Tramwaje w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tramwaje w Krakowie
Tramwaje w Krakowie
Tramwaj Bombardier NGT8 na ul. Basztowej w Krakowie.
Lokalizacja Polska Kraków
Rodzaj transportu tramwaj
Data uruchomienia 1882
Właściciel Gmina Kraków
Operator MPK Kraków
Całkowita długość linii 333,77 km[1]
Liczba linii 26
Infrastruktura
Długość torowisk
• odcinki podziemne
94,85 km
1,4 km[2]
Torowiska w budowie 2,1 km
Rozstaw szyn 1435 mm
Liczba przystanków ok. 160[3]
Tabor
Liczba pociągów
• całkowita
• niskopodłogowych

265[4][5]
120[6]
Liczba wagonów 405[7]
Strona internetowa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Transport szynowy
Tramwaj typu SGP/Lohner E1 w mikołajowo-świątecznych dekoracjach na al. Solidarności w Nowej Hucie

Tramwaje w Krakowie – system transportu tramwajowego w Krakowie funkcjonujący od 1882 r. System obejmuje 189,7 km pojedynczego toru (stan z 2013 roku)[1], po którym regularnie kursuje 26 linii (21 linii zwykłych, 2 KST i 3 nocne). Utrzymanie infrastruktury oraz organizacja przewozów należy do zadań Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu, natomiast wykonywaniem przewozów oraz utrzymaniem taboru zajmuje się MPK SA.

Od grudnia 2008 r. w mieście funkcjonuje również zalążek sieci szybkiego tramwaju, znany pod nazwą Krakowski Szybki Tramwaj, z której korzystają również normalne tramwaje[8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia tramwajów w Krakowie.

Sieć tramwajowa[edytuj | edytuj kod]

Krakowska sieć tramwajowa obecnie (kliknij aby powiększyć)

Torowiska[edytuj | edytuj kod]

Krakowska sieć tramwajowa ma budowę promienistą. Większość linii prowadzi od centrum do poszczególnych dzielnic. Centralnymi punktami systemu są Stare Miasto (szczególnie Dworzec Główny), Rondo Mogilskie czy Plac Centralny w Nowej Hucie. Układ jest wrażliwy na prace remontowe prowadzone na głównych liniach z powodu trudności z wyznaczaniem tras objazdowych, by nie doprowadzić do przeciążenia pozostałych odcinków.

Torowiska utrzymane są w większości w dobrym stanie. Część z nich przechodziła w ostatnich latach remonty lub generalne przebudowy.

Zajezdnie[edytuj | edytuj kod]

Stan taborowy podany na dzień 14 listopada 2014.

Końcówki[edytuj | edytuj kod]

Krakowska sieć tramwajowa jest dostosowana do eksploatacji taboru jednokierunkowego, dlatego na wszystkich stałych końcówkach wybudowane są pętle. W wypadku tras częściowo zamkniętych z powodu remontów lub otwartych odcinków tras będących w budowie stosowane są tymczasowe zwrotnice pozwalające na zmianę toru bez zawracania. Na takich liniach kursują wagony dwukierunkowe N8 i GT8S.

Pętle tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

Lp. Nazwa Rok otwarcia[10] Liczba torów Inna infrastruktura Linie
1. Rondo Hipokratesa 1966 2 52 (niektóre kursy)
2. Borek Fałęcki 1950 3 Mijanka dla tramwajów wjeżdżających 8, 10, 22
3. Bronowice 1937 2 14, 24
4. Bronowice Małe 1975 2 Tor odstawczy 4, 8, 13
5. Cichy Kącik 1902[11] 2 Tor odstawczy 20
6. Cmentarz Rakowicki 1934 1 2
7. Czerwone Maki 2012 2 Tor odstawczy 11, 18, 23, 52
8. Dajwór 1953 2 Mijanka Nieużywana
9. Dąbie 1968 2 Nieużywana
10. Dworzec Towarowy 1907[12] 2 Pętla przelotowa 7, 19
11. Kopiec Wandy 1977 2 Część skrzyżowania dwupoziomowego torowisk. 16
12. Krowodrza Górka 1984[13] 3 Żeberko 3, 5, 18, 50
13. Kurdwanów 2000 2 6, 24, 50
14. Łagiewniki 1938 3 Pętla przelotowa 19
15. Mały Płaszów 2010 2 7, 11, 20
16. Mistrzejowice 1974 2 Tor odstawczy 9, 14, 16
17. Nowy Bieżanów 1978 2 Tor odstawczy, kanał naprawczy 3, 9, 13, 23
18. Osiedle Piastów 1976 2 Tor odstawczy 21, 52
19. Pleszów 1962 2 Tor odstawczy 10, 21
20. Prokocim 1965 2 24 (niektóre kursy)
21. Salwator 1917 2 Tor odstawczy 1, 2, 6
22. Walcownia 1955 2 Tor odstawczy 22
23. Wieczysta 1964 2 Tor odstawczy 5 (niektóre kursy)
24. Wzgórza Krzesławickie 1968 2 Tor odstawczy 1, 4, 5

Jako pętle wykorzystywane są także okazjonalnie zajezdnie, a także niektóre przystanki przelotowe, gdzie układ torowisk pozwala na objechanie określonej części miasta i powrót tą samą trasą.

