Tramwaje w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tramwaje w Toruniu
Lokalizacja  Polska, Toruń
Rodzaj transportu tramwaj
Data uruchomienia 1891
Właściciel MZK Toruń
Całkowita długość linii 41,4 km[1]
Liczba linii dzienne: 4

nocne: 1

Infrastruktura
Długość torowisk 22 km[2][3]
Rozstaw szyn 1000 mm
Liczba przystanków 44
Tabor
Liczba wagonów 55-typ 805Na

2-techniczne 1-turystyczny http://mzk-torun.pl/historia/torunskie-tramwaje

Strona internetowa
Portal Portal Transport szynowy
Jeden z najnowszych nabytków toruńskiego MZK - (Konstal 805Na ND, potocznie zwany żelazkiem)
Toruńskie tramwaje Konstal 805 Na, jeden zmodernizowany w roku 2007, drugi natomiast w latach 90

Tramwaje w Toruniu – system komunikacji tramwajowej istniejący w Toruniu.

Początek komunikacji tramwajowej w Toruniu datuje się na rok 1891. Linie obsługuje Miejski Zakład Komunikacji Sp. z o.o. w Toruniu. System tramwajowy w Toruniu składa się z 4 linii dziennych i jednej nocnej oraz linii turystycznej. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie szyn 1000 mm. Wszystkie tramwaje dzienne (1, 2, 3 i 5) kursują od rana do wieczora, we wszystkie dni tygodnia. Pierwsze wozy wyjeżdżają na trasy ok. 4:50, a zjazd do zajezdni wykonują ok. 23:09.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy tramwaj pojawił się w Toruniu 16 maja 1891 r. Był to tramwaj konny, kursujący z Bydgoskiego Przedmieścia na dworzec Toruń Miasto. Na ulicy Sienkiewicza zbudowano także wozownię i stajnie. W 1893 linia ta przewiozła ponad 550 tysięcy pasażerów, przy 21 osobach całego personelu[4]. Budowę i eksploatację tramwajów konnych w Toruniu prowadziło berlińskie przedsiębiorstwo Havestadt Contag do schyłku 1898, gdy komunikację tramwajową w mieście przejęła, również berlińska, firma Towarzystwo Akcyjne Elektrizitäts Gesellschaft Felix Singer, która w ciągu półtora miesiąca przebudowała tabor i linię w elektryczny tramwaj (linia ta, podobnie jak w następnych latach była wyłącznie jednotorowa)[5]. Pod koniec 1901 komunikacja tramwajowa przeszła do firmy Zakłady Elektryczne miasta Toruń[4]. Przebieg trasy linii nr 1 uległ pewnym zmianom rok po zelektryfikowaniu sieci tramwajowej. Trasa biegła ulicami (w dzisiejszym brzmieniu ich nazw): Bydgoska, Chopina, Pl. Rapackiego, Kopernika, św. Ducha, Rynek Staromiejski, Szeroka, Królowej Jadwigi, Rynek Nowomiejski, św. Jakuba (po modyfikacji: św. Katarzyny, Pl. św. Katarzyny), Dworzec Toruń – Miasto[potrzebne źródło]. Od czasu elektryfikacji sieci tramwajowej sukcesywnie zwiększano liczbę linii kursujących po mieście.

W 1899 uruchomiono linię nr 2, łącząca centrum Torunia z wówczas jeszcze podmiejską wsią (a od 1906 dzielnicą) Mokre. Na rok 1903 przypadła budowa pętli obwodowej, okalającej spora część Bydgoskiego Przedmieścia, w cztery lata później uruchomiono linię nr 3, która połączyła Rynek Staromiejski z Chełmińskim Przedmieściem. Po oddaniu do użytku nowego mostu drogowego w 1934, linia nr 4 spięła Toruń z okolicznym Podgórzem – od 1938 dzielnicą miasta. W 1934–1935 powstała linia nr 5, łącząca Przedmieścia Jakubskie i Bydgoskie, będąca najdłuższą linią miasta (6,3 km; linia nr 1 miała wówczas 6 km, linia nr 2 – 3,8 km, linie 3 i 4 po około 2 km)[4]. W 1915 wprowadzono do toruńskich tramwajów konduktorów[4]. Ciągły rozwój tramwajów toruńskich (5 wozów w 1899, 18 wozów od 1908, 26 wozów od 1915) przerwały perturbacje związane z tworzeniem się nowo powstałego państwa polskiego i brakiem funduszy, co doprowadziło w 1921 do trzymiesięcznej przerwy w kursowaniu wszystkich tramwajów[4]. Po pierwszej wojnie światowej kilkakrotnie uzupełniano tabor o wozy silnikowe (1926 – cztery wozy hamburskiej Simens-Schuckwerke; 1929 dwa z sanockiej Fabryki Zieleniewskiego i w 1935 dwa z gdańskiej Fabryki Wagonów), jednak nawet po uzupełnieniu z 1935, ponad połowa wozów silnikowych (11 z 19) pochodziła z czasów niemieckich[4].

