Tramwaje w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tramwaje w Toruniu
Lokalizacja  Polska, Toruń
Rodzaj transportu tramwaj
Data uruchomienia 1891
Właściciel MZK Toruń
Całkowita długość linii 41,4 km[1]
Liczba linii dzienne: 5
nocne: 1
Infrastruktura
Długość torowisk 22 km[2][3]
Torowiska w budowie 1,9km[4]
Rozstaw szyn 1000 mm
Liczba przystanków 44
Tabor
Liczba wagonów 58
Strona internetowa
Portal Portal Transport szynowy
Jeden z najnowszych nabytków toruńskiego MZK - (Konstal 805Na ND, potocznie zwany żelazkiem)
Toruńskie tramwaje Konstal 805 Na, jeden zmodernizowany w roku 2007, drugi natomiast w latach 90
Plan Torunia z 1910 z siecią tramwajową

Tramwaje w Toruniu – system komunikacji tramwajowej istniejący w Toruniu.

Początek komunikacji tramwajowej w Toruniu datuje się na rok 1891. Obecnie linie obsługuje Miejski Zakład Komunikacji Sp. z o. o. w Toruniu. Rozstaw szyn w Toruniu wynosi 1000 mm.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy tramwaj pojawił się w Toruniu dnia 16 maja 1891r. Był to tramwaj konny, kursujący z Bydgoskiego Przedmieścia na dworzec Toruń Miasto. Na ulicy Sienkiewicza zbudowano także wozownię i stajnie. W 1893 linia ta przewiozła ponad 550 tysięcy pasażerów, przy 21 osobach całego personelu[5]. Budowę i eksploatację tramwajów konnych w Toruniu prowadziło berlińskie przedsiębiorstwo Havestadt Contag do schyłku 1898, gdy komunikację tramwajową w mieście przejęła, również berlińska, firma Towarzystwo Akcyjne Elektrizitäts Gesellschaft Felix Singer, która w ciągu półtora miesiąca przebudowała tabor i linię w elektryczny tramwaj (linia ta, podobnie jak w następnych latach była wyłącznie jednotorowa)[6]. Pod koniec 1901 komunikacja tramwajowa przeszła do firmy Zakłady Elektryczne miasta Toruń[5]. Przebieg trasy linii nr 1 uległ pewnym zmianom rok po zelektryfikowaniu sieci tramwajowej. Trasa biegła ulicami (w dzisiejszym brzmieniu ich nazw): Bydgoska, Chopina, Pl. Rapackiego, Kopernika, św. Ducha, Rynek Staromiejski, Szeroka, Królowej Jadwigi, Rynek Nowomiejski, św. Jakuba (po modyfikacji: św. Katarzyny, Pl. św. Katarzyny), Dworzec Toruń - Miasto[potrzebne źródło]. Od czasu elektryfikacji sieci tramwajowej sukcesywnie zwiększano liczbę linii kursujących po mieście.

W 1899 uruchomiono linię nr 2, łącząca centrum Torunia z wówczas jeszcze podmiejską wsią (a od 1906 dzielnicą) Mokre. Na rok 1903 przypadła budowa pętli obwodowej, okalającej spora część Bydgoskiego Przedmieścia, w cztery lata później uruchomiono linię nr 3, która połączyła Rynek Staromiejski z Chełmińskim Przedmieściem. Po oddaniu do użytku nowego mostu drogowego w 1934, linia nr 4 spięła Toruń z okolicznym Podgórzem – od 1938 dzielnicą miasta. W 1934–1935 powstała linia nr 5, łącząca Przedmieścia Jakubskie i Bydgoskie, będąca najdłuższą linią miasta (6,3 km; linia nr 1 miała wówczas 6 km, linia nr 2 – 3,8 km, linie 3 i 4 po około 2 km)[5]. W 1915 wprowadzono do toruńskich tramwajów konduktorów[5]. Ciągły rozwój tramwajów toruńskich (5 wozów w 1899, 18 wozów od 1908, 26 wozów od 1915) przerwały perturbacje związane z tworzeniem się nowo powstałego państwa polskiego i brakiem funduszy, co doprowadziło w 1921 do trzymiesięcznej przerwy w kursowaniu wszystkich tramwajów[5]. Po pierwszej wojnie światowej kilkakrotnie uzupełniano tabor o wozy silnikowe (1926 – cztery wozy hamburskiej Simens-Schuckwerke; 1929 dwa z sanockiej Fabryki Zieleniewskiego i w 1935 dwa z gdańskiej Fabryki Wagonów), jednak nawet po uzupełnieniu z 1935, ponad połowa wozów silnikowych (11 z 19) pochodziła z czasów niemieckich[5].

