Tramwaje w Poznaniu

Tramwaje w Poznaniu
Siemens Combino, linia nr 14 na trasie PST
Lokalizacja	Polska, Poznań
Rodzaj transportu	tramwaj
Data uruchomienia	30 lipca 1880
Właściciel	Miasto Poznań
Operator	MPK Poznań
Całkowita długość linii	190 km (2011)
Liczba linii	dzienne: 19 nocne: 1 turystyczne: 1 razem: 21
Infrastruktura
Długość torowisk • odcinki podziemne	157 km 1067,2 m
Torowiska w budowie	3,7 km
Rozstaw szyn	1435 mm
Tabor
Liczba pociągów • całkowita • niskopodłogowych	ok. 340 81
Strona internetowa
Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Komunikacja tramwajowa

Tramwaje w Poznaniu (z gwary poznańskiej bimby, l.poj. – bimba) – system komunikacji tramwajowej działający w Poznaniu i należący do Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego sp. z o.o. działającego na zlecenie Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu.

Obecnie system składa się z 19 linii dziennych i jednej nocnej oraz jednej linii turystycznej obsługiwanej przez zabytkowy tabor kursujący w weekendy. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie 1435 mm i łącznej długości torowiska 157,695 km (tor pojedynczy z torami zajezdniowymi i na pętlach).

Historia

Pomysł budowy sieci tramwajowej w Poznaniu zrealizowało dwóch berlińskich przedsiębiorców: Otto Reymer i Otto Masch, którzy po otrzymaniu koncesji od miasta zainaugurowali 30 lipca 1880 przejazdy tramwaju konnego. Pierwsza regularna linia ruszyła 31 lipca 1880, przewożąc pasażerów spod Dworca Głównego, Świętym Marcinem, Rycerską (dziś Ratajczaka), Pl. Wilhelmowskim (dziś pl. Wolności) na Stary Rynek. W dość krótkim czasie trasę tę wydłużono prowadząc tory przez Butelską (dziś Woźną), Garbarami przez Chwaliszewo na Ostrów Tumski. Powstała też odnoga biegnąca przez ul. Wiktorii (dziś Gwarna i Mielżyńskiego), pl. Królewski (dziś pl. Cyryla Ratajskiego), Fryderykowską (dziś 23 Lutego), Al. Wilhelmowskimi (dziś Al. Marcinkowskiego), Seekta (dziś ul. Solna) następnie Wolnicą, Małymi Garbarami, Szewską, Szeroką (dziś Wielka) do Wielkich Garbar (dziś Garbar), gdzie łączyła się z linią główną.

Zabytkowa hala główna nieczynnej zajezdni przy ul. Gajowej

Wnętrze hali zajezdni przy ul. Głogowskiej

Tramwaj typu N przebudowany na pług wirnikowy

Tatra RT6N1 na estakadzie ponad Bogdanką, linia PST

Stary bilet komunikacji miejskiej, ok. 1986

Schemat przebiegu linii tramwajowych

     Poznański Szybki Tramwaj (PST)

     Budowane przedłużenie trasy PST

     Pozostałe trasy tramwajowe

Wjazd do tunelu os. Lecha - Franowo od strony osiedla Lecha

Pomimo, że w mieście było zapotrzebowanie na tego typu usługi berlińczycy po kilku tygodniach znaleźli się na skraju bankructwa. Miało to związek z niefortunnym przebiegiem odnogi, a także brakiem napisów w języku polskim, co wywołało bojkot wśród Polaków. Zniechęceni przedsiębiorcy odsprzedali linię Poznańskiemu Towarzystwu Kolei Konnej (niem. Posener Pferde-Eisenbahn-Gesellschaft), które uzyskało monopol na rozbudowę i eksploatację miejskiej sieci tramwajowej. Wówczas tabor liczył 20 wagonów. We wrześniu 1880 Towarzystwo wykupiło cześć terenów po starym dworcu kolejowym na Jeżycach, gdzie powstała zajezdnia, która jest dziś najstarszą używaną w kraju. W 1896 powstały kolejne dwie trasy: pierwsza biegnąca od Starego Rynku przez ul. Wrocławską, pl. Piotra (dziś pl. Wiosny Ludów), Półwiejską do nieistniejącej dzisiaj Bramy Wildeckiej oraz druga od zajezdni przez Zwierzyniecką, Jadwigi (dziś Kraszewskiego) do rynku Jeżyckiego, po roku przedłużona przez ul. Wielką Berlińską (dziś Dąbrowskiego) do fabryk chemicznych przy ul. Polnej. Obie trasy budowano już z cięższych szyn, planując ruch tramwajów elektrycznych.

