Transport kolejowy na Islandii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Linia kolejowa
Kolej portowa w Reykjavíku
Dane podstawowe
Długość 12 km
Rozstaw szyn 900 mm
Zdjęcie LK
Pociąg w drodze do kamieniołomów na wzgórzu Öskjuhlíð
Historia
Lata budowy marzec – kwiecień 1913
Rok otwarcia 1913
Rok zawieszenia ruchu 1928
Rok fizycznej likwidacji 1940–1945
Portal Portal Transport szynowy

Islandia nie posiada i nie posiadała publicznego systemu transportu kolejowego. Jest ona największym europejskim państwem nieposiadającym kolei[1]. Na wyspie istniały jednak trzy odrębne systemy kolei przemysłowych.

Pierwszy z nich to kolej portowa w Reykjavíku powstała w roku 1913 przy okazji rozbudowy portu i zlikwidowana w roku 1928. Kolejny to kolej na farmie w Korpúlfsstaðir istniejąca przez ponad 60 lat i zlikwidowana w połowie lat 90. Po raz ostatni na Islandii kolej wykorzystywana była w latach 2004–2008 przy okazji budowy hydroelektrowni Kárahnjúkar.

Kolej portowa w Reykjavíku[edytuj | edytuj kod]

Kolej portowa w Reykjavíku istniała w latach 1913–1928. Jej budowę rozpoczęto w marcu 1913, natomiast cała 12-kilometrowa linia została oddana do użytku już w połowie kwietnia tego samego roku. Data rozebrania linii nie jest znana. Jej ostatnie fragmenty zostały usunięte prawdopodobnie w latach 1940–1945[1][2].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Linia zaczynała się na wyspie Örfirisey i praktycznie od razu dzieliła się na dwa tory. Jeden z nich prowadził na falochron północny Norðurgarður, natomiast drugi falochronem Grandagarður docierał do stałego lądu, gdzie po około kilometrze odbijał w kierunku północnym. Po kilku kolejnych kilometrach linia skręcała w kierunku wschodnim na tereny obecnego lotniska Reykjavík. Tam znajdowała się mijanka oraz bocznica do kamieniołomów na wzgórzu Öskjuhlíð. Po kolejnym zakręcie w lewo, na wysokości dzisiejszej ulicy Hringbraut, odgałęziały się w lewo dwie krótkie bocznice prowadzące do lokomotywowni, a kilkaset metrów dalej kolejna, prowadząca do kamieniołomów na wzgórzu Skólavörðuholt. Następnie linia kolejowa docierała wzdłuż ulicy Snorrabraut do nabrzeża i skręcała w lewo. Ostatnia bocznica prowadziła na falochron Ingólfsgardur, a główny tor kończył się kilkaset metrów za rozjazdem[1][2].

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywy parowe Minør i Pionér
Producent Fabryka lokomotyw Arnold Jung
Lata budowy 1892
Masa służbowa 15 t
Masa pustego parowozu 13 t
Długość parowozu 4,9 m
Wysokość 3 m
Moc znamionowa 150 KM
Prędkość maksymalna 50 km/h
Ciśnienie w kotle 12,25 at
Średnica kół napędnych 78 cm
Źródło[3]:
Portal Portal Transport szynowy

Na kolei użytkowane były dwie dwuosiowe lokomotywy parowe o masie służbowej 15 ton, wyprodukowane w fabryce lokomotyw Arnold Jung w roku 1892. Lokomotywa o numerze fabrycznym 129 została nazwana Minør, a o numerze 130 Pionér. Lokomotywy te były pierwotnie własnością firmy R. Dolberg Maschinen- und Feldbahnfabrik AG z Dortmundu. W roku 1910 zostały odkupione przez duńskie przedsiębiorstwo zajmujące się budową urządzeń portowych i po wymianie kotła w lokomotywie Pionér w roku 1913 zostały dostarczone do portu w Reykjavíku[3].

Obie lokomotywy zachowały się do dnia dzisiejszego. Od roku 1961 Pionér był częścią wystawy z okazji 175-lecia nadania praw miejskich Reykjavíkowi, potem został przeniesiony do muzeum miejskiego[3]. Minør prezentowany jest na nabrzeżu portowym[1].

Lokomotywy ciągnęły składy dwuosiowych wagonów samowyładowczych z drewnianymi burtami. Każdy z wagonów miał pojemność około 4 m³. Po zakończeniu eksploatacji w roku 1928 wagony zostały sprzedane do Polski[3].

Wykorzystanie[edytuj | edytuj kod]

Linia powstała w celu dowozu kamienia z kamieniołomów na miejsce budowy portu oraz falochronów. Początkowo w miejscu planowanych falochronów wykonano drewniane mosty z położonym na nim torowiskiem. Wagony z kamieniem i piaskiem były wprowadzane na most, a następnie ich zawartość była wyładowywana[2].

10 listopada 1913, kiedy prace były już prawie ukończone, zorganizowano dla dziennikarzy przejazd po terenach portowych i falochronach. Wykorzystano do tego celu specjalny pociąg z dwoma wagonami, używanymi do przewozu robotników pracujących przy budowie[2].

