Transformacja Fouriera
Transformacja Fouriera jest operatorem liniowym określanym na pewnych przestrzeniach funkcyjnych, elementami których są funkcje n zmiennych rzeczywistych. Została nazwana na cześć Jeana Baptiste'a Josepha Fouriera. Wynikiem transformacji Fouriera jest funkcja nazywana transformatą Fouriera.
Spis treści |
[edytuj] Definicje podstawowe
Transformatę Fouriera[1] można określić dla funkcji
(gdzie
jest przestrzenią wektorową funkcji całkowalnych na
) wzorem:
gdzie
- jednostka urojona (
), a
jest iloczynem skalarnym wektorów
. Transformacja Fouriera jest też oznaczana przez
, wówczas transformata
jest oznaczana przez
.
Transformata
jest funkcją istotnie ograniczoną:
(wynika to z twierdzenia Riemanna-Lebesgue'a).
W przypadku gdy funkcja
jest ponadto całkowalna z kwadratem (czyli
), transformata
jest również całkowalna z kwadratem. Innymi słowy, transformacja Fouriera jest odwzorowaniem przestrzeni:

Twierdzenie Plancherela wówczas mówi, że odwzorowanie to przedłuża się do izometrii przestrzeni
na siebie. W wielu praktycznych zastosowaniach w przypadku jednowymiarowym przedłużenie to jest równoważne obliczeniu wartości głównej całki niewłaściwej zbieżnej:

Często przestrzeń
ogranicza się do przestrzeni funkcji szybko malejących w nieskończoności
- przestrzeni funkcji nieskończenie razy różniczkowalnych, dla których iloczyn dowolnej pochodnej cząstkowej i dowolnego wielomianu jest funkcją ograniczoną na
. Ograniczona w ten sposób transformacja Fouriera jest również izometrią przestrzeni
na siebie.
W praktyce, często zmienna x oznacza czas (w sekundach), a argument transformaty ξ częstotliwość (w Hz=1/s). Funkcja
może być zrekonstruowana z
poprzez transformację odwrotną:
[edytuj] Alternatywne definicje
Stosowane są także inne definicje transformacji Fouriera.
1. Transformacja z dziedziny czasu t w dziedzinę pulsacji (częstości kołowej)
:

i transformacja odwrotna:
,
gdzie
- funkcja (oryginał) w dziedzinie czasu,
transformata (widmo Fouriera) w dziedzinie pulsacji,
- pulsacją proporcjonalną do częstotliwości oscylacji
.
2. Unitarna transformacja z dziedziny czasu t w dziedzinę pulsacji (częstości kołowej)
:

i transformacja odwrotna:
,
[edytuj] Uwagi
- Czynnik
przed transformacją i transformacją odwrotną występuje umownie - zamiast takiej postaci może występować czynnik
przed transformacją prostą, albo (częściej) przed transformacją odwrotną - Jeżeli jednak czynnik wynosi
, wtedy transformacja i transformacja odwrotna są izometriami przestrzeni 
- Pierwsza z dwu powyższych definicji jest popularniejsza, nie posiada jednak własności unitarności.
[edytuj] Interpretacja i związek z transformatą Laplace'a
W analizie Fouriera, krzywe harmoniczne sinus i cosinus (z wzoru Eulera mamy bowiem
, zob. też szereg Fouriera) mnożone są przez sygnał i wynikowe całkowanie dostarcza wskazówki na temat sygnału obecnego dla danej częstotliwości (na przykład energii sygnału dla danego punktu w dziedzinie częstotliwości, zob. też widmo sygnału).
Podobne działanie, ale o bardziej ogólnym charakterze wykonuje transformacja 's' (powszechnie określana mianem transformacji Laplace'a). Funkcja rzeczywista czasu może być przetransformowana na płaszczyznę S poprzez scałkowanie iloczynu takiej funkcji z wyrażaniem
w granicach od
do
, gdzie
jest liczbą zespoloną.
Wyrażenie
ujmuje nie tylko częstotliwości ale również rzeczywiste efekty
. Transformacja 's' uwzględnia więc nie tylko przebiegi częstotliwościowe ale także efekty a charakterze zaniku. Na przykład krzywa sinusoidalna tłumiona może być odpowiednio zamodelowana za pomocą transformacji 's'. Transformacja Laplace'a stanowi więc uogólnienie transformacji Fouriera. Ściślej przekształcenie Fouriera stanowi szczególny przypadek przekształcenia Laplace'a dla
. Podobnie transformata Z stanowi uogólnienie dyskretnej transformaty Fouriera.
[edytuj] Własności transformaty Fouriera
- W przypadku jednowymiarowym funkcja f jest klasy
, czyli jest całkowalna w przedziale
.
jest funkcją ciągłą. Nie musi natomiast być całkowalna w
.- Jeśli
, to 
- Jeśli
i
, to 
, gdzie operacja
oznacza splot funkcji f i g- Jeśli pochodna funkcji f należy do
i funkcja zeruje się poza pewnym przedziałem skończonym, to z całkowania przez części wynika, że :
.
[edytuj] Właściwości transformat
| Funkcja | Transformata Fouriera unitarna, częstotliwość |
Transformata Fouriera unitarna, pulsacja (częstość kołowa) |
Transformata Fouriera pulsacja (częstość kołowa) |
Uwagi | |
|---|---|---|---|---|---|
![]() |
|
![]() ![]() |
|
||
| 101 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Liniowość |
| 102 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Przesunięcie oryginału w dziedzinie "czasu" |
| 103 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Przesunięcie widma w dziedzinie częstotliwości , dualne względem 102 |
| 104 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Dla dużych wartości , zawęża się wokół zera, a poszerza się i spłaszcza. |
| 105 | |||||
| 106 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Transformata pochodnej |
| 107 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Ta właściwość jest dualna względem 106 |
| 108 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Notacja oznacza splot funkcji i — tę właściwość określamy jako twierdzenie o splocie |
| 109 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Właściwość dualna względem 108 |
| 110 | Dla funkcji rzeczywistej i parzystej |
, oraz są funkcjami rzeczywistymi i parzystymi. |
|||
| 111 | Dla funkcji rzeczywistej i nieparzystej |
, oraz są funkcjami urojonymi i nieparzystymi. |
|||
[edytuj] Najbardziej przydatne pary transformat
W przestrzeniach funkcji dobrze określonych, takich jak
lub przestrzeń funkcji szybko malejących w nieskończoności
transformacja Fouriera przyporządkowuje wzajemnie jednoznacznie funkcji (oryginałowi) jej transformatę. Oryginał i jego transformata określana są wtedy jako para fourierowska.
[edytuj] Funkcje całkowalne z kwadratem
W tabeli zestawion jest oryginał oraz jego transformaty w dziedzinie częstotliwości i pulsacji[2].
| Funkcja | Transformata Fouriera unitarna, częstotliwość |
Transformata Fouriera unitarna, pulsacja (częstość kołowa) |
Transformata Fouriera pulsacja (częstość kołowa) |
Uwagi | |
|---|---|---|---|---|---|
![]() |
|
|
|
||
| 201 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Funkcja prostokątna i normalizowana funkcja sinc, definiowana jako sinc(x) = sin(πx)/(πx) |
| 202 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Relacja dualna do 201. funkcja prostokątna jest filtrem dolnoprzepustowym, a funkcja sinc jest odpowiedzią impulsową dla takiego filtra. |
| 203 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Funkcja jest funkcją trójkątną |
| 204 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Związek dualny względem 203. |
| 205 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
H(x) jest funkcją skoku Heaviside'a, a>0. |
| 206 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Funkcja Gaussa exp(−αx2) jest funkcją własną przekształcenia Fouriera dla odpowiednio dobranego α. Funkcja jest całkowalna dla Re(α)>0. |
| 207 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Dla a>0. |
| 208 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Jn (x) oznacza funkcję Bessela n-tego rzędu, pierwszego rodzaju. Un (x) to wielomiany Czebyszewa drugiego rodzaju. (patrz punkty 315 i 316 poniżej). |
| 209 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Secans hiperboliczny jest funkcją własną transformcji Fouriera |
[edytuj] Dystrybucje
Dystrybucje, określane też jako funkcje uogólnione nie posiadają transformat w sensie określonym przez powyższe definicje. Możliwe jest jednak uogólnienie pojęcia transformaty i przyjęcie, że uzyskujemy w wyniku przejścia do granicy ciągu transformat lub wychodząc od szeregu Fouriera funkcji okresowej.
| Funkcja | Transformata Fouriera unitarna, częstotliwość |
Transformata Fouriera unitarna, pulsacja (częstość kołowa) |
Transformata Fouriera pulsacja (częstość kołowa) |
Uwagi | |
|---|---|---|---|---|---|
![]() |
|
|
|
||
| 301 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
δ(ξ) oznacza deltę Diraca. |
| 302 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Co wynika z zasady 301. |
| 303 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Co wynika z własności 103 i 301. |
| 304 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Co wynika ze 101 i 303 przy zastosowaniu wzoru Eulera: ![]() |
| 305 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Co wynika ze 101 i 303, przy zastosowaniu ![]() |
| 306 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
|
| 307 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
|
| 308 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Gdzie, n jest liczbą naturalną a jest n-tą pochodną delty Diraca. Wynika to ze 107 i 301. Stosując tę formułę z 101 można transformować dowolne wielomiany . |
| 309 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Gdzie sgn(ξ) to funkcja znaku. Zauważmy, że 1/x nie jest dystrybucją. Własność przydatna w odniesieniu do transformaty Hilberta. |
| 310 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Uogólnienie 309. |
| 311 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
|
| 312 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Dualne do 309. |
| 313 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Funkcja H(x) jest funkcją Heaviside'a; to wynika ze 101, 301 i 312. |
| 314 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Funkcja grzebieniowa Dirac comb. Do wyznaczenia z 302 i 102, wraz z faktem, że jako dystrybucje. |
| 315 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
J0(x) funkcją Bessela pierwszego rodzaju, rzędu zerowego. |
| 316 | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Uogólnienie 315. Funkcja Jn(x) jest funkcją Bessela n-tego rzędu, pierwszego rodzaju. Funkcja Tn(x) jest wielomianem Czebyszewa pierwszego rodzaju. |
[edytuj] Zastosowanie dla potrzeb przetwarzania sygnałów
Zależność określającą transmitancję widmową
można wyznaczyć
- przechodząc z transmitancji operatorowej przez podstawienie