6 marca 1898 tramwaj konny zastąpiony został tramwajem elektrycznym. Kursowały wówczas trzy linie:

• oznaczona kolorem białym – po trasie starego tramwaju konnego od Dworca Głównego przez Stary Rynek na Ostrów Tumski
• oznaczona kolorem czerwonym – z Rynku Jeżyckiego, ul. Jadwigi (dziś. ul. Kraszewskiego), Zwierzyniecką, św. Marcinem i starą trasą tramwaju konnego, a od Starego Rynku do Bramy Wildeckiej
• oznaczona kolorem żółtym – z Dworca Głównego, trasą identyczną jak "biała", ale tylko do skrzyżowania ul. Wielkiej i Wielkich Garbar

W ciągu następnego miesiąca uruchomiono czwartą linię:

• oznaczoną kolorem zielonym – ze Starego Rynku, Św. Marcinem i nową trasą do wsi Górczyn (dzisiejsze skrzyżowanie ul. Głogowskiej i Kosynierskiej).

Ceny za pierwsze przejazdy wynosiły 10 bądź 20 fenigów, a po godzinie 23:00 należało uiścić podwójną opłatę.

W 1899 położono drugi tor na Starym Rynku i Wielkiej Berlińskiej (obecnie ul. Dąbrowskiego).

Przed I wojną światową rozbudowano sieć linii, która teraz docierała także na Garbary (do Rzeźni Miejskiej), na pl. Sapieżyński (dziś pl. Wielkopolski) do Bramy Dębińskiej (obecnie skrzyżowanie ul. Strzeleckiej i Krakowskiej), Śródkę, Sołacz i Dębiec (do dzisiejszej fabryki Cegielskiego), ulicą Grunwaldzką do ulicy Ułańskiej. Zwiększyła się również liczba torów w śródmieściu. Powstały nowe trasy przez wiadukty nad torami kolejowymi: Most Teatralny i Most Dworcowy. W dwudziestoleciu międzywojennym tramwaj zaczął docierać na Golęcin, Dębiec (przedłużenie trasy), Dębinę (do kąpieliska warciańskiego), Ogrody, Grunwald i Winiary, jednocześnie zlikwidowano część linii na wąskich uliczkach Starego Miasta. Nie udało się wybudować linii do Głównej, gdzie wprowadzono w 1930 r. komunikację trolejbusową.

Podczas walk o Poznań większość taboru i część infrastruktury została zniszczona. W związku z tym dopiero w 1947 r. wznowiono większość przedwojennych połączeń tramwajowych, poza tymi na prawym brzegu Warty i uliczkach Starego Miasta na wschód od Rynku. Wówczas powstała nowa trasa do Garbar omijająca Stary Rynek od południa, przez pl. Bernardyński. Na prawy brzeg Warty tramwaje powróciły w 1952 r., po oddaniu do użytku nowego mostu Juliana Marchlewskiego (dziś Królowej Jadwigi).

W kolejnych latach wybudowano nowe trasy pozwalające na szybkie przemieszczanie się pomiędzy dzielnicami z pominięciem centrum:

• 1955–1957 w ul. Marchlewskiego (dziś ul. Królowej Jadwigi) i most Marchlewskiego (dziś Most Królowej Jadwigi) na Rataje
• 1957–1964 w ul. Pułaskiego, Winogrady i Przełajową do pętli "Wilczak" z odgałęzieniem do ul. Serbskiej (1974)
• 1968–1973 w ul. Przybyszewskiego, Reymonta i Hetmańską
• 1974–1977 od pl. Wielkopolskiego przez ul. Małe Garbary, Estkowskiego do ronda Śródka
• 1979 na Chartowo, do pętli "Osiedle Lecha", tzw. Trasa Kórnicka (otwarta 23 lutego 1979)
• 1983–1985 od os. Lecha przez ul. Jedności Słowiańskiej (dziś Chartowo i Żegrze) do ul. Hetmańskiej

oraz linie peryferyjne:

• 1949–1950 do Cmentarza Komunalnego na Junikowie
• 1955 z Rataj na Starołękę do fabryki Stomil, w 1967 przedłużoną do stacji kolejowej Poznań Starołęka
• 1959 do Zawad przez Śródkę z odgałęzieniem do os. Warszawskiego i w 1974 do Miłostowa
• 1980 z Winiar prawie do ul. Lechickiej (pętla "Piątkowska")

Rewolucją w transporcie miejskim było oddanie do użytku w 1997 liczącego 6,1 km odcinka Poznańskiego Szybkiego Tramwaju nazwanego przez poznaniaków "Pestką". Obecnie trwa wiele inwestycji związanych z modernizacją i rozbudową sieci, gdyż według planu zagospodarowania przestrzennego z 1994 tramwaj ma stanowić podstawę komunikacji w mieście.