Pod koniec II wojny światowej, w wyniku zniszczeń sieci tramwajowej na 6 miesięcy zawieszono ruch tramwajowy, który udało się przywrócić dopiero 1 maja 1945[5]. Wojnę przetrwało 16 z 19 wozów silnikowych, a a także 14 bezsilnikowych[5]. Początkowo rozbudowa taboru odbywała się drogą pozyskiwania starych pojazdów z innych miast (najstarsze z nich z 1901, część z 1916). Od 1958 zaczęto uzupełniać tabor o nowe pojazdy z chorzowskiej firmy Konstal, ale wciąż sprowadzano także wiele używanych pojazdów Konstalu z miast, w których likwidowano komunikację tramwajową[5]. Stare i nowe wersje wozów Konstalu stały się podstawą transportu w latach 70 i 80. XX wieku[5]. W 1970 wyprowadzono tramwaje ze starówki, poprzez nowo wybudowaną tzw. małą obwodnicę staromiejską wiodącą ulicami Wały gen. Sikorskiego i Szumana. Przez pewien czas funkcjonowała linia nr 6, która biegła od Dworca Głównego PKP do wielkiego zakładu przemysłowego – ulokowanej we wschodniej części miasta Elany.

Na przestrzeni dziesięcioleci sieć tramwajowa Torunia ulegała licznym przekształceniom. Niektóre linie zlikwidowano, przebieg innych zmieniono. Jako ostatnia zawieszona została linia nr 5, łącząca do 30 grudnia 2004 Elanę z pętlą przy ul. Olimpijskiej. Obecnie sieć komunikacji tramwajowej składa się z pięciu linii dziennych ( jedna obecnie zawieszona ) i jednej nocnej ( obecnie zawieszona ).

Kolejne zmiany w komunikacji zostały wprowadzone od 1 stycznia 2011. Wszystkie kursy linii nr 1 kończą swój bieg przy ulicy Reja (co powoduje likwidację wariantu 1R), z kolei do pętli Motoarena skierowana została linia nr 4. Ponadto zwiększona została częstotliwość kursów linii nr 1 (w szczycie co 7,5 minuty, poza co 10 minut), nr 2 (w szczycie co 15 minut, poza co 20 minut), nr 3 (straciła status stricte linii szczytowej, kursuje w godzinach 5.00–16.00, w szczycie co 20 minut, poza co 40 minut). nr 4 (taka sama jak linii nr 2). Zmiany objęły też część przystanków (likwidacji uległ przystanek Waryńskiego, zmienione zostały nazwy trzech przystanków w zachodniej części miasta (Merinotex Pętla na Motoarena, Merinotex Zakład na Szosa Bydgoska, Stadion na Plac Skalskiego). Kolejne zmiany przyniosła budowa nowego mostu drogowego i Trasy Wschodniej. 31 marca 2011 o godzinie 22.58 po raz ostatni przemierzył ulicę Wschodnią skład 213+214. Od 1 kwietnia 2011 w związku z tą inwestycją i likwidacją torowiska w ul. Wschodniej na odcinku Plac Daszyńskiego – Rydygiera tramwaje linii nr 4 dojeżdżają jedynie do pętli Wschodnia. Tu też, w związku z przebudową torowiska do Elany, kończyły w okresie 10 maja - 30 września 2011 linie 2 oraz 3. 14 listopada 2011 utworzono nową linię nr 5 (co 30 minut, cały tydzień), która kursuje między pętlami Olimpijska a Motoarena (wzdłuż ulicy Broniewskiego). De facto jest to powrót do stanu przed 1.01.2011, kiedy to linia 1 kończyła bieg na pętli Merinotex (dzisiejsza 5), a skrócona wersja 1R przy ulicy Reja (dzisiejsza 1).

