Transport drogowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Transport samochodowy)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Transport drogowy

Transport drogowy – jedna z gałęzi transportu, w której ładunki i pasażerowie przemieszczają się po drogach lądowych przy pomocy kołowych środków transportu (np. pojazdów samochodowych). Usługi transportowe odbywające się z wykorzystaniem tej gałęzi transportu świadczone są przez przewoźników drogowych.

Do zalet transportu drogowego zalicza się m.in. możliwość dowiezienia ładunku lub pasażera bezpośrednio na miejsce przeznaczenia (wysoka dostępność tzw. zasada "od drzwi do drzwi"). Natomiast wady to m.in. energochłonność i szkodliwy wpływ na środowisko naturalne.

Gałąź ta posiada najbardziej rozbudowaną sieć dróg.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Transport samochodowy jest jedną z najważniejszych gałęzi transportu. Przykładowo w krajach UE-27 odpowiada on za 45,6% wykonanej pracy przewozowej[1]. Poniższa tabelka prezentuje jego wybrane charakterystyki dla wybranych krajów.

Wybrane charakterystyki transportu drogowego dla wybranych państw świata[2]
Charakterystyka EU-27
(2005)
USA
(2005)
Japonia
(2005)
Chiny
(2005)
Rosja
(2006)
Polska
(2007)[3]
Drogi twarde
(długość)
1000km
5000[4] 6430 942 1931 722 258,9
Drogi twarde
(gęstość)
km/100 km2
115,6[4] 66,8 249,3 20,1 4,23 82,8
Autostrady
(długość)
1000km
61,6 194,5 17 41 29 0,66
Autostrady
(gęstość)
km/100 km2
1,42 2,01 4,5 0,43 0,17 0,2
Praca przewozowa
(ładunki)
mld tkm
1887,6[4] 1888,2 335,0 869,3 200,9 159,5
Praca przewozowa
(ładunki)
udział procentowy
45,6%[4] 32,9%[5] b.d. 10,8% 4,2% 59,7%
Praca przewozowa
(pasażerowie)
samochody osobowe
mld pkm
4601,7 7253,5[6] 738,0[7] 929,2[8] b.d. patrz niżej
Praca przewozowa
(pasażerowie)
autobusy/autokary/trolejbusy
mld pkm
522,6 226,8 88,0 patrz wyżej 138,8 27,4[9]

Typy transportu drogowego[edytuj | edytuj kod]

Ustawa o transporcie drogowym[10] w rozdziale 1, art. 4 wprowadza podziały transportu drogowego:

  • według kryterium działalności gospodarczej:
    • transport zarobkowy
    • transport niezarobkowy – prowadzony na potrzeby własne
  • według kryterium terytorialnego
    • krajowy transport drogowy – transport zarobkowy charakteryzujący się tym, że całość przewozów odbywa się przy zastosowaniu pojazdów samochodowych lub zespołów pojazdów zarejestrowanych w kraju, na drodze, której początek, koniec oraz trasa przejazdu znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
    • międzynarodowy transport drogowy – podobne wymagania, jak w transporcie krajowym z tą różnicą, że punkt początkowy lub docelowy może znajdować się poza granicami kraju.

Transport drogowy może być częścią składową mieszanych gałęzi transportu, takich jak: transport kombinowany, transport bimodalny, transport multimodalny, transport intermodalny, czy też transport współmodalny. Jest również elementem transportu miejskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki transportu drogowego sięgają VI w. p.n.e., kiedy to rozwijały się ścieżki, dominował ruch pieszy, a w Persji i Grecji powstały pierwsze niewielkie odcinki dróg o twardej nawierzchni[potrzebne źródło]. W Polsce budowa pierwszej drogi o nawierzchni twardej nastąpiła na przełomie XIX i XX w. w okolicach Łodzi i Wrocławia[potrzebne źródło].

Transport drogowy przyjął swój współczesny wygląd w wyniku rozwoju motoryzacji.

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Infrastruktura transportu drogowego

Infrastrukturę transportu samochodowego podzielić można analogicznie jak infrastruktury innych gałęzi transportu na infrastrukturę liniową (drogi) i punktową – np. węzły drogowe, przystanki autobusowe, centra logistyczne i punkty przeładunkowe, jak również mające charakter pomocniczy, np. parkingi, stacje benzynowe, myjnie samochodowe, czy też stacje kontroli pojazdów lub stacje obsługi pojazdów (warsztaty)[11].