14 sierpnia 2007 otwarto drugi odcinek (jeśli przyjąć, że pierwszym jest odcinek od ul. Jana Pawła II do pętli na os. Lecha) trasy na Franowo łączący plac Wiosny Ludów przez ul. Podgórną, Dowbora Muśnickiego, Mostową, Most św. Rocha i Kórnicką z ul. Jana Pawła II.

W 2011 roku MPK podjęło decyzję o sprzedaży 40 tramwajów 105N (zmodernizowanych do standardu Konstal 105Na) z powodu braku miejsc w zajezdniach na ten typ tramwajów. Ponadto zostało zakupionych 45 Solarisów Tramino i 7 Moderusów Beta.

11 sierpnia 2012 otwarto ostatni odcinek trasy na Franowo, łączący rejon dawnej pętli na os. Lecha z nową pętlą na Franowie. Część trasy na Franowo biegnie w tunelu.

Tabor

Obsługujący regularne linie

Zdjęcie	Nazwa	Początek eksploatacji	Opis	Niska podłoga	Liczba wagonów
	Konstal 102Na	1970	Typ tramwaju produkowany w latach 1970–1973. Wagon o numerze #71 został gruntownie wyremontowany w 2008 roku. Od tamtej pory kursuje po regularnych liniach, głównie po trasach linii 3 i 4. Z powodu swojego kształtu nazywany bywa potocznie parówą.	N	1
	Beijnes 3G	2003	Tramwaje produkowane od roku 1959 przez holenderską firmę Beijnes Waggonfabrik. Ze względu na pochodzenie zwane potocznie holendrami. Sprowadzone do Poznania w 2003 roku, wycofane z eksploatacji w czerwcu 2011 roku, m.in. ze względu na wiek, czy bardzo wąskie drzwi utrudniające wymianę pasażerów. Odrestaurowany egzemplarz (#805) obsługuje linie numer 3, choć ze względu na zawieszanie działania "3" w okresie wakacyjnym, tramwaj można również spotkać na liniach 9 oraz 11.	N	1
	Düwag GT6	1996	Sprowadzane do Poznania w latach 1996–2000, obecnie po Poznaniu jeździ 1 wagon tego typu. Ze względu na kraj pochodzenia nazywane potocznie helmutami. Odrestaurowany egzemplarz (#615) obsługuje linię numer 3.	N	1
	Düwag GT8	1998	Produkowany w latach 1957–1976 przez niemiecką firmę Düsseldorfer Waggonfabrik (obecnie Duewag), zakupione przez MPK Poznań w latach 1998–2003 oraz 2010-2011. Ze względu na kraj pochodzenia nazywane potocznie helmutami.	N	44
	Konstal 105N	1975	Produkowany w latach 1973–1979. Obecnie po Poznaniu jeździ jeden dwuczłonowy, odrestaurowany skład tego tramwaju. Z powodu swojego wyglądu nazywane czasami potocznie akwarium, a ze względu na nominalną liczbę miejsc nazywane stopiątką.	N	2
	Konstal 105Na	1979	Produkowany w latach 1979–1992. Obecnie poznańskie MPK eksploatuje 136 wagonów tego typu czyli 68 składów. Jest to więc najczęściej spotykany tramwaj w mieście. Z powodu swojego wyglądu nazywane czasami potocznie akwarium, a ze względu na nominalną liczbę miejsc nazywane stopiątką.	N	136
	Moderus Alfa	2008	Tramwaje powstałe w wyniku modernizacji wagonów Konstal 105Na przez firmę Modertrans Poznań. Modernizacji poddano 40 wagonów czyli 20 składów.	N	40
	Moderus Beta MF 02 AC	2011	Są to tramwaje trójczłonowe, których środkowy człon jest niskopodłogowy. Pierwszy z dwudziestu czterech zamówionych egzemplarzy wyjechał na trasę 17 maja 2011 z nr #415.	T (25%)	13
	Tatra RT6N1	1997	Tramwaje zamówione w związku z uruchomieniem w 1997 roku trasy PST. Wyprodukowane w latach 1997–1998 przez konsorcjum ČKD i FPS HCP. Tramwaje cechujące się stosunkowo wysoką awaryjnością wycofano z kursowania na trasie PST na początku stycznia 2010, przesuwając je do obsługi innych linii.	T (63%)	9
	Tatra RT6 MF06 AC	2012	Tramwaj zmodernizowany przez Modertrans w związku z Euro 2012 w Poznaniu. Tramwaj z nową elektroniką powrócił na trasę PST, i obecnie najczęściej obsługuje linię nr 12.	T (63%)	1
	Siemens Combino	2003	Tramwaje wyprodukowane przez niemiecki koncern Siemens AG. Są to wagony pięcioczłonowe, w całości niskopodłogowe. Tramwaje są wierną kopią takich samych pojazdów kursujących po Amsterdamie.	T (100%)	14
	Solaris Tramino	2011	Pierwszy seryjnie wyprodukowany typ tramwaju przez koncern Solaris Bus & Coach. Dostawę Tramino rozpoczęto 23 kwietnia 2011. Oficjalne zakończenie odbyło się 28 maja 2012. Ponadto po poznańskich torowiskach porusza się pojazd prototypowy będący własnością Solarisa, na czas służby w poznańskim MPK oznaczony numerem #451.	T (100%)	46
Wszystkie wagony					308
Udział wagonów niskowejściowych i niskopodłogowych					27,0%

