Transport w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stan realizacji sieci autostrad i dróg ekspresowych.

     istniejące

     w budowie

     planowane

Docelowy układ dróg w Polsce

Historia transportu w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Dozwolone prędkości na polskich drogach

Transport drogowy odgrywa w Polsce duże znaczenie, ponieważ ponad 85% ładunków przewożonych jest ciężarówkami. Oprócz tego przez Polskę porusza się wiele pojazdów w ruchu tranzytowym między Europą Zachodnią i Południową oraz krajami wschodniej części kontynentu – Estonią, Białorusią, Litwą, Łotwą, Rosją, Ukrainą, Kazachstanem, Azerbejdżanem, Kirgistanem i innymi państwami.

Na koniec 2005 w Polsce zarejestrowanych było 16 mln pojazdów samochodowych, w tym 12 mln samochodów osobowych. W ostatnich latach istnieje coraz większy import używanych samochodów z Europy Zachodniej, co powoduje spadek sprzedaży samochodów nowych (z 632 tys. w 1999 do 235 tys. w 2005) oraz podniesienie wieku samochodów jeżdżących po polskich drogach. 80% transportu po polskich drogach realizowane jest za pomocą samochodów mających ponad 5 lat[1].

Do 2006 było w Polsce 381 tys. km dróg, w tym 253 tys. km dróg o nawierzchni twardej i 127 tys. km o nawierzchni gruntowej. W grudniu 2011 oddanych do użytku było blisko 1100 km autostrad, 476,9 km dróg ekspresowych dwujezdniowych oraz 325,6 km dróg ekspresowych jednojezdniowych. W sierpniu 2014 autostrady liczyły 1520,65 km; natomiast drogi ekspresowe prawie 1400 km.

Według raportu NIK 161/2005 z kontroli funkcjonowania transportu drogowego i kolejowego w latach 1990–2004[2].

  • 8% polskich dróg krajowych spełnia wymogi UE dotyczące standardów naciskowych (115 kN/oś),
  • 16,1% dróg posiada pęknięcia nawierzchni,
  • 15,8% dróg posiada nierówną nawierzchnię,
  • 36,8% dróg posiada koleiny,
  • 21,5% dróg ma złe właściwości przeciwpoślizgowe,
  • Na 100 wypadków w Polsce przypada 11 zabitych (dla porównania w UE na 100 wypadków jest 3 zabitych).
Zmiany w sieci dróg publicznych i w ich obciążeniu[1][2]
Wyszczególnienie 1990 1995 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2007
Drogi publiczne o twardej nawierzchni (w tys. km): 218,4 237,1 249,8 248,3 250,3 248,8 252,3 253,7 258,9
Autostrady (w km): 212 246 358 337 405 405 552 552 663
Liczba zarejestrowanych samochodów (tys. szt.): 9 041 11 186 14 106 14 724 15 525 15 899 16 701 16 815 19 035
Liczba zarejestrowanych samochodów ciężarowych (tys. szt.): 1045 1354 1879 1979 2163 2313 2392 2304 2345
Dzienny ruch tirów w 2010

Istotne drogi prowadzą:

Ponadto na terenie Polski budowane są odcinki następujących dróg europejskich:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Sieć kolejowa w Polsce na przełomie 1952/1953
Sieć IC i EC w Polsce

Zarządcą większości linii kolejowych jest należące do państwowych Polskich Kolei Państwowych przedsiębiorstwo PKP Polskie Linie Kolejowe, a głównymi przewoźnikami pasażerskimi wchodzące również w skład Grupy PKPPKP Intercity oraz należące do samorządów województw Przewozy Regionalne. Istotnym uzupełnieniem ruchu aglomeracyjnego jest sieć Szybkiej kolei miejskiej (SKM) w większych miastach m.in.: Szybka Kolej Miejska w Warszawie, Warszawska Kolej Dojazdowa, PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście oraz Szybka Kolej Regionalna. Według stanu na dzień 31 grudnia 2009 długość czynnych linii kolejowych należących do systemu transportu kolejowego na terenie Polski, wynosiła 19 336 km[3], w tym 11 830,6 km zelektryfkowanych[4]. W 2012 czas najszybszych połączeń kolejowych, między dużymi polskimi miastami wynosił: Wrocław–Poznań (2:30), Poznań–Gdańsk (3:30), Gdańsk–Warszawa (5:00), Warszawa–Wrocław (5:00).

Tabor kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Infrastruktura kolejowa[edytuj | edytuj kod]

Zdecydowana większość infrastruktury kolejowej w Polsce znajduje się pod zarządem PLK S.A. Za dostęp do niej pobierane są od poszczególnych przewoźników opłaty.

Łączna długość linii kolejowych wynosi 20 665 km[5].

Dworce kolejowe są zarządzane przez spółki celowe i zostały sklasyfikowane w czterostopniowej skali, uzależnionej m.in. od: posiadania monitoringu, przystosowania dla osób niepełnosprawnych, funkcjonowania czynnych toalet i kas biletowych.