Infrastruktura liniowa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: droga kołowa.

Podstawowy podział dróg obejmuje drogi gruntowe i drogi twarde. Inna klasyfikacja zakłada podział na ogólnodostępne na określonych warunkach drogi publiczne oraz drogi niepubliczne (wewnętrzne, prywatne).

Oprócz tego wyróżnić można jeszcze trzy podziały dróg publicznych, według następujących kryteriów[11]:

  1. Kryterium funkcji w sieci drogowej[12]:
    1. krajowe – mogące stanowić również odcinki dróg międzynarodowych
    2. wojewódzkie
    3. powiatowe
    4. gminne
    5. lokalne
    6. miejskie (ulice)
    7. zakładowe
  2. Kryterium stopnia dostępności i obsługi przyległego terenu:
    1. autostrady – dostęp do nich jest zapewniony wyłącznie dla pojazdów samochodowych przez węzły na przecięciach z wyselekcjonowanymi drogami publicznymi, ruch bezkolizyjny, zawsze wyposażone we dwie, trwale rozdzielone jezdnie jednokierunkowe
    2. drogi ekspresowe – dostęp zapewniony jest przez węzły jak i przez skrzyżowania jednopoziomowe, dopuszcza się kolizje, które mogą wystąpić na jednopoziomowych skrzyżowaniach lub przecięciach z niektórymi drogami publicznymi, może być drogą dwu lub jednokierunkową, zależnie od wielkości natężenia ruchu
    3. drogi ogólnodostępne (jedno- lub dwujezdniowe) – wszystkie pozostałe, które można zaliczyć do dróg na podstawie pierwszego kryterium
  3. Kryterium kwalifikacji technicznej:
    1. klasy I – autostrady i drogi o podobnych parametrach (np. międzynarodowe)
    2. klasy II – magistrale przeznaczone wyłącznie dla pojazdów samochodowych
    3. klasy III – drogi jednojezdniowe, ruch mieszany o znaczeniu ogólnokrajowym lub międzynarodowym
    4. klasy IV – ruch mieszany o znaczeniu regionalnym lub wewnątrz-regionalnym
    5. klasy V – drogi lokalne

Środki transportu[edytuj | edytuj kod]

Środki transportu
Information icon.svg Osobny artykuł: Samochód.

Podstawowy podział środków transportu obejmuje środki przeznaczone do przewozu osób oraz środki przeznaczone do przewozu ładunków[11]. Aczkolwiek należy zauważyć, iż środki zaliczane do pierwszej grupy zazwyczaj posiadają pewną przestrzeń przeznaczoną na transport ładunków i vice versa. Istnieją również rozwiązania pośrednie – pojazdy przystosowane do przewozu zarówno osób, jak i ładunków (samochody towarowo-osobowe).

Środki transportu do przewozu osób podzielić można na indywidualne środki transportu oraz środki transportu zbiorowego. Do pierwszej grupy można zaliczyć np. rowery, motorowery, motocykle oraz samochody osobowe. Do drugiej natomiast autobusy (wszelkich rozmiarów od mikrobusów, po autobusy duże), autokary oraz trolejbusy. Specyficzną funkcję w indywidualnych przewozach osób pełnią taksówki. Innym ciekawym środkiem transportu wykorzystywanym do przewozu osób jest autobus torowy. Łączy on niektóre zalety transportu szynowego i transportu drogowego. Na uwagę zasługuje również koncepcja car-poolingu mająca na celu zwiększenie ilości osób przemieszczających się jednocześnie w jednym środku transportu, co przyczynia się do ograniczenia efektu kongestii na drogach (szczególnie w miastach), a tym samym do ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko naturalne[13].

Środki transportu do przewozu ładunków to m.in. wszelkiego rodzaju samochody dostawcze, samochody ciężarowe (o nadwoziu uniwersalnym, specjalizowanym albo specjalnym), ciągniki oraz pociągi drogowe. Wyróżnia się trzy technologie przewozu ładunków: uniwersalną, specjalizowaną i zunifikowaną. W zależności od przystosowania do określonej technologii, poszczególne pojazdy posiadają różnice w budowie[11].

Inny podział środków transportu uwzględnia pojazdy silnikowe oraz pojazdy bezsilnikowe (przyczepy i naczepy)[11].

Spośród środków transportu drogowego o znaczeniu raczej historycznym wyróżnić można pojazdy zaprzęgowe.