Obsługujący linie wahadłowe

Wagony dwukierunkowe stosowane podczas remontów na liniach wahadłowych, a także na liniach zwykłych w okresach, kiedy nie są prowadzone remonty.

Zdjęcie	Nazwa	Liczba wagonów	Uwagi
	Konstal 105NaDK	6	Trzy dwukierunkowe składy tramwajowe powstałe w 2004 w wyniku modernizacji wagonu Konstal 105Na i doczepnego 105NaD.
	Düwag GT8ZR	6	Wagon typu GT8ZR jest zbliżony konstrukcyjnie do tramwaju jednokierunkowego GT8.

Zabytkowy

Pojazdy zabytkowe:

Zdjęcie	Nazwa	Liczba wagonów	Uwagi
	Herbrand B3/H0	1	Wagon konny z 1880 roku, kilkakrotnie przebudowywany.
	Konstal N	2	Przebudowany na wzór Konstal 4NJ (z podobnie przebudowaną doczepką Konstal ND).
	Konstal 102N	1	Odrestaurowany tramwaj od 2005 r. kursuje na linii turystycznej. Ze względu na swój wygląd zwany potocznie kanciakiem.

Oczekujące renowacji:

Zdjęcie	Nazwa	Liczba wagonów	Uwagi
	Carl Weyer	1	Wagon wyprodukowany w 1905 r. Posiada numer boczny #305.
	Wismar S2D	1	Wagon wyprodukowany w 1930 r. Posiada numer boczny #423.
	Fuchs KSW	1	Numer boczny #158, użytkowany wcześniej jako gospodarczy.
	Konstal N	1	Numer boczny #2024, użytkowany wcześniej jako gospodarczy.

Wycofany z eksploatacji

Zdjęcie	Nazwa	Uwagi
	Konstal/HCP 105N/2 (115N)	Prototypowy wagon o numerze #400. W 2008 r. odstawiony z powodu zbyt częstych awarii. Skreślony z inwentarza w kwietniu 2010 r. Zezłomowany w sierpniu 2011 r.
	FPS Puma	Prototypowy wagon o numerze #450 wydzierżawiony od HCP jeździł po poznańskich torowiskach do 2011 roku. Wycofany z eksploatacji z powodu awarii.