- uzyskując odpowiedź układu dynamicznego na dowolny sygnał wejściowy reprezentowany przez złożenie harmonicznych składowych sinusoidalnych (zob. też charakterystyka sinusoidalna, charakterystyka częstotliwościowa)
- za pomocą transformaty Fouriera.
Pojedyncza zespolona składowa harmoniczna o amplitudzie
, pulsacji
i fazie 
,
(gdzie j oznacza jednostkę urojoną), generuje odpowiedź na wyjściu układu w postaci sygnału sinusoidalnego o amplitudzie
i fazie
:
.
Warto zwrócić uwagę na fakt, że częstotliwość
pozostała taka sama, jedynie amplituda i faza sygnału uległy zmianie w układzie. Transmitancja
opisuje charakter tych zmian w całym spektrum częstotliwości (tj. dla każdej częstotliwości
). Moduł transmitancji opisuje wzmocnienie układu:
,
a argument tej transmitancji opisuje przesunięcie fazowe wprowadzane przez układ:
.
Transmitancja 
Dla przypadku układów dyskretnych wyrażenie
definiuje dyskretną transmitancję widmową.
[edytuj] Zobacz też
- dyskretna transformata Fouriera
- szereg Fouriera
- procesor Fouriera
- transformata Hilberta
- transformata Laplace'a
- funkcja charakterystyczna
Przypisy
- ↑ Hanna Marcinkowska: Dystrybucje, przestrzenie Sobolewa, równania różniczkowe. PWN, 1993, s. 56-60. ISBN 83-01-10864-9.
- ↑ Kammler, David (2000), A First Course in Fourier Analysis, Prentice Hall, ISBN 0-13-578782-3


przed transformacją i transformacją odwrotną występuje umownie - zamiast takiej postaci może występować czynnik
przed transformacją prostą, albo (częściej) przed transformacją odwrotną
, czyli jest całkowalna w przedziale
.
jest funkcją ciągłą. Nie musi natomiast być całkowalna w
, to 
i
, to 
, gdzie operacja
oznacza
.




















, 











oznacza
— tę właściwość określamy jako 



rzeczywistej i
są
są 











jest 


























































jest n-tą pochodną delty Diraca. Wynika to ze 107 i 301. Stosując tę formułę z 101 można transformować dowolne 























jako dystrybucje.







,
.
,
.