Pod koniec II wojny światowej, w wyniku zniszczeń sieci tramwajowej na 6 miesięcy zawieszono ruch tramwajowy, który udało się przywrócić dopiero 1 maja 1945[4]. Wojnę przetrwało 16 z 19 wozów silnikowych, a a także 14 bezsilnikowych[4]. Początkowo rozbudowa taboru odbywała się drogą pozyskiwania starych pojazdów z innych miast (najstarsze z nich z 1901, część z 1916). Od 1958 zaczęto uzupełniać tabor o nowe pojazdy z chorzowskiej firmy Konstal, ale wciąż sprowadzano także wiele używanych pojazdów Konstalu z miast, w których likwidowano komunikację tramwajową[4]. Stare i nowe wersje wozów Konstalu stały się podstawą transportu w latach 70 i 80. XX wieku[4]. W 1970 wyprowadzono tramwaje ze starówki, poprzez nowo wybudowaną tzw. małą obwodnicę staromiejską wiodącą ulicami Wały gen. Sikorskiego i Szumana. Przez pewien czas funkcjonowała linia nr 6, która biegła od Dworca Głównego PKP do wielkiego zakładu przemysłowego – ulokowanej we wschodniej części miasta Elany.

Na przestrzeni dziesięcioleci sieć tramwajowa Torunia ulegała licznym przekształceniom. Niektóre linie zlikwidowano, przebieg innych zmieniono. Jako ostatnia zawieszona została linia nr 5, łącząca do 30 grudnia 2004 Elanę z pętlą przy ul. Olimpijskiej. Obecnie sieć komunikacji tramwajowej składa się z pięciu linii dziennych (jedna obecnie zawieszona) i jednej nocnej (obecnie zawieszona).

Kolejne zmiany w komunikacji zostały wprowadzone od 1 stycznia 2011. Wszystkie kursy linii nr 1 kończą swój bieg przy ulicy Reja (co powoduje likwidację wariantu 1R), z kolei do pętli Motoarena skierowana została linia nr 4. Ponadto zwiększona została częstotliwość kursów linii nr 1 (w szczycie co 7,5 minuty, poza co 10 minut), nr 2 (w szczycie co 15 minut, poza co 20 minut), nr 3 (straciła status stricte linii szczytowej, kursuje w godzinach 5.00–16.00, w szczycie co 20 minut, poza co 40 minut). nr 4 (taka sama jak linii nr 2). Zmiany objęły też część przystanków (likwidacji uległ przystanek Waryńskiego, zmienione zostały nazwy trzech przystanków w zachodniej części miasta (Merinotex Pętla na Motoarena, Merinotex Zakład na Szosa Bydgoska, Stadion na Plac Skalskiego). Kolejne zmiany przyniosła budowa nowego mostu drogowego i Trasy Wschodniej. 31 marca 2011 o godzinie 22.58 po raz ostatni przemierzył ulicę Wschodnią skład 213+214. Od 1 kwietnia 2011 w związku z tą inwestycją i likwidacją torowiska w ul. Wschodniej na odcinku Plac Daszyńskiego – Rydygiera tramwaje linii nr 4 dojeżdżają jedynie do pętli Wschodnia. Tu też, w związku z przebudową torowiska do Elany, kończyły w okresie 10 maja - 30 września 2011 linie 2 oraz 3. 14 listopada 2011 utworzono nową linię nr 5 (co 30 minut, cały tydzień), która kursuje między pętlami Olimpijska a Motoarena (wzdłuż ulicy Broniewskiego). De facto jest to powrót do stanu przed 1.01.2011, kiedy to linia 1 kończyła bieg na pętli Merinotex (dzisiejsza 5), a skrócona wersja 1R przy ulicy Reja (dzisiejsza 1).

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Okres niemiecki 1890–1918[edytuj | edytuj kod]

  • 16 sierpnia 1890 – zawarcie umowy między ówczesnym niemieckim zarządem Twierdzy Toruń, a prywatną firmą Harestadt w Berlinie na ułożenie torowiska: Bydgoskie Przedmieście – dworzec kolejowy Toruń Miasto
  • 1891 – uruchomienie pierwszego tramwaju konnego na trasie: Bydgoskie Przedmieście – Dworzec Miasto
  • 1 lutego 1899 – wyjazd pierwszego tramwaju elektrycznego na trasie: Bydgoskie Przedmieście – Dworzec Toruń Miasto
  • 21 grudnia 1901 – koncesja tramwajów elektrycznych zostaje przejęta przez Zakłady Elektryczne miasta Torunia
  • 1904 – rozpoczęła się budowa drugiej linii tramwajowej: Centrum – Mokre
  • 1 lipca 1906 – otwarto pętlę uliczną: Sienkiewicza / Mickiewicza / Reja / Bydgoska
  • 1906 – otwarto trzecią linię tramwajową na Chełmińskim Przedmieściu, trasa: Ratusz Staromiejski – ulica Grunwaldzka
  • 30 grudnia 1907 – pierwszy zanotowany wypadek tramwajowy – pojazd wypadł z szyn
  • 1914 – rozpoczęto budowę zajezdni tramwajowej, która istnieje do dnia dzisiejszego
Plan Torunia z 1910 z siecią tramwajową
  • 1915 – wprowadzenie służby konduktorskiej
  • 1915 – Toruń otrzymał cztery wozy silnikowe oraz sześć wozów doczepnych otwartych
  • 1916 – tabor wzbogacił się o cztery wozy silnikowe
  • 1917 – przedłużenie linii tramwajowej numer 2 do dworca kolejowego Toruń Mokre
  • 1917–1918 – na skutek zarządzeń władz niemieckich został ograniczony ruch tramwajowy na przedmieściach miasta