Inne końcówki[edytuj | edytuj kod]

Jedyna stała końcówka niebędąca pętlą to Dworcowa, która jest trójkątem torowym odchodzącym od trasy wzdłuż ulicy Wielickiej w okolicy dworca kolejowego w Płaszowie. Wykorzystywana jest przy okazji remontów oraz dłuższych zamknięć, zarówno gdy nieprzejezdne są torowiska do Bieżanowa i Kurdwanowa, jak i w przypadku odcięcia ich od reszty sieci.

Od początku swego istnienia w Krakowie eksploatowano głównie tramwaje dwukierunkowe. Przed wojną były to Sanok SN1 oraz Sanok SN2, później także Konstal N i Man SN3, dlatego historycznie część końcówek nie posiadała pętli (np. zlikwidowana w 1966 końcówka Grzegórzki[14]). Wraz z wprowadzaniem do ruchu nowych typów tramwajów jednokierunkowych i rozbudową sieci wszystkie końcówki zostały stopniowo wyposażone w pętle lub inne układy umożliwiające zawracanie tramwajom jednokierunkowym.

W 2006 MPK Kraków ponownie zakupiło pierwsze dwukierunkowe wagony z Norymbergi. Od tego momentu końcówki dla tego typu tramwajów budowane są przy okazji częściowego otwierania nowych odcinków, a także remontów, gdy na danym odcinku nie ma pętli lub jest ona niedostępna z innego powodu. Po raz pierwszy końcówka taka została zastosowana na ulicy Pawiej przed jej podłączeniem od północy do pętli Dworzec Towarowy[15]. Analogiczne rozwiązanie wykorzystywane było na skrzyżowaniu ulic Nowohuckiej i Klimeckiego w związku z budową torowiska do pętli Mały Płaszów, a ostatnio tymczasowa końcówka znajdowała się na Ruczaju, w związku z budową torowiska do Czerwonych Maków.

Linie tramwajowe w Krakowie[edytuj | edytuj kod]

Linie tramwajowe w Krakowie posiadają numery z zakresu 099 i kursują przez całą dobę. Stosowane są następujące konwencje numeracji:

  • x, 1x oraz 2x – linie zwykłe
  • 4x – linie wspomagające
  • 5xKrakowski Szybki Tramwaj
  • 6x – linie nocne
  • 7x – linie czasowe (uruchamiane w trakcie remontów, objazdów itp.)
  • 8x – linie specjalne (uruchamiane głównie podczas święta Wszystkich Świętych)

Wykaz linii[edytuj | edytuj kod]

Linia Przystanek początkowy Przystanek końcowy Długość (m) Średni czas przejazdu Liczba przystanków w tym na żądanie Tabor Rodzaj linii
Krakow tram line 1.svg Salwator Wzgórza Krzesławickie 13050 43 min 29 1 E1+c3

EU8N

Linia zwykła
Krakow tram line 2.svg Salwator Cmentarz Rakowicki 5050 17/19 min 12 1 N8S, EU8N Linia zwykła
Krakow tram line 3.svg Krowodrza Górka Nowy Bieżanów 12270 40/38 min 24 0 EU8N, GT8S Linia zwykła
Krakow tram line 4.svg Bronowice Małe Wzgórza Krzesławickie 17600 48/53 min 32 1 3xKonstal 105Na, Protram 405N-Kr, E1+c3 Linia zwykła
Krakow tram line 5.svg Krowodrza Górka Wzgórza Krzesławickie 12850 36/35 min 23 0 EU8N Linia zwykła (kursuje przez tunel KST)
Krakow tram line 6.svg Salwator Kurdwanów 10750 32 min 22 0 Bombardier NGT6 Linia zwykła
Krakow new tram line 7.png Dworzec Towarowy Mały Płaszów 25 min 15 0 Düwag GT8S, N8S-NF Linia zwykła
Krakow tram line 8.svg Bronowice Małe Borek Fałęcki 11600 30 min 22 0 Bombardier NGT6 Linia zwykła
Krakow tram line 9.svg Nowy Bieżanów Mistrzejowice 19100 55/59 min 35 0 EU8N, GT8S, N8S Linia zwykła
Krakow tram line 10.svg Borek Fałęcki Os.Piastów 20640 59/61 min 36/37 6 2xKonstal 105Na, E1+c3 Linia zwykła
Krakow tram line 11.svg Czerwone Maki Mały Płaszów 12400 37 min 24 0 EU8N, N8S Linia zwykła
Krakow tram line 13.svg Bronowice Małe Nowy Bieżanów 14570 49 min 31 0 Bombardier NGT8, Bombardier NGT6 Linia zwykła
Krakow tram line 14.svg Bronowice Mistrzejowice 15400 51/52 min 33 1 Bombardier NGT8 Linia zwykła
Krakow tram line 16.svg Mistrzejowice Kopiec Wandy 7050 22 min 16 1 E1 Linia zwykła
Krakow tram line 18.svg Czerwone Maki Krowodrza Górka 12170 44/42 min 26 0 Bombardier NGT6 Linia zwykła
Krakow tram line 19.svg Dworzec Towarowy Łagiewniki 8780 35 min 19 0 GT8S Linia zwykła
Krakow tram line 20.svg Cichy Kącik Mały Płaszów 10000 30 min 20 0 EU8N, Bombardier NGT6 Linia zwykła
Krakow tram line 21.svg Os. Piastów Pleszów 11850 31/30 min 19 6 E1 Linia zwykła
Krakow tram line 22.svg Borek Fałęcki Walcownia 18700 58/56 min 36 4 E1+c3 Linia zwykła
Krakow tram line 23.svg Czerwone Maki Nowy Bieżanów 13030 42/40 min 28 0 GT8S Linia zwykła
Krakow tram line 24.svg Bronowice Kurdwanów 14000 45/47 min 28 0 3xKonstal 105Na, GT8S Linia zwykła
Krakow tram line 50.svg Krowodrza Górka Kurdwanów 13730 36 min 23 0 Bombardier NGT8, Bombardier NGT6 Linia o zwiększonej częstotliwości kursowania (kursuje przez tunel KST)
Krakow tram line 52.svg Czerwone Maki Os. Piastów 17810 58/59 min 34 0 E1+c3, GT8S, EU8N Linia o zwiększonej częstotliwości kursowania
Krakow tram line 62.PNG Czerwone Maki Plac Centralny 66 min 33 1 N8S, Bombardier NGT6 Linia nocna
Krakow tram line 64 cropped.PNG Bronowice Małe Os. Piastów 54 min 30 0 Bombardier NGT6 Linia nocna
Krakow tram line 69.svg Krowodrza Górka Nowy Bieżanów 13980 50 min 28 0 Bombardier NGT6 Linia nocna