Istotne linie kolejowe z punktu widzenia ruchu międzynarodowego to m.in.:

  • E30: granica z Niemcami – Legnica – Wrocław – Katowice – Kraków – granica z Ukrainą;
  • E20: granica z Niemcami – Poznań – Warszawa – granica z Białorusią;
  • E65: granica z Czechami – Katowice – Warszawa – Gdynia.

Przewoźnicy kolejowi[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Przewoźnicy kolejowi w Polsce.

Największym przedsiębiorstwem kolejowym w Polsce jest grupa PKP S.A., w skład której wchodzi wiele spółek m.in.:

  • PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – odpowiedzialna za zarządzanie infrastrukturą,
  • PKP Cargo S.A. – odpowiedzialna za przewozy towarowe,
  • PKP Intercity Sp. z o.o. – obsługująca połączenia „kwalifikowane”, tj. pociągi EC, IC, EIC oraz pasażerski ruch międzyregionalny dotowany z budżetu państwa (TLK[6]).

Z grupy PKP S.A. wydzielono i przekazano samorządom województw spółkę Przewozy Regionalne Sp. z o.o., obsługującą głównie pasażerski ruch regionalny i w mniejszym stopniu ruch międzyregionalny. Przewozy Regionalne są aktualnie największym przewoźnikiem pasażerskim w kraju[7].

W województwie mazowieckim pasażerski ruch regionalny realizują Koleje Mazowieckie, Warszawska Kolej Dojazdowa i warszawska Szybka Kolej Miejska. W odróżnieniu od spółek grupy PKP, są one własnością samorządów.

W Trójmieście i Warszawie istnieją koleje aglomeracyjne poruszające się po torach PLK (SKM).

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Szybka kolej miejska, w sekcji SKM w Polsce.

Na Śląsku obsługę linii przejęły Koleje Śląskie.

Istnieje także wielu przewoźników nie powiązanych z grupą PKP (w tym wielu prywatnych), obsługujących głównie transport towarowy. Kilku przewoźników posiada także licencję na przewóz osób[8].

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Porty lotnicze w Polsce i liczba pasażerów odprawionych w 2013

Cywilny transport lotniczy w Polsce zapoczątkowany został w 1919 r. pierwszym przelotem z pasażerami na trasie z Poznania do Warszawy. W 1923 r. uruchomiono regularne linie lotnicze z Warszawy do Gdańska i Lwowa, a w 1929 r. powstało przedsiębiorstwo Polskie Linie Lotnicze LOT.

Linie lotnicze[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Linie lotnicze w Polsce.

Polskie linie lotnicze to: PLL LOT, Eurolot, OLT Express, Enter Air i Air Poland. Na polskich lotniskach lądują również samoloty linii zagranicznych, m.in.: Aer Lingus, Aerofłot, Aerosvit, Air France, Alitalia, Austrian Airlines, Belavia, Blue1, British Airways, Brussels Airlines, Czech Airlines, easyJet, El Al, Finnair, Germanwings, Jet2.com, KLM, Lufthansa, Norwegian, Ryanair, Scandinavian Airlines System, Swiss International Air Lines, Turkish Airlines, Wizz Air i szereg mniejszych.

Polskie linie lotnicze posiadają samoloty: Airbus Airbus A319, Airbus A320, Saab 340, ATR (42 i 72), Embraer (145, 195 170, 175) oraz Boeing (737, [[Boeing 767|767], oraz PLL LOT operuje Dreamlinera) na zasadzie leasing, zresztą, jak większość o ile nie całość pozostałej floty (stan na 2014).

Lotniska[edytuj | edytuj kod]

Cywilne lotniska transportowe użytku publicznego (posiadające betonowy pas startowy), według ilości operacji lotniczych, to: Warszawa-Okęcie, Kraków-Balice, Wrocław-Strachowice, Katowice-Pyrzowice, Gdańsk-Rębiechowo, Poznań-Ławica, Łódź-Lublinek, Rzeszów-Jasionka, Szczecin-Goleniów, Bydgoszcz-Szwederowo, Zielona Góra-Babimost, Warszawa-Modlin (od 2012 roku). Oprócz nich istnieje wiele innych lotnisk należących do aeroklubów.

Sieć połączeń lotniczych między polskimi miastami nie jest rozbudowana; większość połączeń nadal odbywa się za pośrednictwem portu Okęcie.

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Port morski w Gdyni
Polski prom w Porcie Świnoujście

Żegluga morska, przybrzeżna i śródlądowa jest w Polsce stosunkowo dobrze rozwinięta. Korzystne warunki przyrodnicze i dostęp do wielu zbiorników wodnych (Morze Bałtyckie, żeglowne rzeki; Wisła, Odra, Warta i Noteć, Zalew Szczeciński, Zalew Wiślany i inne) umożliwiają dalszy rozwój żeglugi i żeglarstwa.