Okres II Rzeczypospolitej 1921–1939[edytuj | edytuj kod]

  • 1921 – wstrzymanie na okres trzech miesięcy ruchu tramwajowego z uwagi na zły stan taboru i torowisk
  • 1926 – "Tramwaje" pod zarządem miasta Torunia
  • 1926 – sprowadzono cztery wozy silnikowe z firmy Siemens – Schuckert z Hamburga
  • 1927 – otwarto 2-torową linię w ulicy Chopina
  • 1927 – likwidacja torowiska przy "GRZYBIE"
  • 1927 – przedłużenie torowiska na linii numer 3; Grunwaldzka – Wybickiego
  • 1929 – sprowadzenie z fabryki wagonów w Gdańsku dwóch wagonów silnikowych
  • 1933 – rozpoczęcie budowy torowiska na moście drogowym
  • 1934 – otwarcie do ruchu linii do dworca Toruń Główny przez most na Wiśle
  • 1934 – rozpoczęto budowę torowiska tramwajowego na Jakubskie Przedmieście – Toruń Miasto – Rzeznia (ul. Targowa)
  • 1935 – otwarcie linii na Jakubskie Przedmieście
  • 1936 – ukończono układ torowy na Placu Bankowym (dzisiejszy Plac Rapackiego)
  • 24 września 1936 – pierwszy przejazd tramwaju linii numer 1 pod ŁUKIEM CEZARA
  • 1936 – likwidacja torowiska na ulicach Ducha i Kopernika
  • 1936 – otwarcie stałej poczekalni tramwajowej na Placu Bankowym (dzisiejszy Plac Rapackiego)
  • 1936 – budowa warsztatów torowych przy zajezdni tramwajowej
  • 1936 – zmieniono trasę linii tramwajowej numer 3 z ulicy Chełmińskiej na Aleję 700-Lecia (dzisiejsza Aleja Jana Pawła II), Wały Generała Sikorskiego i Plac Teatralny do Szosy Chełmińskiej
  • 1939 – stan wozów doczepnych powiększył się o cztery jednostki
  • 1939 – wysadzenie mostu drogowego – zawieszenie linii do dworca PKP Toruń Główny

Okres okupacji niemieckiej 1939–1945[edytuj | edytuj kod]

  • Niemcy sprowadzili 6 wozów silnikowych z Hagi

Okres PRL 1945–1989[edytuj | edytuj kod]

Lata 40.
  • 1 maja 1945 – wznowienie częściowe ruchu tramwajowego po wojnie
Lata 50.
  • 6 kwietnia 1950 – komunikacja miejska staje się przedsiębiorstwem samodzielnym: Miejskie Zakłady Komunikacyjne
  • 1 pazdziernika 1950 – otwarcie komunikacji tramwajowej z Centrum do dworca PKP Toruń Główny
  • 1951 – sprowadzono 2 wozy silnikowe ze Słupska
  • 1952 – zmiana nazwy MZK na MPK (Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne)
  • 1953 – otrzymano 4 wozy silnikowe
  • 1952–1953 – wykonano gruntowną przebudowę nadwozi z konstrukcji drewnianej na stalową
  • 1954 – zlikwidowano "końcówkę" przy Dworcu Toruń Główny, a zastąpiono ją pętlą
  • 1954 – sprowadzono z Katowic 10 wagonów silnikowych
  • 1955 – linie numer 2 skierowano na Aleję 700-lecia i Wały Generała Sikorskiego
  • 22 lipca 1955 – przedłużono linię numer 3 na odcinku: Wybickiego – dworzec Toruń Północ
  • 1955 – połączono torowiska linii numer 2 i 3 na Placu Armii Czerwonej (dzisiejszy Plac Teatralny)
  • 1956 – przedłużono linię numer 1: ulica Targowa (koniec zabudowań Zakładów Gazownictwa)
  • 1956 – dobudowano drugi tor od mostu drogowego do pętli przy Dworcu Toruń Główny
Lata 60.
  • 1964 – likwidacja torowiska w ulicy Mickiewicza
  • 1964 – przebudowa torowiska przy ulicy Bydgoskiej
  • 1964 – budowa podwójnego torowiska w ulicy Broniewskiego
  • 1968 – przebudowa torowiska w ulicy Nowickiego (dzisiejsza Aleja Solidarności)
  • 1968 – budowa nowych torów na ulicy Szumana – przebicie przez teren Szpitala Wojskowego
  • 1969 – rozpoczęcie budowy torowiska do Merinotexu, teraz Motoarena
Lata 70.
  • 1970 – likwidacja torowiska na Starym Mieście – ulice: Różana, Szeroka, Królowej Jadwigi
  • 1972 – otwarcie torowiska do Merinotexu
  • 1972 – likwidacja torów na Wrzosach
  • 1974 – otwarcie linii tramwajowej do Elany przez ulice Wschodnia
  • 1974 – na ulicach miasta pojawiły się nowe wozy tramwajowe – przegubowe typu 803 N
  • wrzesień 1976 – przy ulicy Zjednoczenia (dzisiaj Legionów) wybudowano zajezdnię autobusową. Stara zajezdnia przy ulicy Sienkiewicza zostaje przeznaczona tylko do taboru tramwajowego
  • 1 stycznia 1978 – powstało Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej
Lata 80.
  • 1980 – do Torunia trafiają pierwsze tramwaje typu 805 Na
  • 19 maja 1980 – otwarto częściowo torowisko linii numer 2 – Centrum do ulicy Wojska Polskiego
  • 1980 – otwarto nową linię: Przy Kaszowniku, Warneńczyka, Kościuszki, Skłodowskiej-Curie do ul. Wschodniej (przez wiadukt Kościuszki)
  • 1 stycznia 1981 – przemianowano WPKM na Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji
  • 1981 – dzielnica Na Skarpie otrzymuje połączenie tramwajowe z centrum miasta – pętla Ślaskiego
  • 1984 – likwidacja torowiska na moście drogowym – utrata połączenia tramwajowego: Centrum – Toruń Główny
  • 31 grudnia 1986 – przedłużenie torowiska do pętli Olimpijska
  • 1987 – otwarcie torowiska od ul Sienkiewicza do ulicy Uniwersyteckiej przez: Bema, Kraszewskiego, Czerwona Droga
  • 1 listopada 1987 – linię numer 2 wycofano z ulicy Bydgoskiej. Tramwaje skierowano na nową trasę: Bema, Kraszewskiego, Czerwona Droga
  • 1986 – likwidacja pętli Ślaskiego