Remonty i zamknięcia[edytuj | edytuj kod]

Podczas remontów i zamknięć występuje konieczność reorganizacji siatki połączeń. W Krakowie stosowane są następujące praktyki:

  • czasowa zmiana trasy – sygnalizowana poprzez wyświetlanie numeru linii w negatywie lub żółte tablice liniowe,
  • zawieszenie linii,
  • uruchamianie linii czasowych 7x – w zamian za linie zawieszane lub do wzmocnienia ciągów komunikacyjnych osłabionych przez zmiany tras.

Krakowska Linia Muzealna[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Krakowska Linia Muzealna.

Od roku 2003 w wakacje uruchamiana jest Krakowska Linia Muzealna obsługiwana zabytkowym taborem tramwajowym. Początkowo historyczne wagony kursowały na regularnych liniach, a od roku 2007 – na specjalnej linii oznaczonej numerem 0. Obecnie linia ma jedną stałą końcówkę na ul. Św. Wawrzyńca obok Muzeum Inżynierii Miejskiej, natomiast przebieg trasy zmienia się z edycji na edycję.

Tabor tramwajowy[edytuj | edytuj kod]

Polityka taborowa MPK Kraków polega z jednej strony na regularnych zakupach fabrycznie nowych tramwajów niskopodłogowych, a z drugiej na imporcie dużej liczby używanych tramwajów z miast niemieckich i austriackich. Pierwsze używane tramwaje, T4, zostały zakupione za symboliczną kwotę już w 1989 z Norymbergi w celu ratowania zaniedbanej floty polskiej produkcji. Średni wiek wagonów to 33 lata (stan na 2013 rok)[1].

Tabor obsługujący regularne linie[edytuj | edytuj kod]

Liczba wagonów na dzień 14 listopada 2014.