Inwestycje i plany[edytuj | edytuj kod]

Inwestycje realizowane do roku 2013[edytuj | edytuj kod]

Miasto Toruń w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego, czyli funduszy unijnych, otrzymało 10 milionów euro na rozbudowę sieci tramwajowej w latach 2007–2013. W projekcie przewidziano następujące projekty:

  • budowa systemu zarządzania ruchem drogowym
  • przebudowa i budowa systemu sygnalizacji świetlnej, uwzględniającego priorytet dla komunikacji tramwajowej
  • budowa i przebudowa przystanków tramwajowych dla potrzeb obsługi taboru niskopodłogowego
  • zaprojektowanie i wdrożenie systemu informacji przystankowej
  • budowa linii tramwajowej na osiedle Bielany (do UMK)
  • powiązanie linii tramwajowej na os. Bielany (do UMK) z osiedlem Rubinkowo;
  • modernizacja pętli Olimpijska dla potrzeb obsługi linii na os. Bielany (do UMK)
  • budowa łącznika tramwajowego w alei Solidarności, stworzenie węzła przesiadkowego na tejże ulicy

Największą inwestycją była budowa nowej linii tramwajowej do kampusu UMK w dzielnicy Bielany. Na zlecenie Urzędu Miasta firma WYG International przeprowadziła analizy dotyczące trasy przebiegu linii, ostatecznie zdecydowano, że nowa linia pobiegnie od ulicy Broniewskiego ulicą Sienkiewicza i po północnej stronie Gagarina, skąd skręci w ulicę Krzemieniecką, którą dotrze do pętli przy Szosie Okrężnej. Nowe torowisko liczy 1,9 km. W 75 proc. biegnie wydzielonym pasem, tzw. zielonym torem. Od pl. Teatralnego na trasie do pętli zlokalizowanych jest 9 przystanków w tym sześć nowych – Cinema City, 700-lecia , Matejki, Sienkiewicza, Fałata, Od Nowa, Akademiki, UMK (rektorat), Okrężna. 10. przystanek znajduje się pętli.

We wrześniu 2010 odbył się konkurs na zaprojektowanie i wybudowanie linii, najtańszą ofertę opiewającą na kwotę 47,7 mln zł złożył warszawski Budimex. Pierwsze wagony nowej linii mają ruszyć w kierunku miasteczka akademickiego 30 czerwca 2014. Obsługę tego połączenia powierzono linii nr 1. W tym samym czasie likwidacji ulegnie linia tramwajowa nr 4 (spowodowana budową Trasy Wschodniej). W związku z tym po mieście kursować będą trzy linie tramwajowe: wspomniana linia nr 1 na trasie Olimpijska – UMK (kursująca w szczycie co 5–7,5 minuty), linia nr 2 na trasie Motoarena – Elana (kursująca w szczycie co 10 minut), linia nr 3 na trasie Reja – Wschodnia (kursująca co 10 minut)[7][8][9].

Budowa linii tramwajowej w kierunku UMK rozpoczęła się 11 marca 2013[10]. Tramwaje rozpoczęły kursowanie na nowej linii 24 czerwca 2014.

Plany zmian w komunikacji tramwajowej w latach 2013–2018[edytuj | edytuj kod]

  • przedłużenie linii tramwajowej od pętli Motoarena do Portu Drzewnego
  • likwidacja pętli przy ulicy Wschodniej
  • poprowadzenie linii nr 3 północnym krańcem osiedla Rubinkowo i wzdłuż targowiska Manhattan do ulicy Olimpijskiej

Założenia rozwoju układu linii tramwajowych po 2018[edytuj | edytuj kod]

  • budowa linii do powstającego osiedla "JAR" (najbardziej prawdopodobny wariant zakłada poprowadzenie jej do dzielnicy od Placu Niepodległości ulicami: Aleja 700-lecia Torunia, Szosa Chełmińska, Długa, Legionów, Polna)
  • przeniesienie torowiska z ulicy Ślaskiego na ulicę Przy Skarpie
  • likwidację torowiska na ulicy Skłodowskiej-Curie na odcinku od Trasy Wschodniej do pętli Elana (w zamian od osiedla Rubinkowo poprowadzony ma zostać odcinek wzdłuż planowanego przedłużenia ulicy Wierzbowej do pętli Elana i dalej ulicą Skłodowskiej-Curie do pętli Olimpijska [4]