Po 1990 roku[edytuj | edytuj kod]

Lata 1990–2000
  • 13 października 1990 – przekształcono MPK w MZK
  • 1991 – likwidacja torowiska na Chełmińskim Przedmieściu: Centrum – dworzec kolejowy Toruń Północ
  • 1993 – w zakładach MZK wybudowano tramwaj "zabytkowy"
  • 1997 – rozpoczęto przeprowadzać pierwsze modernizacje tramwajów typu 805 Na (wygląd zewnętrzny tramwajów pozostał taki sam)
  • 22 września 1999 – ostatni kurs tramwaju typu 803N (przegubowiec). Wozy tego typu przestały kursować po 25 latach. Trzy jednostki sprzedano do Szczecina, pozostałe skasowano
Lata 2000–2009
  • kwiecień 2003 – rozpoczęcie remontu wiaduktu Kościuszki wraz z torowiskiem tramwajowym
  • '2003 – remont torowiska przy ulicy Skłodowskiej-Curie, odcinek od wiaduktu Kościuszki do ulicy Wschodniej
  • 31 grudnia 2004 – likwidacja linii tramwajowej numer 5 Elana – Olimpijska przez ulicę Wschodnią
  • 2006 – MZK rozpoczyna modernizację składów tramwajowych KONSTAL 805 Na – docelowo 18 wagonów
  • 17 czerwca 2006 – uruchomiono sezonową turystyczną linię tramwajową - Reja / Olimpijska
  • 6 grudnia 2006 – uruchomiono nocną linię tramwajową 1N – Reja - Olimpijska
  • 5 listopada 2007 – rozpoczęto prace torowe przy zajezdni tramwajowej, ulica Sienkiewicza
  • 22 września 2007 – prezentacja i oddanie do użytku pierwszego zmodernizowanego składu konstal 805 Na (żółto-niebieski)
  • 16 stycznia 2007 – linia numer 4 zmienia trasę: Czerwona Droga, Kraszewskiego, Bema i dalej do Reja
  • 16 stycznia 2007 – linia numer 3 wraca po 16 latach, ale na trasę Reja – Elana przez ulicę Uniwersytecką
  • 2007 – zostaje zlikwidowana linia numer 2 W
  • 26 kwietnia 2008 – remont łuków torowych Uniwersytecka - Wały Generała Sikorskiego
  • 12 maja 2008 – rozpoczęto modernizację torowiska przy ulicy Skłodowskiej-Curie
  • sierpień 2008 – remont torowiska na skrzyżowaniu Reja / Broniewskiego
  • 22 września 2008 – wyjechał z zajezdni drugi skład po gruntownej modernizacji (żółto-niebieski)
  • luty 2009 – warszawska firma WYG International przedstawiła najlepszy wariant przebiegu trasy tramwajowej na Bielany: Sienkiewicza , Gagarina , Okrężna
  • 15 września 2009 – oddano do użytku trzeci zmodernizowany skład 805 Na (żółto-niebieski)
Po 2010 roku
  • 25 czerwca 2010 – wyjechał z zajezdni czwarty skład po gruntownej modernizacji (żółto-niebieski)
  • 4 maja 2010 – na terenie zajezdni tramwajowej spłonął wóz 805 Na. Przyczyną było zwarcie elektryczne
  • 22 czerwca 2010 – rozpoczęły się prace torowe na ulicy Szumana
  • 29 grudnia 2010 – podpisanie umowy na projektowanie linii tramwajowej na toruńskie Bielany
  • 31 marca 2011 – likwidacja torowiska tramwajowego przy ulicy Wschodniej
  • 1 czerwca – 1 października 2011 – przebudowa torowiska tramwajowego na Placu Hoffmana