Zdjęcie Nazwa Początek eksploatacji Opis Handicap reverse blue background.svg Liczba wagonów Liczba składów[9]
Krakow 105na.jpg Konstal 105Na 1979 Tramwaje te produkowane były w latach 1979-1992 przez chorzowski Konstal. Mają 13,5 metra długości i mogą być łączone w dłuższe pociągi, teoretycznie do pięciu wagonów. W Krakowie eksploatowane są głównie w składach dwu oraz trójwagonowych. Dawniej kursowały również pojedynczo. Obecnie są stopniowo wycofywane z ruchu na rzecz nowego oraz importowanego z Niemiec i Austrii taboru[16]. Kilka wagonów przebudowano na doczepy czynne Konstal 105Nd[17]. 116 42
Bombardier NGT6 -2027.jpeg Bombardier NGT6 2000 Tramwaje te produkowane są dla MPK Kraków przez kanadyjski koncern Bombardier. Są to niskopodłogowe tramwaje o długości 26 metrów, z 70% udziałem niskiej podłogi i elektronicznym systemem informacji pasażerskiej. Do dnia dzisiejszego dostarczono w trzech dostawach łącznie 50 Bombardierów różniących się nieznacznie wyglądem oraz wyposażeniem wewnętrznym: 14 w roku 2000, 12 w 2003 i 24 między 2007 i 2008 rokiem[18]. Handicap reverse blue background.svg 50 50
Linia14-NGT8-RondoPiastowskie-POL, Kraków.jpg Bombardier NGT8 2012 NGT8 to trójczłonowy, jednokierunkowy, jednostronny, niskopodłogowy tramwaj produkowany od 2012 przez kanadyjski koncern Bombardier oraz Vossloh Kiepe GmbH. NGT8 został zaprojektowany dla Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego S.A. w Krakowie. Wagony wyposażone zostały m.in. w klimatyzacje, 6 drzwi odskokowo przesuwnych oraz system informacji wizualnej. Pierwsze 4 z 14 wagonów rozpoczęły kursy liniowe 6 października 2012 na linii nr 14. Handicap reverse blue background.svg 24 24
SGPLohner E1-RondoPiastowskie-POL, Kraków.jpg E1 2003 Tramwaje te produkowane były w latach 1966-1976 dla Wiednia. Pierwsze egzemplarze sprowadzono do Krakowa w listopadzie 2003 roku. Większość z nich (obecnie 61 wagonów) kursuje w składach z doczepami C3, które były produkowane w latach 1962-1966. W sprowadzanych tramwajach zmieniany jest układ siedzeń, zabudowywana kabina motorniczego, instalowany automat biletowy oraz elektroniczny system informacji pasażerskiej (wyświetlacze, zapowiadanie głosowe przystanków). 142 76
Hw n8s-nf.jpg MAN N8S-NF 2006 Tramwaje te produkowane były w latach 1976-1977 jako tramwaje sześcioosiowe. W latach 90. Norymberga poddała je modernizacji, dodając fabrycznie nowy człon niskopodłogowy. Ze względu na ich dwukierunkowość, MPK Kraków zakupiło z Norymbergi łącznie 10 wagonów, z czego trzy pierwsze sprowadzono w 2006 roku do obsługi nowego torowiska na ul. Pawiej, niepodłączonego z jednej strony do żadnej pętli. Z Essen zakupiono dodatkowo dwa wąskotorowe M8S na części zamienne. Jeden z nich został zaadaptowany do toru normalnego i włączony do ruchu jako N8S. Od pozostałych odróżniał się wysokopodłogowym środkowym członem, po modernizacji we wrocławskim Protramie taki człon otrzymał, a dodatkowo została zamontowana klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej. Podczas modernizacji w tramwajach instalowane są automaty biletowe oraz elektroniczny system informacji pasażerskiej. Handicap reverse blue background.svg 12 12
Krakow gt8s.jpg GT8S 2009 Tramwaje te produkowane były w latach 1973-1975 dla niemieckiego Düsseldorfu. W 2009 MPK Kraków kupiło jeden wagon na testy i zdecydowało się ściągnąć pozostałe 27 wozów. Podczas modernizacji zainstalowano w nich elektroniczny system informacji pasażerskiej oraz automaty biletowe. Warto odnotować, że wszystkie tramwaje zachowały swoje oryginalne numery taborowe z Düsseldorfu (oprócz wozu #3037 przemianowanego po modernizacji i dodaniu niskopodłogowego członu na #3050), gdyż idealnie pasowały one do krakowskiego schematu numeracji[19]. W przyszłości rozważana jest przebudowa środkowego członu na niskopodłogowy. 28 28
Krakow eu8n.jpg EU8N 2010 W 2008 MPK Kraków zakupiło 25 pociągów E6+C6 z Wiednia kursujących tam na linii metra U6. Z uwagi na dwukierunkowość, jeden z nich przez kilka dni kursował podczas remontu Ronda Grzegórzeckiego na linii 72. Pozostałe poddawane są natychmiastowej przebudowie. Obejmuje ona dodanie nowego członu niskopodłogowego zbudowanego od podstaw z wykorzystaniem części z niepotrzebnych doczepek C6, modernizację wyglądu, instalację systemu informacji pasażerskiej oraz klimatyzacji. Końcowy montaż odbywa się w MPK Kraków. Zmodernizowane tramwaje dostały oznaczenie EU8N, a pierwszy z nich wyjechał na linię 2 lipca 2010 roku. Handicap reverse blue background.svg 31 31
Krakow 405N-Kr.JPG Protram 405N-Kr 2012 405N-Kr to jednokierunkowy, pięcioczłonowy tramwaj zaprojektowany i zbudowany przez wrocławską firmę Protram dla MPK w Krakowie. Powstał na bazie trzech wagonów 105Na spiętych dwoma członami niskopodłogowymi. Jego długość wynosi 40,5 metra. Wyposażony jest w kompletny system elektronicznej informacji pasażerskiej oraz dwa automaty biletowe. Liniowe kursowanie rozpoczął 20 kwietnia 2012 roku[20]. Motywacją do budowy tramwaju była konieczność rozpoczęcia wymiany taboru na liniach 4 i 13 obsługiwanych przez 42-metrowe pociągi złożone z wagonów Konstal 105Na oraz brak możliwości pozyskania pojazdów odpowiedniej długości z innych źródeł. Handicap reverse blue background.svg 1 1
Newag 126N.JPG 126N 2013 Prototyp jednoprzestrzennego tramwaju niskopodłogowego wyprodukowany w 2012 roku w zakładach Newag w Nowym Sączu, 25 czerwca 2013 Nevelo rozpoczął testy z pasażerami w Krakowie na linii numer 8 kursującej z Bronowic Małych na Borek Fałęcki. Handicap reverse blue background.svg 1 1
Wszystkie wagony / składy 405 265
Udział wagonów / składów niskowejściowych i niskopodłogowych 29,63% 45,28%

Tabor dwukierunkowy[edytuj | edytuj kod]

Wypożyczony od Tramwajów Śląskich dwukierunkowy skład wagonów Konstal 111N, który służył na krakowskiej sieci w latach 2006-2008

