Transformata Laplace’a

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Definicja podstawowa[edytuj | edytuj kod]

Jednostronną Transformatą Laplace'a funkcji \mathbb{R} \ni t \mapsto f(t) \in \mathbb{R} nazywamy następującą funkcję \mathbb{C} \ni s \mapsto F(s) \in \mathbb{C}:

F(s) = \left\{\mathcal{L} f\right\}(s) = \int\limits_0^\infty e^{-st} f(t)\, dt.

często zapisywaną, zwłaszcza w środowisku inżynierskim, w następującej formie:

F(s) = \mathcal{L} \left\{f(t)\right\} = \int\limits_0^\infty e^{-st} f(t)\, dt.

Niech X oznacza przestrzeń funkcji, dla których powyższa całka (zwana całką Laplace'a) jest zbieżna.

Funkcję X \ni f \to \mathcal{L}(f) nazywamy transformacją Laplace'a

Należy zwrócić uwagę na rozróżnienie pomiędzy pojęciem transformaty, a transformacji Laplace'a. Zgodnie z powyższą definicją transformacja Laplace'a jest przekształceniem zbioru funkcji, dla których całka Laplace'a jest zbieżna w zbiór funkcji zespolonych zmiennej zespolonej. Natomiast transformata Laplace'a jest jedynie obrazem pewnej funkcji f(t) przez transformację Laplace'a.

Matematykiem, który zdefiniował transformację Laplace'a i od którego nazwiska wzięła ona nazwę był Pierre Simon de Laplace.

Warunki zbieżności całki z transformatą Laplace'a[edytuj | edytuj kod]

Warunkiem dostatecznym jest istnienie funkcji, która majoryzuje czyli ogranicza wykładniczo funkcję f(t): istnieje takie M oraz d, oraz t_{0}, że zachodzi nierówność: |f(t)|<Me^{dt}, dla t>t_{0}.

Interpretacja oraz związek z transformatą Fouriera i transformatą Z[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Transformacja Fouriera.

Wykresy funkcji poddanych przekształceniu Laplace'a przedstawia się na płaszczyznie zespolonej (tzw. płaszczyźnie 's'). Płaszczyzna 's' jest to matematyczna dziedzina, w której zamiast spoglądać na procesy w dziedzinie czasu gdzie modeluje się je za pomocą funkcji czasu, widzi się je jako równania w dziedzinie częstotliwości.

Funkcja rzeczywista czasu może być przetransformowana na płaszczyznę S poprzez scałkowanie iloczynu takiej funkcji z wyrażaniem e^{-st}\, w granicach od -\infty do \infty, gdzie s\, jest liczbą zespoloną.

\int_{-\infty}^\infty f(t) e^{-st}\,dt

Jednym ze sposobów na zrozumienie co otrzymuje się w wyniku takiego działania polega na zwróceniu się ku analizie Fouriera. W analizie Fouriera, krzywe harmoniczne sinus i cosinus (z wzoru Eulera mamy bowiem e^{ix} = \cos x + i\sin x\,, zob. też szereg Fouriera) mnożone są przez sygnał i wynikowe całkowanie dostarcza wskazówki na temat sygnału obecnego dla danej częstotliwości (na przykład energii sygnału dla danego punktu w dziedzinie częstotliwości, zob. też widmo sygnału). Transformacja 's' (powszechnie określana mianem transformacji Laplace'a) wykonuje podobne działanie, ale o bardziej ogólnym charakterze. Wyrażenie e^{-st}\, ujmuje nie tylko częstotliwości ale również rzeczywiste efekty e^{-t}\,. Transformacja 's' uwzględnia więc nie tylko przebiegi częstotliwościowe ale także efekty o charakterze zaniku. Na przykład krzywa sinusoidalna tłumiona może być odpowiednio zamodelowana za pomocą transformacji 's'. Transformacja Laplace'a stanowi więc uogólnienie transformacji Fouriera. Ściślej przekształcenie Fouriera stanowi szczególny przypadek przekształcenia Laplace'a dla s=j\omega. Podobnie transformata Z stanowi uogólnienie dyskretnej transformaty Fouriera. Powiązanie transformaty Laplace'a z transformatą Z zob. metoda Tustina.

Własności[edytuj | edytuj kod]

Liniowość[edytuj | edytuj kod]

\mathcal{L}\left\{a f(t) + b g(t) \right\}

= a \mathcal{L}\left\{ f(t) \right\} +
b \mathcal{L}\left\{ g(t) \right\}

Transformata pochodnej[edytuj | edytuj kod]

\mathcal{L}\{f'\} = s \mathcal{L}\{f\} - f(0^+) gdzie f(0^+) oznacza granicę prawostronną funkcji f(t) w punkcie t =0
\mathcal{L}\{f''\} = s^2 \mathcal{L}\{f\} - s f(0^+) - f'(0^+)
\mathcal{L} \left\{ f^{(n)} \right\} = s^n \mathcal{L} \{ f \} - s^{n - 1} f(0^+) - s^{n - 2} f'(0^+) - \ldots - f^{(n - 1)}(0^+)

Pochodna transformaty[edytuj | edytuj kod]


F^{(n)}(s)=(-1)^{n}\mathcal{L}\{ t^{n} f(t)\}

Transformata całki[edytuj | edytuj kod]