Ponadto w bliżej nieokreślonej przyszłości mówi się o:

  • budowie linii tramwajowej na lewy brzeg Wisły (w okolice Dworca Głównego)
  • budowie nowej zajezdni tramwajowej u zbiegu ulic Skłodowskiej-Curie i Olsztyńskiej


Wygląd tramwajów[edytuj | edytuj kod]

Przedwojenne tramwaje były żółte. Eksponowały numer na kółku nad dachem. Od przodu i tyłu miały wejścia, zamykane na łańcuszek – przy wejściu stał konduktor, sprzedając bilety. Po wojnie zmieniono barwę wagonów: czerwone pod, jasnokremowe nad spodnią linią okien. 11 lutego 1968 zlikwidowano etaty konduktorów w MZK i zamontowano sprzedające bilety automaty Krab. W latach 70. XX wieku na tory wyjechały tramwaje przegubowe typu 803N, a pierwszy wagon 805N, który stanowi obecnie jedyny typ wagonów liniowych eksploatowanych w Toruniu, pojawił się na ulicach miasta w 1979 roku.

Linie[edytuj | edytuj kod]

1 2 3 5 1N
  • Uniwersytet
  • Okrężna
  • Aula UMK
  • Akademiki
  • Od Nowa
  • Fałata
  • Sienkiewicza
  • Kraszewskiego
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Plac Teatralny
  • Plac św. Katarzyny
  • Gołębia
  • Targowa
  • Plac Daszyńskiego
  • Merkury
  • Przy Skarpie
  • Jamontta
  • Ślaskiego
  • Wyszyńskiego
  • Ligi Polskiej
  • Kosynierów Kościuszkowskich
  • Olimpijska
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Mickiewicza
  • Sienkiewicza
  • Kraszewskiego
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Uniwersytecka
  • Przy Kaszowniku
  • Jubilat
  • Świętopełka
  • Szpital Miejski
  • Dworzec Wschodni
  • Wschodnia (pętla)
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Ogród Botaniczny
  • Plac Rapackiego
  • Plac Teatralny
  • Uniwersytecka (PKS)
  • Przy Kaszowniku
  • Jubilat
  • Świętopełka
  • Szpital Miejski
  • Dworzec Wschodni
  • Wschodnia (pętla
  • Motoarena
  • Szosa Bydgoska
  • Plac Skalskiego
  • Osiedle Zieleniec
  • Reja
  • Przybyszewskiego
  • Park Miejski
  • Konopnickiej
  • Ogród Botaniczny
  • Plac Rapackiego
  • Plac Teatralny
  • Plac św. Katarzyny
  • Dworzec Miasto
  • Gołębia
  • Targowa
  • Plac Daszyńskiego
  • Merkury
  • Przy Skarpie
  • Jamontta
  • Ślaskiego
  • Wyszyńskiego
  • Ligi Polskiej
  • Kosynierów Kościuszkowskich
  • Olimpijska
  • Uniwersytet
  • Okrężna
  • Aula UMK
  • Akademiki
  • Od Nowa
  • Fałata
  • Sienkiewicza
  • Kraszewskiego
  • Osiedle Młodych
  • Odrodzenia
  • Plac Teatralny
  • Plac św. Katarzyny
  • Gołębia
  • Targowa
  • Plac Daszyńskiego
  • Merkury
  • Przy Skarpie
  • Jamontta
  • Ślaskiego
  • Wyszyńskiego
  • Ligi Polskiej
  • Kosynierów Kościuszkowskich
  • Olimpijska
Plan komunikacji tramwajowej od 16 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2010 r.