Po zakończeniu prac nad przystanią cała linia kolejowa wraz z infrastrukturą i obie lokomotywy z wagonami zostały odkupione przez władze miasta Reykjavík i były wykorzystywane przy budowach oraz do transportu towarowego[3].

Kolej na farmie w Korpúlfsstaðir[edytuj | edytuj kod]

Drugim systemem kolei, który powstał w Islandii była kolej na farmie w Korpúlfsstaðir – dzielnicy Reykjavíku. Została ona zbudowana około roku 1930. Tory miały rozstaw 600 mm. W roku 1984 wagoniki były poruszane siłą ludzkich mięśni. Nie jest pewne czy na farmie używano lokomotyw. Kolejka została zlikwidowana wraz z całą farmą w połowie lat 90[1][4].

Kolej hydroelektrowni Kárahnjúkar[edytuj | edytuj kod]

Linia kolejowa powstała w związku z budową hydroelektrowni Kárahnjúkar.

Budowa elektrowni rozpoczęła się w roku 2003. Zbiorniki wodne mające dostarczać wody do elektrowni znajdują się ponad 30 kilometrów od miejsca budowy, tak więc konieczne było wywiercenie tuneli, którymi woda docierałaby do elektrowni. W efekcie powstało ponad 50 kilometrów tuneli doprowadzających wodę oraz kolejne 20 kilometrów tuneli technicznych. W maju 2004 rozpoczęto budowę w tunelach linii kolei wąskotorowej o rozstawie szyn 914 mm. Kolej była wykorzystywana do przewozu materiałów budowlanych oraz robotników. Łączna długość torów wyniosła 53,4 km[1].

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Na kolei wykorzystywano dwa typy lokomotyw spalinowych: DHD-15 oraz CFL 180 DCL.

DHD-15 CFL 180 DCL
Producent GIA – Szwecja Schöma – Niemcy
Układ osi B B
Długość 4970 mm 7500 mm
Szerokość 1150 mm 1600 mm
Wysokość 1500 mm 2200 mm
Masa służbowa 15 t 25 t
Moc 112 kW 132 kW
Prędkość
maksymalna
20 km/h 30 km/h
Źródło [1]

Pociągi służące do wywozu gruzu składały się zazwyczaj z lokomotywy oraz czterech dwuosiowych wagonów. Wykorzystywano także wagony osobowe oraz platformy do przewozu sprzętu.

W roku 2008, kiedy tunele były gotowe kolej została zlikwidowana. Na miejscu budowy pozostała tylko jedna lokomotywa CFL 180 DCL oraz wagon do przewozu urobku, które w sierpniu 2008 zostały ustawione w charakterze pomnika przy punkcie informacji turystycznej niedaleko elektrowni[1].

Plany[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze plany stworzenia systemu transportu kolejowego na Islandii pojawiły się w roku 1906. Na wniosek ówczesnego premiera Islandii, Hannesa Hafsteina, przygotowano szkice przebiegu linii. Miała ona zaczynać się w Reykjavíku, podążać w kierunku miejscowości Mosfellssveit (aktualnie Mosfellsbær) i półwyspu Kjalarnes, a następnie Mosfellsheiði i Þingvellir. Linia miała kończyć się w miejscowości Selfoss, gdzie docierałaby wzdłuż rzeki Sog. Przewidywano także możliwość rozgałęzienia linii w Kjalarnes i przedłużenia jej do miejscowości Akranes i w okolice fjordu Borgarfjörður[3].

W latach 1922–1923 powrócono do planów budowy linii i postanowiono, że powinna ona prowadzić najkrótszą drogą do miejscowości Selfoss. W roku 1927 podczas przygotowywania planów zagospodarowania dla Reykjavíku w dzielnicy Norðurmýri pozostawiono teren pod stację kolejową[3].

Ze względu na rosnący ruch samochodowy i potrzebę stworzenia lepszej sieci drogowej plany związane z koleją ostatecznie porzucono w 1931[3].

Na początku XXI wieku pojawiły się propozycje stworzenia linii kolejowej z Reykjavíku na lotnisko Keflavík, jednak do chwili obecnej nie doczekały się one realizacji[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Tomasz Jerczyński. Koleje na Islandii. „Świat Kolei”. 179, s. 30–34, 06 2010. Emi-Press. ISSN 1234-5962. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Anna Lísa Guðmundsdóttir: Fornleifaskráning. Örfirisey og Grandinn (isl.). Minjasafn Reykjavíkur, 2009. [dostęp 2013-02-16]. s. 14–17.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Járnbrautin í Reykjavík. The Locomotives in Reykjavik (isl. • ang.). 1982. [dostęp 2013-02-16].
  4. Peter Bowyer: Railways in Iceland (ang.). narrow-gauge.co.uk, notatki z 1984, opublikowane 2002-06-03. [dostęp 2013-02-16].
  5. Iceland studies airport link (ang.). railwaygazette.com, 2001-07-01. [dostęp 2013-02-17].
Wikimedia Commons