Wytwarzaniem kołowych środków środków transportu zajmuje się przemysł środków transportu.

Uwarunkowania prawne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Prawo transportowe.

Transport drogowy jest jedną z bardziej uregulowanych prawnie sfer działalności człowieka. Jest obiektem regulacji szeregu konwencji międzynarodowych, jak również prawodawstwa krajowego.

Konwencje i regulacje międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Regulacje krajowe[edytuj | edytuj kod]

Z regulacji krajowych na terenie Polski wyróżnić można:

  • Ustawa o transporcie drogowym[10] – regulująca zasady prowadzenia zarobkowego transportu drogowego oraz zasady działania Inspekcji Transportu Drogowego
  • Ustawa "Prawo przewozowe"[21] – określająca wzory listu przewozowego, innych dokumentów oraz zasady zawierania umów o przewóz
  • Ustawa o czasie pracy kierowców[22] – będąca dopełnieniem konwencji AETR

Oprócz powyższych wymienić można również kodeksy drogowe, które regulują zasady poruszania się po drogach – zarówno pod względem organizacyjnym, jak i technicznych wymagań stawianych pojazdom.

Organizacje[edytuj | edytuj kod]

Jedną z ważniejszych międzynarodowych organizacji skupiających podmioty związane z transportem drogowym (np. krajowe zrzeszenia transportu drogowego, producenci pojazdów) jest założona w 1948 roku Unia Transportu Drogowego[23]. Skupia ona 179 członków z 74 krajów i odpowiada m.in. za reprezentowanie interesu przewoźników drogowych, jak również jest międzynarodowym poręczycielem karnetów TIR[24].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Dane za rok 2006 na podstawie "Komisja Europejska, Directorate-General for Energy and Transport: EU energy and transport in figures. 2008, s. 110. ISBN 978-92-79-07082-2. [dostęp 2009-02-05]."
  2. Komisja Europejska, Directorate-General for Energy and Transport: EU energy and transport in figures. 2008, s. 107-108. ISBN 978-92-79-07082-2. [dostęp 2009-02-05].
  3. Transport – wyniki działalności w 2007 r.. „Informacje i opracowania statystyczne”, 2008-08-18. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1506-7998. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 dane szacunkowe
  5. tylko międzymiastowy ruch ciężarowy
  6. uwzględniając lekkie ciężarówki i samochody dostawcze
  7. uwzględniając pojazdy lekkie
  8. połączono z komunikacją autobusową i trolejbusową
  9. Tylko transport zarobkowy, z wyłączeniem transportu miejskiego. Połączono z samochodami. Wliczono jedynie przedsiębiorstwa zatrudniające przynajmniej 9 osób.
  10. 10,0 10,1 Ustawa z dnia 6 września 2001 (Dz. U. z 2001 r. Nr 125, poz. 1371).
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Transport samochodowy. W: Włodzimierz Rydzkowski (red.), Krystyna Wojewódzka-Król (red.), aut: Henryk Babis [et al.]: Transport. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 38-60. ISBN 978-83-01-14260-5.
  12. Należy zauważyć, iż dla krajów innych, niż Polska, kryterium funkcji może wyróżniać inne drogi, np. drogi międzystanowe w Stanach Zjednoczonych.
  13. Jacek Szołtysek. Car-pooling w koncepcji podróży pasażerskiej w miastach. „Logistyka”. 4/2008, s. 45-48. ILiM. ISSN 1231-5478 (pol.). 
  14. Dz. U. z 1988 r. Nr 5, poz. 40, Dz. U. z 1988 r. Nr 5, poz. 41, Dz. U. z 1988 r. Nr 5, poz. 44, Dz. U. z 1988 r. Nr 5, poz. 45
  15. Dz. U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238
  16. Dz. U. z 1975 r. Nr 35, poz. 189
  17. Dz. U. z 1962 r. Nr 22, poz. 96
  18. Dz. U. z 1984 r. Nr 49, poz. 254
  19. Dz. U. z 1999 r. Nr 94, poz. 1086
  20. Ratyfikowana przez Polskę dnia 15 kwietnia 2003 i obowiązująca od 1 lipca 2003 (Dz. U. z 2003 r. Nr 114, poz. 1077).
  21. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601).
  22. Ustawa z dnia dnia 16 kwietnia 2004 z późniejszymi zmianami (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 879).
  23. ang. International Road and Transport Union skr. IRU.
  24. Strona organizacji IRU (ang.). [dostęp 2009-02-08].