W pierwszej połowie XX wieku cały krakowski tabor tramwajowy był dwukierunkowy, tj. można było zmienić kierunek jazdy bez pętli tramwajowej dzięki obecności kabiny motorniczego z obu stron pojazdu. Choć przy budowie nowych tras starano się budować pętle wszędzie tam, gdzie było to możliwe, z uwagi na ich przepustowość, funkcjonowało kilka końcówek z przejazdówkami między torami (np. Grzegórzki, Prokocim czy Klasztorna w Nowej Hucie). W 1969 roku na krakowskich torach pojawiły się pierwsze szybkobieżne tramwaje Konstal 102N, wyposażone tylko w jedną kabinę motorniczego (wcześniej przerabiane 4N i 4ND). W następnych latach z ruchu był stopniowo wycofywany cały tabor dwukierunkowy. Zlikwidowano także wszystkie końcówki pozbawione pętli, z wyjątkiem trójkąta torowego na Dworcowej, gdzie tramwaje wciąż mogły zawrócić poprzez manewr wekslowanie (aczkolwiek również w tym przypadku istniały plany budowy pętli bezpośrednio pod dworcem kolejowym w Płaszowie[21]).

Brak dwukierunkowych wagonów był szczególnie uciążliwy w trakcie remontów, gdzie często zdarzało się, że długi ciąg komunikacyjny musiał być wyłączany z ruchu z uwagi na brak możliwości zawrócenia. Jedynym miejscem, gdzie tramwaje mogły bez przeszkód kursować pomimo prowadzonych prac, był odcinek Nowy Bieżanów -Dworcowa. Dlatego MPK Kraków zaczęło szukać możliwości pozyskania używanych wagonów dwukierunkowych. Okazja nadarzyła się w roku 2006 – w mieście pojawiły się wtedy pierwsze trzy wagony N8S-NF z Norymbergi. Zostały one wykorzystane do obsługi nowowybudowanego torowiska w ulicy Pawiej, które docelowo miało być od strony północnej połączone z pętlą Dworzec Towarowy przeznaczoną do remontu dopiero w następnym roku. W pobliżu przystanku Politechnika zabudowano wtedy tymczasowy rozjazd umożliwiający zmianę toru tramwajom dwukierunkowym. MPK wypożyczyło także od Tramwajów Śląskich dwukierunkowy skład wagonów Konstal 111N, który po niezbędnym remoncie służył przez następne dwa lata na krakowskich torach.

Od tego czasu tymczasowe przejazdówki dla wagonów dwukierunkowych zaczęto montować w różnych miejscach sieci przy okazji remontów oraz częściowych otwarć nowych odcinków torów (np. Płaszów, Ruczaj). W roku 2012 spółka z grupy KZN Bieżanów dostarczyła trzy komplety rozjazdów nakładkowych montowanych bezpośrednio na istniejącym torowisku i pozwalających zorganizować tymczasową końcówkę lub ruch jednotorowy z minimalną ingerencją w istniejącą nawierzchnię drogową[22]. Obecnie krakowską flotę tramwajów dwukierunkowych stanowi łącznie 36 wagonów GT8S, N8S-NF oraz N8S.

Tabor wycofany[edytuj | edytuj kod]

Do końca lat 40. Kraków stosował autorski system oznaczeń poszczególnych typów tramwajów[23]. Składał się on z trzech symboli:

  1. Litera S lub P oznaczająca odpowiednio wagon silnikowy lub przyczepkę.
  2. Litera N lub W oznaczająca dostosowanie do toru normalnego lub wąskiego.
  3. Numer dostawy.

Wagony w obrębie pojedynczej serii często produkowane były według jednego wzoru przez różnych wytwórców, a także poddawane rozmaitym przeróbkom, w związku z czym mogły występować między nimi dość znaczne różnice.

Po elektryfikacji sieci wagony tramwaju konnego były dalej wykorzystywane jako wąskotorowe doczepki do wagonów silnikowych SW1. W 1913 na ulice wyjechały pierwsze normalnotorowe tramwaje SN1 wyprodukowane w Fabryce Wagonów i Maszyn w Sanoku. Wraz z nimi zakupiono doczepki PN1. W kolejnych dostawach ich produkcją zajmowały się również fabryki w niemieckim Grazu. Po pierwszej wojnie światowej, w związku z upadkiem sieci spowodowanej zaniedbaniami i brakiem części, wagony musiały zostać poddane gruntownej renowacji. Podjęto także wysiłki budowy SN1 od podstaw w warsztatach własnych.

W 1936 zakupione zostały wagony SN2 z Sanoka, które zostały wprowadzone do ruchu 22 grudnia 1938, a całość dostaw zakończono w maju.

Latem 1941 w ramach prawa świadczeń w Rzeszy do miasta trafiło:

  • 10 starych wagonów MAN Tw oraz 23 doczepki z Norymbergi, które otrzymały oznaczenia odpowiednio SN3 i PN3. Wyprodukowano je w 1909 roku i w swoim macierzystym mieście były już odstawione od kilku lat.
  • 4 wagony SN4 z likwidowanej sieci w Eberswalde w złym stanie technicznym oraz jedna przyczepa PN4.