Techniczny

Zdjęcie	Nazwa	Uwagi
	Duewag GT6	Wagony silnikowe gospodarcze nr #2603, #2608, #2616 i #2617.
	Konstal 4N1	Wagon silnikowy gospodarczy nr #2020.
	Konstal 4N	Wagony silnikowe gospodarcze nr #2022 i #2025.
	Konstal N	Wagon silnikowy gospodarczy nr #2031.
	Konstal N	Wagon silnikowy manewrowy dwustronny nr #2050 (w barwach Modertrans).
	Konstal 4N1	Pług wirnikowy nr #2034.
	Konstal N	Pług wirnikowy #2037.
	Konstal 4N1	Wagony silnikowe wieżowe nr #2041 i #2042.
	CSW-44	Wagon silnikowy do robót torowych nr #2038.
	WMS-01L	Wagon spalinowy, wieżowy nr #2043.
	PWMS-01L	Wagon spalinowy z podnośnikiem koszowym nr #2094.
	GD	Doczepna szlifierka do szyn nr #2070.
	PCSW-40	Doczepna platforma do robót torowych nr #2071.
	FD59/2WS	Wagon doczepny do przewozu tłucznia nr #2072 (ex PKP).
	warsztat własny	Wagon akumulatorowy manewrowy na wózku Konstal 102N (bez numeru).
	Koltech WM-02	Wagon akumulatorowy manewrowy (bez numeru).
	Konstal ND	Wagony doczepne z agregatem prądotwórczym o nr #2067 i #2093.
	Konstal ND	Doczepne kryte skrzynie na piasek o nr #2051 i #2052.
	Konstal ND	Wagony doczepne, skrzyniowe o nr #2066 i #2073.
	Konstal ND	Wagony doczepne towarowe odkryte o nr #2064 i #2075.
	Konstal 105Na	Skład do nauki jazdy nr #340+#341.
	Star 200	Samochody ciężarowe, dźwigi wieżowe nr #2220 i #2210.
	MAN TGM 18.240	Samochód ciężarowy z koszem typu Montraks 6PS – nr #2200.
	MAN LE 18.220	Żuraw samochodowy typu TRAM 123 nr #2199.
	Unistar-K	Samochód ciężarowy ratunkowy drogowo-torowy nr #2150.
	Iveco EuroCargo Tector	Samochód ciężarowy drogowo-torowy, czyszczarka do torowisk nr #2267.
	Peugeot Boxer	Pogotowie zwrotnic nr #2053.

Zajezdnie tramwajowe

Zlikwidowane

• zajezdnia S2 przy ul. Gajowej na Jeżycach. Zajezdnia została oddana do użytku w roku 1880. W dniu 28 grudnia 2010 zajezdnia zakończyła swoje funkcjonowanie.

• Z powodu braku miejsc postojowych niektóre tramwaje z zajezdni na ul. Głogowskiej i Madalińskiego nocowały na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej. W związku z przebudową ulicy Grunwaldzkiej i oddaniem do użytku hali postojowej zajezdni na Franowie tory odstawcze przy ulicy Budziszyńskiej ostatecznie 4 listopada 2012r. przestały być użytkowane przez MPK Poznań.

Eksploatowane

• zajezdnia S1 przy ulicy Głogowskiej
  

Tabor stacjonujący na zajezdni: 105N i pochodne, Siemens Combino, Moderus Alfa, Solaris Tramino.
Linie obsługiwane przez wydział S1 (stan na 5 listopada 2012r.): 2, 5, 6, 9, 10, 12, 14, 15, 16.
Zajezdnia przy ulicy Głogowskiej jest największą zajezdnią w Poznaniu. Wybudowana w roku 1907 przeszła modernizację w latach 1998 - 2000 w celu dostosowania jej do obsługi tramwajów niskopodłogowych.

• zajezdnia S2 przy ulicy Madalińskiego na Wildzie
  

Tabor stacjonujący na zajezdni: Beijnes 3G, Düwag GT6, Düwag GT8, Düwag GT8ZR.
Linie obsługiwane przez wydział S2 (stan na 5 listopada 2012r.): 2, 3, 4, 7, 9, 10, 11, 18.
Zajezdnia przy ulicy Madalińskiego jest najmniejszą jaką posiada MPK Poznań. Wybudowana w latach 1947 - 1955.

• zajezdnia S3 przy ulicy Fortecznej na Starołęce
  

Tabor stacjonujący na zajezdni: Konstal 102Na, 105N i pochodne, Tatra RT6N1, Modertrans/Tatra RT6 MF06 AC, Moderus Alfa, Moderus Beta MF 02 AC.
Linie obsługiwane przez wydział S3 (stan na 5 listopada 2012r.): 4, 5, 6, 7, 11, 12, 15, 16.
Zajezdnię oddano do użytku w roku 1980.

• Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Folwarcznej (planowane zakończenie budowy 1 lipca 2013r.)
  

Obecnie zajezdnia jest jeszcze w budowie jednak na początku października 2012r. oddano do użytku halę postojową na 100 tramwajów. W pierwszej kolejności skierowano tam wagony z wydziału S2 które do tej pory nocowały na pętlach Wilczak i Dębiec. Od 5 listopada 2012r. stacjonują tutaj również wagony z wydziału S1 które do tej pory nocowały na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej.