  • 11 listopada 2011 – uruchomienie nowej linii tramwajowej numer 5, Motoarena – Olimpijska
  • 29 grudnia 2011 – ogłoszenie przetargu na wykonanie Systemu Informacji Pasażerskiej
  • 2012 – testowano nowe wózki tramwajowe typu MT 03 H 1000 / T0 1/1000 wyprodukowane przez poznańską firmę Modertrans
  • 14 grudnia 2012 – na tory wyjechał pierwszy niskopodłogowy tramwaj produkcji PESA typu SWING 121 Nak – przejazd testowy
  • 28 lutego 2013 – rozpoczęcie budowy linii tramwajowej na Bielany UMK
  • 2013 – budowa trzech torów odstawczych przy pętli tramwajowe Olimpijska
  • 5 czerwca 2013 – ogłoszono przetarg na zakup 12 składów niskopodłogowych
  • 1–12 sierpnia 2013 –zawieszenie kursowania wszystkich linii tramwajowych w Toruniu – przebudowa skrzyżowania Bema / Sienkiewicza / Broniewskiego
  • 8 listopada 2013 – MZK podpisuje umowę z firmą z Krakowa na modernizację pętli Motoarena
  • 28 listopada 2013 – podpisano umowę z firmą Budimex na budowę węzła przesiadkowego przy Dworcu Toruń Miasto
  • 9 grudnia 2013 – podpisano umowę o dofinansowanie projektu "Integracja systemu transportu miejskiego i zakup taboru tramwajowego"
  • grudzień 2013 – podpisanie umowy z PESĄ na dostawę 12 niskopodłogowych tramwajów
  • 2014 – rozpoczęto montaż pierwszych elektronicznych tablic informacyjnych na przystankach tramwajowych
  • 1 marca 2014 – otwarto pętlę Uniwersytet
  • 28 maja 2014 – przejazd techniczny po nowym torowisku na Bielany
  • 11 czerwca 2014 – przejazd techniczny w Alei Solidarności
  • 24 czerwca 2014 – otwarcie linii do dzielnicy Bielany (Uniwersytet)
  • 24 czerwca 2014 – otwarcie platformy przesiadkowej w Alei Solidarności
  • 25 czerwca 2014 – likwidacja linii numer 4
  • czerwiec 2014 – remont łuków torowych na Placu Rapackiego
  • lipiec 2014 – rozpoczęcie modernizacji pętli Motoarena
  • lipiec 2014 – rozpoczęto przebudowę torowiska na odcinku od Placu Teatralnego do mostu kolejowego

Pętle tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

Czynne pętle tramwajowe
  • Motoarena – otwarta w 1972, ilość torów: 2, remont w 2014
  • Wschodnia – otwarta w 1980, ilość torów: 2, przeznaczona do likwidacji
  • Elana – otwarta w 1974, ilość torów: 1, remont w 2011
  • Olimpijska – otwarta w 1986, ilość torów: 2, remont w 2013
  • Uniwersytet – otwarta w 2014, ilość torów: 2
Pętla uliczna używana liniowo

W Toruniu istnieje jedna pętla uliczna używana liniowo. Powstała w 1902 roku. Została wytyczona ulicami: Sienkiewicza, Mickiewicza , Reja i Bydgoską . W 1964 zlikwidowano torowisko w ulicy Mickiewicza, a w zamian wybudowano 2-torową linię w ciągu ulicy Broniewskiego.

Pętla uliczna nieużywana liniowo

Powstała 2014 po oddaniu torowiska w Alei Solidarności : Uniwersytecka, Wały Generała Sikorskiego, Aleja Solidarności i Odrodzenia. Zawracanie tramwajów możliwe tylko z kierunku ELANA – Centrum