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Wagony liniowe[edytuj | edytuj kod]

Konstal 805Na w starym malowaniu

Toruńskie tramwaje liczą 55 wagonów. W latach 90. zmodernizowano wszystkie składy (zmiany dotyczyły części elektrycznej i wnętrza – m.in. dodano charakterystyczny dla Torunia trzeci rząd siedzeń). 47 wagonów typu 805Na zmodernizowanych w trakcie tych prac stanowi podstawę toruńskiego taboru. Od 2007 roku zakupiono 8 wagonów typu Konstal 805Na ND, stanowiących zaawansowaną modernizację wagonów 805Na.

W czerwcu 2013 r. MZK Toruń ogłosił przetarg na zakup 12 nowych, w pełni niskopodłogowych tramwajów przegubowych. Oferty złożyły firmy PESA i Solaris[11]. Wynik przetargu został ogłoszony 1 października 2013 r. Najkorzystniejszą ofertę złożyła PESA. Oferta firmy Solaris została odrzucona [12].

Umowę podpisano 18 grudnia w zajezdni MZK z Pesą. Kontrakt warty jest ponad 92,5 mln zł. [13].


Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Modernizacje tramwajów 805Na w Toruniu wykonuje się od lat 90.

Lata Opis Inne
805Na wyremontowane w latach 90. remont wnętrza, pulpitu, wymiana elektryki i zdjęcie ramki na światła brak
Konstal 805Na ND modernizacja designu i remont wnętrza, zmontowany w niej jest system informacji pasażerskiej firmy Pixel jak w Łodzi, GOPie i Gdańsku

Wagony techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • pług lemieszowy na bazie wagonu 5N
  • pług wirnikowy na bazie wagonu 2N.

Wagony historyczne[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowy tramwaj eksponowany na Rynku Staromiejskim w Toruniu

Mimo bogatej historii zakładu, brak właściwego taboru historycznego; jego namiastką jest wagon turystyczny powstały w warsztacie MZK Toruń w roku 1993 na bazie wozu Konstal 5N. Jest on częściowo odkryty przy wejściach. Można rezerwować przejazd, po istniejących liniach w MZK. Czasem jest także włączany do ruchu w sezonie letnim (obowiązuje osobna opłata). Wagon historyczny był eksponowany na Placu Teatralnym w sezonie letnim w 2006, mieszcząc tam kawiarnię. Od września 2007 wagon historyczny z okazji starań Torunia o Europejską Stolicę Kultury w 2016 na Rynku Staromiejskim, jednak w 2011 wrócił na stałe na zajezdnię.

Zajezdnie[edytuj | edytuj kod]

  • od początku istnienia zakładu remiza mieści się przy ul. Sienkiewicza 24/26 (Bydgoskie Przedmieście)
  • od wielu lat planowana jest budowa zajezdni centralnej na toruńskich Bielawach

Przypisy

  1. O mieście. torun.rozkladyjazdy.pl. [dostęp 2010-06-12].
  2. Tramwaje. MZK Toruń. [dostęp 2010-06-12].
  3. Tramwaje - Toruń. Encyklopedia Krakowskiej Komunikacji. [dostęp 2010-06-12].
  4. http://torun.gazeta.pl/torun/1,35576,12493609,MZK_kupi_18_nowoczesnych_tramwajow.html
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 5,9 Walczak-Więcławska A., 1986: 95 lat w służbie toruńczyków. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Toruń
  6. Walczak-Więcławska A., 1986: 95 lat w służbie toruńczyków. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Toruń, Dane ze strony MZK Toruń
  7. Rozwój komunikacji tramwajowej w latach 2007-2013, [1]
  8. Tramwajem prosto na Bielany, [2]
  9. Dziennik Toruński NOWOŚCI, [3]
  10. "Toruń: Rusza budowa linii tramwajowej na Bielany", www.rynek-kolejowy.pl [dostęp 11.03.2013]
  11. "Kto podbije Toruń - Pesa czy Solaris?", www.kurierkolejowy.eu [dostęp 23.08.2013]
  12. "Tramwaje Pesy trafią do Torunia", www.kurierkolejowy.eu [dostęp 2.10.2013]
  13. Toruń z umową na tramwaje z PESY!, [http://enjoybydgoszcz.pl/region/item/6946-toruń-z-umową-na-tramwaje-z-pesy ] [dostęp 18.12.2013]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]