Linie tramwajowe

Wykaz linii

Numer linii	Schemat	Pętla początkowa	Pętla końcowa	Długość linii	Średni czas przejazdu	Liczba przystanków	Tramwaje kursujące	Rodzaj linii
		Gajowa	Gajowa	9 km	40 min	4	Konstal N	Linia turystyczna
		Junikowo	Franowo	B.D.	B.D.	B.D.	Konstal 105Na, Moderus Alfa	Obecnie na czas trwania remontu ul.Grunwaldzkiej, czyli do lipca 2013 LINIA ZAWIESZONA
		Ogrody	Dębiec	17,45 km	34/33 min	18	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Düwag GT8, Siemens Combino	Linia zwykła
		Wilczak	Zawady	14,3 km	24 min	16/15	Düwag GT6, Düwag GT8, Beijnes 3G	Linia zwykła. Kursuje tylko w dni robocze od 1 września do 30 czerwca.
		Połabska	Starołęka	24.6 km	40/42 min	28	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Düwag GT8, Moderus Beta	Linia zwykła
		Piątkowska	Stomil	26,6 km	43 min	30	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Solaris Tramino	Linia zwykła
		Franowo	Miłostowo	42 km	62/63 min	40	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Tatra RT6N1, Siemens Combino, Solaris Tramino	Linia zwykła
		Ogrody	Zawady	23,4 km	37/35 min	22/21	Düwag GT8, Moderus Beta	Linia zwykła
		Osiedle Jana III Sobieskiego	Miłostowo	25 km	29 min	19	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Siemens Combino	Linia zwykła
		Piątkowska	Dębiec	21,8 km	39 min	25	Düwag GT8, Siemens Combino	Linia zwykła
		Połabska	Dębiec	26,8 km	46/45 min	24/26	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Düwag GT8, Solaris Tramino	Linia zwykła
		Ogrody	Starołęka	22,4 km	36 min	21	Konstal 105Na, Düwag GT8, Tatra RT6N1	Linia zwykła
		Osiedle Jana III Sobieskiego	Starołęka	26,2 km	35/36 min	23	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Solaris Tramino	Linia zwykła
		Junikowo	Starołęka	B.D.	B.D.	B.D.	Konstal 105Na, Tatra RT6N1	Obecnie na czas trwania remontu ul. Grunwaldzkiej, czyli do lipca 2013 LINIA ZAWIESZONA
		Osiedle Jana III Sobieskiego	Zajezdnia Głogowska	25,4 km	37 min	20/19	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Solaris Tramino	Linia zwykła
		Osiedle Jana III Sobieskiego	Starołęka	34,8 km	52 min	26/29	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Moderus Beta, Solaris Tramino	Linia zwykła
		Osiedle Jana III Sobieskiego	Franowo	27,6 km	33 min	22	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Solaris Tramino	Linia zwykła
		Ogrody	Starołęka	21 km	43/45 min	26/27	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Moderus Beta	Linia zwykła
18		Franowo	Zajezdnia Głogowska	19,8 km	32 min	21/19	Konstal 105Na, Moderus Alfa, Siemens Combino	Linia zwykła.
25		Węgorka	Zajezdnia Głogowska	13,2 km	23 min	13/14	Düwag GT8ZR	Linia wahadłowa.
26		Osiedle Jana III Sobieskiego	Gwarna	14 km	B.D.	B.D.	Konstal 105Na, Moderus Alfa	Na czas remontu ronda Kaponiera LINIA ZAWIESZONA
N21		Osiedle Jana III Sobieskiego	Osiedle Lecha	B.D.	27/34 min	17/26	Düwag GT8	Linia nocna. Nie kursuje w nocy z poniedziałku na wtorek.

Remonty i zamknięcia

Podczas remontów i zamknięć występuje konieczność reorganizacji siatki połączeń.
W Poznaniu stosowane są następujące praktyki:

1. Czasowa zmiana trasy sygnalizowana po przez:

• tablice elektroniczne - nazwa końcówki naprzemiennie z napisem "Trasa zmieniona".
• tradycyjne tablice - żółte tablice boczne z przebiegiem trasy (wagony Konstal 105Na wyposażone są dodatkowo w czerwone numery linii).

2. Zawieszenie linii.
3. Uruchomienie linii wahadłowych WX, 2X (gdzie X oznacza liczbę, np. W1, 25) obsługiwanych taborem dwukierunkowym (Düwag GT8ZR lub Konstal 105NaDK).
4. Linii autobusowych "za tramwaj" TX (gdzie X oznacza liczbę, np. T1) Kursują one od miejsca zamknięcia do najbliższego węzła przesiadkowego.

