2014 roku CKMKM i MPK wspólnie uruchomiły bezpłatną linię turystyczną Z3, obsługiwaną zabytkowym tramwajem typu 4N1. Linia kursuje na trasie Fieldorfa-Nila - Stadion Raków w każdą niedzielę w okresie letnim[35].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Tomasz Haładyj: Przyjechał siódmy twist. MPK ma już komplet zamówionych tramwajów (pol.). Gazeta.pl Częstochowa, 2012-10-14. [dostęp 2012-10-14].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Dominik Wójcik: Częstochowianie 55 lat jeżdżą tramwajami (pol.). ZDG TOR Sp. z o.o., 2014-03-07. [dostęp 2014-03-07].
  3. Liniowiec
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Do pięciu razy sztuka. „Nowa Era Tramwajów”, s. 10-11, 31 sierpnia 2012. Gazeta Wyborcza Częstochowa (pol.). 
  5. Zbigiew Grządzielski. Z problemów międzywojennej Częstochowy (1918-1939). „Almanach Częstochowy”. XV, s. 95, grudzień 2000. Towarzystwo Przyjaciół Częstochowy. ISSN 0860-7362 (pol.). 
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 Konrad Pruciak, Janusz Karlikowski, Rafał Lamch: Zarys historii komunikacji miejskiej w Częstochowie
  7. 7,0 7,1 7,2 Tomasz Haładyj: Portrety ulic. Aleja Armii Krajowej (pol.). Gazeta.pl Częstochowa, 2005-04-27. [dostęp 2012-09-07].
  8. Gazeta Częstochowska nr010/1959, str. 5
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Dominik Wójcik: Nowoczesność śladem historii, czyli uczmy się na błędach (pol.). Na przystanku. Magazyn miłośników transportu publicznego. [dostęp 2012-10-17]. s. 12-13.
  10. 10,0 10,1 10,2 Tomasz Haładyj: 50 lat temu w Częstochowie uruchomiono tramwaje (pol.). Gazeta.pl, 2009-03-06. [dostęp 2010-03-13].
  11. Tomasz Haładyj. 1971: Do Promenady. „55 Lat Tramwajów”, s. 4. Agora SA (pol.). 
  12. Rozpisano przetarg na rozbudowę linii na Błeszno
  13. Przegrana bitwa tramwajowa mieszkańców Częstochowy (pol.). Dziennik Zachodni. [dostęp 2011-03-30].
  14. Tomasz Haładyj: To będzie rok tramwajowych zmian (pol.). Gazeta.pl. s. 1.
  15. Tomasz Haładyj: Miasto rozpisało przetarg na budowę linii tramwajowej (pol.). Gazeta.pl, 2010-03-22 11:02. s. 1.
  16. th: Przetarg na tramwaj na Błeszno rozstrzygnięty (pol.). 7-go czerwca 2010. s. 1.
  17. th: Za dwa lata pojedziemy tramwajem na Błeszno (pol.). Gazeta.pl, 2010-08-24 10:01. [dostęp 2010-12-25]. s. 1.
  18. Rusza nowa linia tramwajowa. Historyczny dzień w Częstochowie! (pol.). WCzęstochowie, 2012-08-31. [dostęp 2012-09-01].
  19. Tomasz Haładyj: Prostowanie torów na Ostatnim Groszu (pol.). Gazeta.pl, 2010-02-02 22:29. [dostęp 2010-02-06]. s. 1.
  20. Remont torów i wielkie utrudnienia
  21. Piotr Radoliński: Powrót tramwajów - 15 grudnia 2011 (pol.). 2011-12-15. [dostęp 2011-12-17]. s. 1.
  22. Tomasz Haładyj: Od piątku zamknięty fragment ul. Jasnogórskiej! (pol.). Gazeta.pl, 03.11.2011 21:46. [dostęp 2011-12-17]. s. 1.
  23. Tomasz Haładyj: Lipiec bez tramwajów: Remont torów i budowa nowej hali w zajezdni (pol.). Gazeta.pl Częstochowa, 2012-06-29. [dostęp 2012-08-07].
  24. Nowy przystanek tramwajowy w al. Pokoju. Fajnie, tylko gdzie są drzewa? (pol.). [dostęp 2013-10-10].
  25. Portal 3+2+1+ (pol.). CKMKM. [dostęp 2012-09-03].
  26. 26,0 26,1 Fotogaleria transportowa
  27. Tomasz Haładyj: Ile kupić nowych tramwajów?. Gazeta.pl, 2010-09-29. [dostęp 2010-09-29].
  28. Przetarg wygrała Pesa, ale z innym modelem niż Swing
  29. Tomasz Haładyj: Tramwaj na Błeszno: leżą pierwsze szyny (pol.). Gazeta.pl, 2010-10-24 14:03. [dostęp 2010-10-25]. s. 1.
  30. A.S.: Nowy tramwaj już przyjechał. Będzie kursował za darmo! (pol.). wCzestochowie.pl, 13.03.2012 13:12. [dostęp 2012-03-13].
  31. 31,0 31,1 Tomasz Haładyj: Będą kamery w autobusach. Dyspozytor zobaczy, jak zachowują się pasażerowie [SONDAŻ] (pol.). Moto.pl, 2013-02-20. [dostęp 2013-03-06].
  32. Tomasz Haładyj: Przyjechał siódmy twist. MPK ma już komplet zamówionych tramwajów (pol.). Gazeta.pl Częstochowa, 2012-10-14. [dostęp 2012-10-14].
  33. Nowy zabytkowy tramwaj w Częstochowie
  34. Tomasz Haładyj: Pasjonaci w wolnym czasie remontują zabytkowy tramwaj [ZDJĘCIA] (pol.). W: Gazeta.pl Częstochowa [on-line]. 2013-07-09. [dostęp 2013-09-05].
  35. Tramwajowa linia turystyczna zaczęła działać. Będzie kursować do jesieni

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]