Pętle tramwajowe zlikwidowane
  • Dworzec Główny – używana w latach: 1934–1939 i 1950–1984, zlikwidowana po zamknięciu torowiska przez most drogowy
  • Ślaskiego – używana w latach 1981–1986, zlikwidowana po wybudowaniu torowiska do pętli Olimpijska
  • Dworzec Północ – używana w latach 1955–1991, zlikwidowana po likwidacji torowiska na Chełmińskim Przedmieściu
Pętle "końcówki" zlikwidowane
  • Grudziądzka – zlikwidowana w 1917 na skutek przedłużenia torowiska do dworca Toruń Mokre (Wschodni)
  • Grunwaldzka – zlikwidowana w 1927 na skutek przedłużenia torów do ulicy Wybickiego
  • Wybickiego – zlikwidowana w 1955 po wybudowania torowiska do dworca Toruń Północ
  • Rzeżnia – zlikwidowana w 1956 po przedłużeniu torów do budynków gazowni
  • Wrzosy – rozebrana w 1972 po zlikwidowaniu torowiska na wrzosy
  • Toruń Mokre (Wschodni) – rozebrana w 1980 po wybudowaniu torowiska do ulicy Wschodniej
  • Gazownia – zlikwidowana w 1974 po wybudowaniu torów do Elany przez ul wschodnia
  • Toruń Miasto – zlikwidowana w 1936 po wybudowaniu torowiska na Jakubskie Przedmieście (Rzeżnia, a później Gazownia)

Torowiska tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

Torowiska jednotorowe
  • ul Reja
  • ul Sienkiewicza (od Bydgoskiej do Broniewskiego)
  • Bydgoska (od Reja do Sienkiewicza)
Nowe torowisko tramwajowe w Toruniu , Bielany ul Okrężna
Torowiska dwutorowe
Nowe torowisko tramwajowe w Toruniu na ul Sienkiewicza
  • ul Okrężna
  • ul Gagarina
  • ul Sienkiewicza (od Broniewskiego do Gagarina)
  • ul Bydgoska
  • ul Chopina
  • Aleja Jana Pawła II
  • Wały Generała Sikorskiego
  • Aleja Solidarności
  • ul Bema
  • ul Karaszewskiego
  • ul Czerwona Droga
  • ul Odrodzenia
  • ul Przy Kaszowniku
  • ul Warneńczyka
  • ul Kościuszki
  • ul Skłodowskiej- Curie
  • ul Szumana
  • ul Warszawska
  • ul Traugutta
  • ul Lubicka
  • ul Szosa Lubicka
  • ul Ślaskiego
  • ul Konstytucji 3 Maja

Torowiska odbudowane

  • Aleja Solidarności
Torowiska nieużywane liniowo
  • ul Uniwersytecka
  • ślepy tor na pętli Olimpijska
  • ślepy tor przy pętli Wschodnia
  • ślepy tor przy zajezdni ulica Sienkiewicza
  • ślepy tor na Placu Rapackiego
Torowiska zlikwidowane
  • ul Mickiewicza
  • ul Kopernika
  • ul Ducha
  • ul Różana
  • ul Chełmińska
  • ul Kujawska
  • ul Szeroka
  • ul Królowej Jadwigi
  • ul Wschodnia
  • ul Szosa Chełmińska
  • Most Drogowy
  • ul Grudziądzka
Torowiska nieużywane, odcięte od sieci
  • ul Szosa Chełmińska (od ulicy Dekerta do Grunwaldzkiej)

Inwestycje i plany[edytuj | edytuj kod]

Inwestycje realizowane do roku 2013

Miasto Toruń w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego, czyli funduszy unijnych, otrzymało 10 milionów euro na rozbudowę sieci tramwajowej w latach 2007–2013. W projekcie przewidziano następujące projekty:

  • budowa systemu zarządzania ruchem drogowym
  • przebudowa i budowa systemu sygnalizacji świetlnej, uwzględniającego priorytet dla komunikacji tramwajowej
  • budowa i przebudowa przystanków tramwajowych dla potrzeb obsługi taboru niskopodłogowego
  • zaprojektowanie i wdrożenie systemu informacji przystankowej
  • budowa linii tramwajowej na osiedle Bielany (do UMK)
  • powiązanie linii tramwajowej na os. Bielany (do UMK) z osiedlem Rubinkowo;
  • modernizacja pętli Olimpijska dla potrzeb obsługi linii na os. Bielany (do UMK)
  • budowa łącznika tramwajowego w alei Solidarności, stworzenie węzła przesiadkowego na tejże ulicy

Największą inwestycją była budowa nowej linii tramwajowej do kampusu UMK w dzielnicy Bielany. Na zlecenie Urzędu Miasta firma WYG International przeprowadziła analizy dotyczące trasy przebiegu linii, ostatecznie zdecydowano, że nowa linia pobiegnie od ulicy Broniewskiego ulicą Sienkiewicza i po północnej stronie Gagarina, skąd skręci w ulicę Krzemieniecką, którą dotrze do pętli przy Szosie Okrężnej. Nowe torowisko liczy 1,9 km. W 75 proc. biegnie wydzielonym pasem, tzw. zielonym torem. Od pl. Teatralnego na trasie do pętli zlokalizowanych jest 9 przystanków w tym sześć nowych – Cinema City, 700-lecia, Matejki, Sienkiewicza, Fałata, Od Nowa, Akademiki, UMK (rektorat), Okrężna. 10. przystanek znajduje się pętli.