Wagony SN3 szybko trafiły do ruchu, natomiast z braku części uruchamianie SN4 zajęło dużo więcej czasu. Od 1942 były one wykorzystywane jako wagony techniczne. Jeden z nich, o numerze 150 gruntownie odrestaurowano, dzięki czemu mógł służyć w ruchu liniowym. SN3 eksploatowano w Krakowie aż do 1969, poddając je wielu przeróbkom. Wagon 150 zakończył służbę prawdopodobnie w latach 40., a dalsze losy całej czwórki nie są do końca znane. Prawdopodobnie po jednej sztuce trafiło w późniejszych latach do Warszawy i Częstochowy jako szlifierki[24][25].

W 1949 do Krakowa trafiły znormalizowane wagony Konstal N wraz z doczepkami ND, mające być remedium na powojenne braki taborowe w polskich przedsiębiorstwach tramwajowych. Cechowały się one niezwykle uproszczoną konstrukcją wzorowaną na przedwojennym niemieckim tramwaju KSW. Początkowo dostały one nazwy SN5 oraz PN5, ale nie przyjęły się one na rzecz oznaczeń producenta[23].

Wagon tramwajowy typu Man GT6 na ulicy Basztowej

W latach 50., 60. i 70. stopniowo udało się wycofać z ruchu wszystkie przedwojenne wagony. Na początku likwidacja objęła całą sieć wąskotorową. W 1968 roku z ulic zjechały ostatnie SN1, a rok później – SN3 oraz doczepki PN1. W 1975 zaprzestano eksploatacji PN2, a wiosną 1976 wycofano z ruchu wagony SN2. Było to możliwe dzięki wznowieniu dostaw fabrycznie nowych tramwajów z chorzowskiego Konstalu dla innych niż Warszawa miast oraz zakupowi używanych N-ek. 14 grudnia 1969 na stan inwentarzowy wpisane zostały pierwsze wagony Konstal 102N, które były istotnym krokiem naprzód w stosunku do eksploatowanego dotychczas taboru. Niebawem do ruchu wprowadzono ich udoskonalone wersje, 102Na. Pod względem wyposażenia elektrycznego oba tramwaje były identyczne. Ich eksploatację zakończono pod koniec 2001.

Od 1975 do miasta trafiały nowe wagony Konstal 105N, a cztery lata później zaczęto dostarczać ich unowocześnioną wersję różniącą się wyglądem oraz układem elektrycznym, znaną jako 105Na, która na krakowskich torach eksploatowana jest do dnia dzisiejszego. W latach 80. Konstal przebudował część 105N na 105Na, zaś pozostałe własnymi siłami przebudowało MPK Kraków na 105NG[17][16].

W 1989 MPK Kraków zakupiło z Norymbergi używane wagony T4 wraz z doczepkami B4 pochodzące z końca lat 50. Mimo swego zaawansowanego wieku, były one bardziej zaawansowane technologicznie, niż polskie konstrukcje, a także mniej awaryjne. W 1994 roku do Krakowa sprowadzono tramwaje MAN GT6, stanowiące przegubową wersję T4. Eksploatację T4 zakończono w 2002 roku, doczepek B4 w 2009, zaś GT6 w 2012 roku.

Tabor zabytkowy[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 80. grupka miłośników tramwajów z Norymbergi doprowadziła do odnowienia i powrotu ostatniego zachowanego tramwaju Man Tw do swojego macierzystego miasta. Rozbudziło to zainteresowanie starymi tramwajami, które w miarę możliwości technicznych zaczęto stopniowo odbudowywać.

Zdjęcie Typ Numery taborowe Rok produkcji Rok wycofania Rok odbudowy Uwagi
Hw sn1.jpg SN1+PN3 37+555 1912 1960 1995 Odbudowany na podstawie części z trzech zachowanych egzemplarzy. Doczepka jest repliką norymberskiej PN3 wybudowaną od podstaw w 2009 roku.
KLM.png LH Standard 1076 1924 B.d. 1985, 2006 Wagon sprowadzony z Wrocławia w połowie lat 80.
Krakow sn2 pn2.jpg SN2 + PN2 87+530 1939 1971 1991, 1992 Po odstawieniu wagon służył jako pług. Doczepka wyremontowana rok później.
Krakow pn2 524.jpg PN2 524 1939 B.d. 2008 Doczepka doprowadzona do wyglądu z późniejszych lat eksploatacji.
Tram Konstal N and tram trailer Konstal ND (1954), Central Square, Nowa Huta, Krakow, Poland.jpg Konstal N+ND 26+538 1954 B.d. 1992 Wagon zakupiony od WPK Katowice w 1989 roku, w latach 1992–2006 znajdował się w muzeum tramwajów w Norymberdze. Obecnie doprowadzony jest do wyglądu z pierwszych lat eksploatacji. Niepokazana na zdjęciu doczepka pozostała w Krakowie.
Krakow konstal n 20.jpg Konstal N 20 1954 B.d. 2001 Używany wagon z Warszawy zakupiony w 1969 roku, doprowadzony do wyglądu z okresu modernizacji prowadzonych w latach 70.
Hw 102n.jpg Konstal 102N 203 1969 1997 1994, 2003 W roku 1994 odrestaurowano jeden z pozostałych wagonów 102N i nadano mu pierwotny numer 203. Wagon ten mimo, iż przeznaczony na historyczny, pojawiał się liniowo do 1997 roku.
Hw 102na.jpg Konstal 102Na 210 1970 2001 2001 Najstarszy tego typu wagon w Polsce. Ciekawostką jest to, że zachowany egzemplarz od samego początku eksploatacji posiadał ten sam numer taborowy.
T4+B4 127+527 1958 2002 2003 Używany skład z Norymbergi zakupiony przez MPK Kraków w 1994 roku.
T4 220 1957 2004 Dawny wagon techniczny przysłany z Norymbergi na części dla wagonów typu GT6 w 2004 roku. Dzięki zachowaniu w idealnym stanie został natychmiast przekwalifikowany na muzealny.
Operowy Tramwaj 2011-03-03 03.JPG MAN GT6 187 1962 2010 2010 W 2004 roku sprowadzono z Niemiec ostatni wagon MAN GT6. Tramwaj z oryginalnym numerem 327 otrzymał w krakowskim MPK numer 187 i również został pomalowany w oryginalne barwy, z którymi jeździł do końca eksploatacji liniowej.
Konstal 102NaD 155 1994 1997 Doczepa czynna powstała w wyniku modernizacji tramwaju Konstal 102Na polegającej na usunięciu kabiny motorniczego. Kursowały one w składach z tramwajami 102Na do 1997 roku w liczbie pięciu sztuk. Jako historyczną zachowano doczepę o numerze 155. Stacjonuje ona w zajezdni Nowa Huta i obecnie w opłakanym stanie oczekuje renowacji.
Wnętrze tramwaju SN2