\mathcal{L}\left\{ \int\limits_0^t f(\tau) d\tau \right\} = {1 \over s} F(s)

Całka transformaty[edytuj | edytuj kod]

\mathcal{L}\left\{ \frac{f(t)}{t} \right\} = \int\limits_s^\infty F(\sigma)\, d\sigma

Przesunięcie w dziedzinie transformaty[edytuj | edytuj kod]

\mathcal{L}\left\{ e^{at} f(t) \right\} = F(s - a)
\mathcal{L}^{-1} \left\{ F(s - a) \right\}
 = e^{at} f(t)

Transformata funkcji z przesunięciem[edytuj | edytuj kod]

\mathcal{L}\left\{ f(t - a) 1(t - a) \right\}

= e^{-as} F(s)
\mathcal{L}^{-1} \left\{ e^{-as} F(s) \right\} = f(t - a) 1(t - a)

gdzie 1(t) oznacza skok jednostkowy.

Splot jednostronny[edytuj | edytuj kod]

\mathcal{L}\left\{\int\limits_0^t f(u)\cdot g(t-u)\, du\right\} = \mathcal{L}\{f * g\} = \mathcal{L}\{ f \} \mathcal{L}\{ g \}

Jest to tzw. twierdzenie Borela o splocie.

Transformata funkcji okresowej o okresie p[edytuj | edytuj kod]

\mathcal{L}\{ f \} = {1 \over 1 - e^{-ps}} \int\limits_0^p e^{-st} f(t)\, dt

Własności graniczne[edytuj | edytuj kod]


\lim_{t \to 0} f(t) = \lim_{s \to \infty} sF(s)

\lim_{t \to \infty} f(t) = \lim_{s \to 0} sF(s)

Transformaty Laplace'a częściej spotykanych funkcji[edytuj | edytuj kod]


\mathcal{L}\left\{\delta(t)\right\} = 1

\mathcal{L}\left\{\delta(t-a)\right\} = e^{-as}

\mathcal{L}\left\{a\right\} = a\frac{1}{s}

\mathcal{L}\left\{at\right\} = a\frac{1}{s^{2}}

\mathcal{L}\left\{at^n\right\} = a\frac{n!}{s^{n+1}}
\qquad dla \quad n = 0,1,2,3,....

\mathcal{L}\left\{e^{at}\right\} = \frac{1}{s-a}

\mathcal{L}\left\{\sin(at + b)\right\} = \frac{a\cdot \cos b + s \cdot \sin b }{s^{2}+a^{2}}

\mathcal{L}\left\{\sin(at)\right\} = \frac{a}{s^{2}+a^{2}}

\mathcal{L}\left\{\cos(at)\right\} = \frac{s}{s^{2}+a^{2}}

\mathcal{L}\left\{\sinh(at + b)\right\} = \frac{\frac{1}{2}(a-s)e^{-b} + \frac{1}{2}(a+s)e^b}{s^2 - a^2}

\mathcal{L}\left\{\sinh(at)\right\} = \frac{a}{s^{2}-a^{2}}

\mathcal{L}\left\{\cosh(at)\right\} = \frac{s}{s^{2}-a^{2}}

\mathcal{L}\left\{t^ne^{at}\right\} = \frac{n!}{(s-a)^{n+1}}

\mathcal{L}\left\{e^{at}\sin(bt)\right\} = \frac{b}{(s-a)^{2}+b^{2}}

\mathcal{L}\left\{\frac{t}{2b}\sin(bt)\right\} = \frac{s}{(s^{2}+b^{2})^{2}}

\mathcal{L}\left\{e^{at}\cos(bt)\right\} = \frac{s-a}{(s-a)^{2}+b^{2}}

\mathcal{L}\left\{\ln(at)\right\} = -\frac{\gamma + \ln(s) - \ln(a)}{s}

gdzie \gamma - stała Eulera

Transformata odwrotna Laplace'a[edytuj | edytuj kod]

Transformatą odwrotną funkcji \mathbb{C} \ni s \to F(s) \in \mathbb{C} nazywamy taką funkcję \mathbb{R} \ni t \to f(t) \in \mathbb{R}, której transformatą jest F(s):

\mathcal{L}^{-1}\left\{F(s)\right\} = f(t) jeżeli F(s) = \mathcal{L} \left\{f(t)\right\}

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Funkcja przejścia.

Transformata Laplace'a posiada kilka własności, które czynią ją szczególnie użyteczną w analizie liniowych układów dynamicznych. W inżynierii i fizyce jako narzędzie analizy graficznej wykorzystywana jest płaszczyzna S. Na płaszczyźnie S, mnożenie przez s\, daje efekt różniczkowania (zob. człon różniczkujący), dzielenie przez s\, daje efekt całkowania (zob. człon całkujący). Analiza pierwiastków zespolonych równania na płaszczyźnie 's' i przedstawienie ich na wykresie Arganda, może ujawnić informacje na temat charakterystyk częstotliwościowych i na temat stabilności układu (przebieg rzeczywistej funkcji czasu).

Znak[edytuj | edytuj kod]

Transformata jest często oznacza znakiem

ℒ - UCS-4 U+2112
\mathcal{L}TeX \mathcal{L}

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Krysicki, L. Włodarski: Analiza matematyczna w zadaniach. Część II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 378-385. ISBN 83-01-02440-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]