Spis pętli tramwajowych

Ogrody

Osiedle Jana III Sobieskiego

Rynek Wildecki

Używane liniowo

Nazwa pętli/miejsce	Numery linii	Położenie geograficzne
Budziszyńska	Z powodu remontu ul. Grunwaldzkiej do lipca 2013 r. pętla jest nieczynna	52°23′17.88″N 16°50′51.35″E
Dębiec	2, 9, 10	52°22′21.91″N 16°54′12.39″E
Górczyn	Obecnie nieużywana z powodu remontu wiaduktu Górczyńskiego	52°22′52.22″N 16°52′49.69″E
Junikowo	Z powodu remontu ul. Grunwaldzkiej do lipca 2013 r. pętla jest nieczynna	52°23′0.21″N 16°50′2.13″E
Miłostowo	6, 8	52°24′35.85″N 17°00′10.31″E
Piątkowska	9, 5	52°26′30.08″N 16°54′40.92″E
Ogrody	2, 7, 11 , 17	52°25′0.4″N 16°52′59.73″E
Połabska (dawniej Serbska)	4, 10	52°26′5.73″N 16°55′54.06″E
Os. Jana III Sobieskiego (pętla PST)	8, 12, 14, 15, 16, N21	52°27′51″N 16°55′1.84″E
Starołęka (dawniej Starołęka Dworzec)	4, 11, 12, 15, 17,	52°22′5.84″N 16°55′55.16″E
Stomil (dawniej Starołęka-Stomil, Pstrowskiego)	5	52°22′34.94″N 16°56′25.67″E
Wilczak	3	52°25′38.48″N 16°56′46.36″E
Zawady	3, 7	52°24′48.24″N 16°57′28.55″E
Franowo	6, 16, 18	52°22′54″N 17°00′03″E

Pętle uliczne używane liniowo

Nazwa pętli/miejsce	Numery linii	Położenie geograficzne
Gwarna (dawniej Lampego)	Obecnie z powodu remontu Ronda Kaponiera żadna linia nie używa tej pętli.	52°24′27.89″N 16°55′16.41″E
Rondo Kaponiera	Obecnie z powodu remontu Ronda Kaponiera żadna linia nie używa tej pętli.	52°24′30.46″N 16°54′45.33″E
al. Marcinkowskiego	Po przedłużeniu linii N21 do Osiedla Lecha pętla ta pełni rolę węzła przesiadkowego.	52°24′26.06″N 16°55′43.85″E
os. Lecha	N21	52°23′22.49″N 16°58′41.81″E

Pętle używane okazyjnie

• Madalińskiego / Pamiątkowa
• Towarowa
• Plac Wielkopolski
• Rynek Wildecki

Pętle (końcówki) nieistniejące

• Bolkowicka – zastąpiona przez pętlę Budziszyńska
• Droga Dębińska (przystanek Łęgi Dębińskie) – nieistniejąca mijanka końcowa i tory odstawcze w okolicy kąpieliska warciańskiego, w 1959 - likwidacja przewozów pasażerskich, w 1974 - likwidacja torowiska
• Dworzec Główny PKP
• Ostrów Tumski (mijanka) – zachowany krótki odcinek torów
• Garbary/Północna
• Garbary/Woźna
• Polna (na Jeżycach)
• Rondo Rataje (od 1952 r. mijanka końcowa dla pierwszej linii przeprowadzonej na prawy brzeg Warty, na przełomie lat 70. i 80. wykorzystywana jako tory odstawcze – "zajezdnia nocna") zlikwidowana w latach 90.
• Sczanieckiej/Bogusławskiego na Łazarzu – zachowany trójkąt do zawracania, odcięty od reszty sieci tramwajowej w roku 1973
• Os. Warszawskie – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do Miłostowa
• Plac Spiski – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do ul. Wołyńskiej w 1924 r.
• Małopolska/Wołyńska – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do Bonina, zachowana poczekalnia tramwajowa
• Winiary (przy kościele św. Stanisława Kostki) – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do ul. Obornickiej (dzisiejszej Piątkowskiej)
• Golęcin (przy CSWLąd)
• Os. Lecha - zlikwidowana w czerwcu 2011 w ramach budowy nowej trasy na Franowo

Torowiska nieużywane

• łuk z Górnej Wildy w zachodnią część Królowej Jadwigi,
• łuk z Wierzbięcic we wschodnią część Królowej Jadwigi,
• łuk z Kraszewskiego we wschodnią część Dąbrowskiego,
• łuki na Kaponierze ze Zwierzynieckiej w Roosevelta,
• łuk na Rondzie Starołęka ze Starołęckiej w Hetmańską na wschód,
• łuki na Rondzie Nowaka-Jeziorańskiego z Przybyszewskiego na zachód w Grunwaldzką i z Reymonta w Grunwaldzką na wschód,
• łuki z zachodniej części Hetmańskiej na północ i południe w Głogowską oraz ze wschodniej części Hetmańskiej w południową część Głogowskiej,
• łuk z północnej części ul. 28 czerwca 1956 r. we wschodnią część ul. Hetmańskiej oraz z południowej części ul. 28 czerwca 1956 r. w zachodnią część ul. Hetmańskiej,
• łuk z Kórnickiej w północną część Jana Pawła II,
• tory ze Zwierzynieckiej do zajezdni przy Gajowej, używane w okresie wakacyjnym jako pętla dla zabytkowej linii tramwajowej "0"
• łącznik z Gwarnej w Mielżyńskiego,
• ślepy tor na pętli na Miłostowie,
• łączniki na trasie PST,
• tory na całej długości ulicy Towarowej