Zabytkowe wozy obsługują komunikację miejską w celach turystycznych (np. linia „0”) lub okolicznościowo. Np. 19 marca 2011 dla uczczenia 110 rocznicy pierwszej jazdy tramwaju elektrycznego w Krakowie, na trasie: Bronowice Małe – Muzeum Inżynierii Miejskiej kursowały tramwaje okolicznościowej linii nr 110. Linię obsługiwały zabytkowe wozy typów: SN1 z 1912 r. (tzw. „Gracówka”) i LH Standard z 1924 r.[26]

Przyszłość[edytuj | edytuj kod]

Niedawno zakończył się projekt finansowany w ramach unijnego programu operacyjnego ZPORR, dzięki któremu po Krakowie jeżdżą 24 nowe Bombardiery, a już MPK SA wraz z Gminą Kraków przygotowuje się do kolejnego ogromnego projektu pod nazwą „Zintegrowany transport publiczny w aglomeracji krakowskiej – etap II”. W pozyskaniu środków z Unii Europejskiej ma pomóc europejska organizacja Jaspers. W jego ramach sfinansowany ma być zakup 24 niskopodłogowych tramwajów (2011–2012), budowa nowej linii tramwajowej do os. Lipska oraz przebudowa torowiska na ulicy Długiej. Wartość projektu wynosi około 780 mln zł netto. Po zakończeniu projektu, po Krakowie będzie jeździć 50 bombardierów (6-osiowych) i 24 nowe bombardiery ośmioosiowe[27], co razem da liczbę 74 pociągów, a wtedy niskopodłogowe tramwaje będą stanowić 50% całego taboru, gdyż MPK planuje także przerobić używane wagony z Wiednia na częściowo niskopodłogowe EU8N oraz dalej sprowadzać dwukierunkowe wagony N8 z Norymbergi. MPK ogłosiło także przetarg na zakup 36 nowych wagonów o minimalnej długości 39 m, a maksymalnej 43 m. Złożone oferty zostały otwarte 26 września 2013 r. Ostatni wagon ma być dostarczony 15 września 2015 r.

Rozpoczęte budowy/przebudowy:

  • budowa KST IIB Wielicka – os. Lipska (generalny wykonawca Mota-Engil Central Europe S.A.),
  • przebudowa trasy tramwajowej Rondo Mogilskie – al. Jana Pawła II – Plac Centralny (generalny wykonawca Strabag).

Miasto planuje także budowę/modernizację (lata 2014-2020) następujących torowisk:

  • budowa trasy tramwajowej na Prądnik Biały i Górkę Narodową,
  • budowa trasy tramwajowej do os. Prądnik Czerwony,
  • przebudowa trasy tramwajowej od skrzyżowania ul. Wielicka – ul. Kamieńskiego do os. Bieżanów Nowy,
  • modernizacja trasy tramwajowej Plac Inwalidów – os. Bronowice Małe,
  • budowa trasy tramwajowej „Stella-Sawickiego”,
  • budowa trasy tramwajowej „Zwierzynieckiej”,
  • budowa trasy tramwajowej wzdłuż Trasy Łagiewnickiej,
  • budowa trasy tramwajowej do os. Azory,
  • budowa trasy tramwajowej wzdłuż al. Trzech Wieszczów i ul. Konopnickiej od ul. Pawiej do Ronda Matecznego,
  • budowa trasy tramwajowej z Salwatora do Przegorzał.