We wrześniu 2010 odbył się konkurs na zaprojektowanie i wybudowanie linii, najtańszą ofertę opiewającą na kwotę 47,7 mln zł złożył warszawski Budimex. Pierwsze wagony nowej linii mają ruszyć w kierunku miasteczka akademickiego 30 czerwca 2014. Obsługę tego połączenia powierzono linii nr 1. W tym samym czasie likwidacji ulegnie linia tramwajowa nr 4 (spowodowana budową Trasy Wschodniej). W związku z tym po mieście kursować będą trzy linie tramwajowe: wspomniana linia nr 1 na trasie Olimpijska – UMK (kursująca w szczycie co 5–7,5 minuty), linia nr 2 na trasie Motoarena – Elana (kursująca w szczycie co 10 minut), linia nr 3 na trasie Reja – Wschodnia (kursująca co 10 minut)[6][7][8].

Budowa linii tramwajowej w kierunku UMK rozpoczęła się 11 marca 2013[9]. Tramwaje rozpoczęły kursowanie na nowej linii 24 czerwca 2014.

Plany zmian w komunikacji tramwajowej w latach 2014–2020

Władze Torunia planują w ramach perspektywy unijnej 2014–2020 wybudowanie dwóch nowych linii tramwajowych:

  • 1: Trasa w kierunku nowo powstającej dzielnicy Jar (pierwszy etap z centrum do pętli w rejonie ul. Polnej i Legionów). Najbardziej prawdopodobny wariant zakłada poprowadzenie jej od Placu Niepodległości ulicami: Aleja 700-lecia Torunia, Szosa Chełmińska, Długa, Legionów, Polna
  • 2: Trasa spinająca torowiska linii nr 1 i nr 2 we wschodniej części miasta (pomiędzy pętlami tramwajowymi „Olimpijska” i „Elana”). Prawdopodobny wariant ułożenia torowiska to Plac Sybiraków – pętla Elana

Oprócz tego władze Torunia planują modernizację istniejących torowisk tramwajowych, budowę pasów tramwajowo-autobusowych i zakup nowego taboru tramwajowego:

  • Przedłużenie linii tramwajowej od pętli Motoarena do Portu Drzewnego. Przy kompleksowej modernizacji pętli ( aktualnie trwa ) zostaną zainstalowane zwrotnice w kierunku portu
  • Przywrócenie torowiska tramwajowego przez Most Drogowy im. Józefa Piłsudskiego do Dworca Toruń Główny. Inwestycja ma zostać zrealizowana podczas remontu mostu
  • Budowa nowej zajezdni tramwajowej u zbiegu ulic Skłodowskiej-Curie i Olsztyńskiej. Urząd Miasta przygotowuje się do budowy zajezdni tramwajowej we wschodniej części miasta przy ul. Olsztyńskiej, a dokładniej, między ul. Olimpijską a planowaną średnicówką. Miasto dysponuje tam działką o powierzchni 14,4 ha. Realizacja inwestycji będzie możliwa po uzyskaniu unijnej dotacji
Plany likwidacji

Likwidacja pętli przy ulicy Wschodniej. Pętla zostanie zlikwidowana gdy rozpocznie się II etap budowy "trasy wschodniej" od Placu Daszyńskiego do Trasy "średnicowej północnej".

Wygląd tramwajów[edytuj | edytuj kod]

Przedwojenne tramwaje były żółte. Eksponowały numer na kółku nad dachem. Od przodu i tyłu miały wejścia, zamykane na łańcuszek – przy wejściu stał konduktor, sprzedając bilety. Po wojnie zmieniono barwę wagonów: czerwone pod, jasnokremowe nad spodnią linią okien. 11 lutego 1968 zlikwidowano etaty konduktorów w MZK i zamontowano sprzedające bilety automaty Krab. W latach 70. XX wieku na tory wyjechały tramwaje przegubowe typu 803N, a pierwszy wagon 805N, który stanowi obecnie jedyny typ wagonów liniowych eksploatowanych w Toruniu, pojawił się na ulicach miasta w 1979 roku.

Linie[edytuj | edytuj kod]

1 2 3 5 1N
  • Uniwersytet
  • Okrężna
  • Aula UMK
  • Akademiki
  • Od Nowa
  • Fałata
  • Sienkiewicza
  • Kraszewskiego
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Plac Teatralny
  • Plac św. Katarzyny
  • Gołębia
  • Targowa
  • Plac Daszyńskiego
  • Merkury
  • Przy Skarpie
  • Jamontta
  • Ślaskiego
  • Wyszyńskiego
  • Ligi Polskiej
  • Kosynierów Kościuszkowskich
  • Olimpijska
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Mickiewicza
  • Sienkiewicza
  • Kraszewskiego
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Uniwersytecka
  • Przy Kaszowniku
  • Jubilat
  • Świętopełka
  • Szpital Miejski
  • Dworzec Wschodni
  • Wschodnia (pętla)
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Ogród Botaniczny
  • Plac Rapackiego
  • Plac Teatralny
  • Uniwersytecka (PKS)
  • Przy Kaszowniku
  • Jubilat
  • Świętopełka
  • Szpital Miejski
  • Dworzec Wschodni
  • Wschodnia (pętla
  • Motoarena
  • Szosa Bydgoska
  • Plac Skalskiego
  • Osiedle Zieleniec
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Ogród Botaniczny
  • Plac Rapackiego
  • Plac Teatralny
  • Plac św. Katarzyny
  • Dworzec Miasto
  • Gołębia
  • Targowa
  • Plac Daszyńskiego
  • Merkury
  • Przy Skarpie
  • Jamontta
  • Ślaskiego
  • Wyszyńskiego
  • Ligi Polskiej
  • Kosynierów Kościuszkowskich
  • Olimpijska
  • Uniwersytet
  • Okrężna
  • Aula UMK
  • Akademiki
  • Od Nowa
  • Fałata
  • Sienkiewicza
  • Kraszewskiego
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Plac Teatralny
  • Plac św. Katarzyny
  • Gołębia
  • Targowa
  • Plac Daszyńskiego
  • Merkury
  • Przy Skarpie
  • Jamontta
  • Ślaskiego
  • Wyszyńskiego
  • Ligi Polskiej
  • Kosynierów Kościuszkowskich
  • Olimpijska
Plan komunikacji tramwajowej od 16 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2010 r.