Torowiska nieużywane odcięte od sieci

• ul. Św. Marcin (zachowany odcinek od ul. Ratajczaka do al. Marcinkowskiego; ruch odbywa się torem północnym, którym pierwotnie tramwaje jeździły w drugą stronę),
• ul. Dziekańska (katedra),
• ul. Sczanieckiej i Bogusławskiego,
• ul. Dworcowa (pod asfaltem),
• ul. Zielona (fragment),
• torowisko na terenie byłej zajezdni Gajowa - brak trakcji.

Torowiska zlikwidowane

• mijanka końcowa na ulicy Krzywoustego przy Rondzie Rataje,
• ul. Garbary (pozostały elementy trakcji),
• ul. Zielona,
• ul. Chwaliszewo,
• plac Bernardyński,
• Stary Rynek,
• ul. Paderewskiego,
• ul. Wroniecka,
• ul. Wielka,
• ul. Wodna,
• ul. Wrocławska,
• Droga Dębińska,
• ul. Polna,
• ul. Wojska Polskiego,

Skrzyżowania z torami kolejowymi

Miejsce	Stan	Położenie geograficzne
Trasa Kórnicka	Zlikwidowane w pierwszej połowie lat 90. XX wieku	52°23′33″N 16°58′14″E
ul. Warszawska	Zlikwidowane	52°24′32″N 16°57′47″E
ul. Starołęcka	Zlikwidowane	52°22′25″N 16°56′14″E
ul. Głogowska	Zlikwidowane 28 lipca 2012, w trakcie budowy przedłużenia trasy PST	52°24′03″N 16°54′26″E
Zajezdnia przy ul. Fortecznej	Istnieje, obecnie nie jest użytkowane	52°22′02″N 16°56′01″E

Torowiska obecnie budowane

• trasa do Dworca Zachodniego (PST).

Planowana rozbudowa

W Poznaniu planuje się znaczną rozbudowę sieci torowisk, choć część z propozycji nie wyszło jeszcze z fazy koncepcji:

• przedłużenie trasy tramwajowej z pętli "Ogrody" na ul. Dąbrowskiego do ul. Polskiej i budowa nowego dworca autobusowo-tramwajowego "Aleja Polska" (ulicą Nowina)
• przedłużenie trasy tramwajowej z pętli "Zawady" przez ul. Zawady i Główną do stacji kolejowej Poznań Wschód
• przedłużenie trasy tramwajowej z pętli "Dębiec" przez ul. 28 Czerwca 1956 r. do projektowanej pętli "Os.Dębina"
• przedłużenie trasy tramwajowej z pętli "Górczyn" przez ul. Głogowską na Fabianowo
• budowa trasy przez ul. Ratajczaka, pl. Cyryla Ratajskiego, ul. Solną i ul. Nowowiejskiego z dworcem autobusowo-tramwajowym "Grudzieniec" przy skrzyżowaniu ul. Pułaskiego z al. Wielkopolską
• budowa trasy do os. Kopernika w ciągu ulic Arciszewskiego i Pogodnej oraz trasy w ciągu Szpitalnej i Grochowskiej
• budowa trasy od ronda Żegrze do ul. Falistej na Starołęce
• budowa trasy tramwajowej wzdłuż ul. Garbary, Szelągowskiej i Naramowickiej na Naramowice z połączeniem z istniejącą już trasą przy ul. Wilczak

Zobacz też

• Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu
• Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu
• Poznański Szybki Tramwaj
• Tunel trasy tramwajowej os. Lecha-Franowo
• Poczekalnia tramwajowa na Sołaczu
• Autobusy miejskie w Poznaniu

Linki zewnętrzne

• Strona MPK
  • Schemat sieci tramwajowej
• Strona Klubu Miłośników Pojazdów Szynowych (KMPS)
• Poznańskie tramwaje
• Poznańskie Forum Komunikacyjne
• Nawigacja w komunikacji miejskiej
• Strona o poznańskich tramwajach