Tablice Informacji Pasażerskiej[edytuj | edytuj kod]

Jedna z tablic na petli „Mistrzejowice

Pierwsze tablice elektroniczne w Krakowie pojawiły się w Krakowie w 2008 roku na trasie linii nr 50 w ilosci 44 sztuk. Urządzenia szybko zyskały uznanie wśród Krakowian dlatego miasto zdecydowało o rozbudowie sieci tablic. W 2010 roku kolejne 7 wyswietlaczy pojawiło się na przystankach pod Filharmonią i wzdłuż ulic Franciszkańskiej i Dominikańskiej. Nowe tablice były cieńsze i posiadały 5 wierszy tekstu w przeciwieństwie do starszych modeli które miały 3 wiersze. Ten sam model tablic w przeciągu nastepnych dwóch lat zawitał na nowych trasach tramwajowych do pętli „Mały Płaszów” i „Czerwone Maki”. Kolejna akcja montowania tablic na mieście miała miejsce na jesień 2013 roku. Wówczas wyświetlacze pojawiły się na Stradomiu i wzdłuż ulic Dietla, Monte Cassino i Kapelanka oraz w Łagiewnikach. Owa seria tablic wyróżnia się tym iż posiadają one przycisk wzbudzający zapowiedź głosową o najbliższych odjazdach dla niewidomych. Niedługo po nim wszedł w zycie kolejny projekt mający na celu wyposażyc w tablice wszystkie przystanki tramwajowe z wyjatkiem tras na Walcownię i na Pleszów. Na pierwszy ogień poszły trasy na alei Pokoju oraz Urzędnicza-Bronowice Małe. Wymienione również zostały tablice na trasie nr 50 przy czym stare przeszły na mniej przeciążone trasy.

Galerie zdjęć[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Raport o stanie miasta 2013; Wydział Strategi i Rozwoju Miasta.
  2. Tunel Krakowskiego Szybkiego Tramwaju na stronie Agencji Rozwoju Miasta Krakowa.
  3. Schematy Komunikacji Miejskiej Krakowa (pol.). [dostęp 2014-09-02].
  4. http://www.psmkms.krakow.pl/index.php/ciekawostki/krakowski-tabor/27-tabor-tramwajowy.
  5. http://www.psmkms.krakow.pl/index.php/ciekawostki/krakowski-tabor/30-tabor-tramwajowy-2.
  6. http://www.psmkms.krakow.pl/index.php/ciekawostki/krakowski-tabor/37-tabor-tramwajowy-9.
  7. http://www.psmkms.krakow.pl/index.php/ciekawostki/krakowski-tabor/37-tabor-tramwajowy-9.
  8. Michał Wojtaszek: Z przodu szybki, z tyłu szybki, stąd jest szybki... (pol.). Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w Krakowie. [dostęp 13 listopada 2009].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Michał Wojtaszek: Lista składów tramwajowych (pol.). www.psmkms.krakow.pl. [dostęp 2012-05-03].
  10. Pętle tramwajowe. www.kmk.krakow.pl. [dostęp 2010-07-07].
  11. Przeniesiona w obecne miejsce w 1954 roku.
  12. Zmodernizowana w 2007 roku.
  13. Zmodernizowana w 2007 roku.
  14. Pętle tramwajowe – G. www.kmk.krakow.pl. [dostęp 2010-07-07].
  15. Śląskie 111N w Krakowie. www.psmkms.krakow.pl.
  16. 16,0 16,1 Jacek Kołodziej: Krakowskie tramwaje. Rybnik: Eurosprinter, 2010, s. 242. ISBN 978-83-926946-9-4.
  17. 17,0 17,1 Konstal 105N/105Na. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji w Krakowie. [dostęp 2010-07-08].
  18. NGT6. www.psmkms.krakow.pl. [dostęp 2010-07-08].
  19. Wagenparkliste Düsseldorf Lista wagonów w Düsseldorfie (niem.). [dostęp 2010-07-08].
  20. Tramwaj 405N już wozi pasażerów. mpk.krakow.pl, 2012-04-19. [dostęp 2012-04-20].
  21. Jacek Kołodziej: Krakowskie tramwaje. Rybnik: Eurosprinter, 2010, s. 186. ISBN 978-83-926946-9-4.
  22. Przenośny rozjazd w Krakowie (pol.). infotram.pl, 2012-05-17. [dostęp 2012-05-22].
  23. 23,0 23,1 Jacek Kołodziej: Krakowskie tramwaje. Rybnik: Eurosprinter, 2010, s. 228. ISBN 978-83-926946-9-4.
  24. Jacek Kołodziej: Krakowskie tramwaje. Rybnik: Eurosprinter, 2010, s. 237. ISBN 978-83-926946-9-4.
  25. Tomasz Haładyj: Opowieść o częstochowskich tramwajach. Częstochowa: Muzeum Częstochowskie, 2009, s. 108. ISBN 978-83-601286-1-9.
  26. MPK SA w Krakowie / Aktualności / 110 lat tramwaju elektrycznego.
  27. MPK Kraków – ogłoszenie wyników przetargu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Duda: Początki komunikacji miejskiej w Krakowie, w: Biuletyn Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie, zesz. 3, Kraków 2010.
  • Jacek Kołodziej: Krakowskie tramwaje. Wyd. Eurosprinter, Rybnik 2010.
  • Janusz Osman, Jan Koźmic: Kronika krakowskich linii tramwajowych 1882 – 2007. Kraków 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]