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Wagony liniowe[edytuj | edytuj kod]

Konstal 805Na w starym malowaniu

Toruńskie tramwaje liczą 55 wagonów. W latach 90. zmodernizowano wszystkie składy (zmiany dotyczyły części elektrycznej i wnętrza – m.in. dodano charakterystyczny dla Torunia trzeci rząd siedzeń). 47 wagonów typu 805Na zmodernizowanych w trakcie tych prac stanowi podstawę toruńskiego taboru. Od 2007 roku zakupiono 8 wagonów typu Konstal 805Na ND, stanowiących zaawansowaną modernizację wagonów 805Na.

W czerwcu 2013 r. MZK Toruń ogłosił przetarg na zakup 12 nowych, w pełni niskopodłogowych tramwajów przegubowych. Oferty złożyły firmy PESA i Solaris[10]. Wynik przetargu został ogłoszony 1 października 2013 r. Najkorzystniejszą ofertę złożyła PESA. Oferta firmy Solaris została odrzucona[11].

Umowę podpisano 18 grudnia w zajezdni MZK z Pesą. Kontrakt warty jest ponad 92,5 mln zł. [12].

Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Modernizacje tramwajów 805Na w Toruniu wykonuje się od lat 90.

Lata Opis Inne
805Na wyremontowane w latach 90. remont wnętrza, pulpitu, wymiana elektryki i zdjęcie ramki na światła brak
Konstal 805Na ND modernizacja designu i remont wnętrza, zmontowany w niej jest system informacji pasażerskiej firmy Pixel jak w Łodzi, GOPie i Gdańsku

Wagony techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • pług lemieszowy na bazie wagonu 5N
  • pług wirnikowy na bazie wagonu 2N.

Wagony historyczne[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowy tramwaj eksponowany na Rynku Staromiejskim w Toruniu

Mimo bogatej historii zakładu, brak właściwego taboru historycznego; jego namiastką jest wagon turystyczny powstały w warsztacie MZK Toruń w roku 1993 na bazie wozu Konstal 5N. Jest on częściowo odkryty przy wejściach. Można rezerwować przejazd, po istniejących liniach w MZK. Czasem jest także włączany do ruchu w sezonie letnim (obowiązuje osobna opłata). Wagon historyczny był eksponowany na Placu Teatralnym w sezonie letnim w 2006, mieszcząc tam kawiarnię. Od września 2007 wagon historyczny z okazji starań Torunia o Europejską Stolicę Kultury w 2016 na Rynku Staromiejskim, jednak w 2011 wrócił na stałe na zajezdnię.

Zajezdnie[edytuj | edytuj kod]

  • od początku istnienia zakładu remiza mieści się przy ul. Sienkiewicza 24/26 (Bydgoskie Przedmieście)
  • od wielu lat planowana jest budowa zajezdni centralnej na toruńskich Bielawach

Parkingi tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

  • Trzy ogrodzone tory odstawcze przy pętli Olimpijska
  • Dwa ogrodzone tory odstawcze przy pętli Motoarena

Przypisy

  1. O mieście. torun.rozkladyjazdy.pl. [dostęp 2010-06-12].
  2. Tramwaje. MZK Toruń. [dostęp 2010-06-12].
  3. Tramwaje - Toruń. Encyklopedia Krakowskiej Komunikacji. [dostęp 2010-06-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 Walczak-Więcławska A., 1986: 95 lat w służbie toruńczyków. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Toruń
  5. Walczak-Więcławska A., 1986: 95 lat w służbie toruńczyków. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Toruń, Dane ze strony MZK Toruń
  6. Rozwój komunikacji tramwajowej w latach 2007-2013
  7. Tramwajem prosto na Bielany
  8. Dziennik Toruński NOWOŚCI
  9. "Toruń: Rusza budowa linii tramwajowej na Bielany" [dostęp 11.03.2013]
  10. "Kto podbije Toruń – Pesa czy Solaris?" [dostęp 23.08.2013]
  11. "Tramwaje Pesy trafią do Torunia" [dostęp 2.10.2013]
  12. Toruń z umową na tramwaje z PESY! [dostęp 18.12.2013]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]