Porty morskie[edytuj | edytuj kod]

Główne porty morskie to port Gdańsk, port Szczecin, port Gdynia, port Świnoujście, port Police i port Kołobrzeg. Do grupy mniejszych portów morskich należą m.in. port Trzebież, port Nowe Warpno, port Wolin, port Kamień Pomorski, port Dziwnów, port Darłowo, port Mrzeżyno, port Ustka, port Rowy, port Łeba, port Władysławowo, port Hel, port Jastarnia, port Puck, port Kąty Rybackie, port Krynica Morska, port Elbląg, port Nowa Pasłęka, port Tolkmicko i port Frombork.

Przystanie morskie znajdują się m.in. w Międzyzdrojach, Rewalu, Chłopach i Jarosławcu.

Część polskich portów ma charakter morsko-rzeczny, np. port Szczecin, port Police i port Stepnica.

Porty rzeczne[edytuj | edytuj kod]

Większość portów rzecznych jest związana z Odrą; (port Gliwice, port w Kędzierzynie-Koźlu, Port Miejski we Wrocławiu, Port Popowice we Wrocławiu, port Malczyce, port w Cigacicach, port w Kostrzynie nad Odrą, port Szczecin, port Police, port Stepnica). Nad Wartą znajduje się port rzeczny w Poznaniu, a na Wiśle w Warszawie są trzy porty: port Czerniakowski, port Praski i port Żerański.

Połączenia promowe[edytuj | edytuj kod]

W Polsce utrzymywane są połączenia promowe między Świnoujściem a Ystad, Trelleborgiem, Kopenhagą oraz między Kołobrzegiem a Nexø, między Gdańskiem a Nynäshamn (Szwecja) i między Gdynią a Karlskroną. Dodatkowo latem istnieje połączenie promowe między Świnoujściem a Rønne.

Transport miejski[edytuj | edytuj kod]

Transport miejski w Polsce składa się głównie z autobusów i tramwajów. W Warszawie funkcjonuje jedna linia metra, a druga linia jest w trakcie realizacji. Szybki tramwaj funkcjonuje w Poznaniu (Poznański Szybki Tramwaj); choć pierwszy powstał w Krakowie (Krakowski Szybki Tramwaj), a podobne budowane są w Szczecinie (Szczeciński Szybki Tramwaj), we Wrocławiu (Tramwaj Plus) oraz w Łodzi (Łódzki Tramwaj Regionalny – część najdłuższej w Europie linii tramwajowej). Ponadto w Lublinie, Gdyni i Tychach jeżdżą trolejbusy.

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Autobus, w sekcji Autobusy w Polsce.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Tramwaj, w sekcji Tramwaj w Polsce.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Szybki tramwaj, w sekcji Szybkie tramwaje w Polsce.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Trolejbus, w sekcji Trolejbusy w Polsce.

Transport rowerowy[edytuj | edytuj kod]

W wielu miastach trwa budowa dróg rowerowych i pieszo-rowerowych. Najbardziej dynamicznie sieć dróg rowerowych rozwijane są w dużych miastach: (Gdańsk, Kraków, Wrocław, Zielona Góra, Bydgoszcz, Warszawa, Poznań, Szczecin). Drogi rowerowe pojawiają się również w miastach średnich i małych oraz na terenach wiejskich, np. w obrębie aglomeracji szczecińskiej – w Stargardzie Szczecińskim, Świnoujściu, Policach, Koszalinie, Białogardzie, Trzebieży, Pilchowie, Siedlicach, Przecławiu, Warzymicach, Lipniku i Zieleniewie.

W ostatnich latach w Polsce pojawiły się riksze, najpierw w Łodzi w roku 1998, a potem w Ciechocinku, Warszawie, Krakowie i kilku innych miastach. Są wykorzystywane głównie jako taksówki oraz nośniki reklamy mobilnej.

Transport przesyłowy[edytuj | edytuj kod]

Transport rurociągowy[edytuj | edytuj kod]

Transport rurociągowy służy głównie do przesyłania ropy naftowej i produktów naftowych, gazu ziemnego i węglowego oraz wody. W 1995 r. eksploatowano w Polsce 2,3 tys. km sieci magistralnej rurociągów naftowych, którymi przetoczono ponad 33 mln ton ropy naftowej i jej pochodnych. Do najważniejszych połączeń rurociągowych należy zaliczyć rurociąg „Przyjaźń” oraz ropociąg łączący Gdańsk z Płockiem.

Bardzo dobrze rozbudowana jest sieć gazociągów. liczy około 15 tys. km. Wszystkie ważniejsze ośrodki przemysłowe mają połączenia gazociągowe. Na Dolnym Śląsku rozbudowana jest sieć gazociągów gazu koksowniczego.

W Polsce istnieje także kilka magistrali wodociągowych. Łączą one jezioro Zegrzyńskie z Warszawą, zbiornik Sulejowski z Łodzią oraz zbiorniki Goczałkowicki i Żywiecki z aglomeracjami Śląska.

Przesyłanie energii[edytuj | edytuj kod]

Sieć elektroenergetyczna Polski składa się z linii przesyłowych wysokiego napięcia, głównie 400 i 220 kV, łączących elektrownie z wielkimi stacjami transformatorowymi usytuowanymi w miejscach największego poboru prądu oraz z linii doprowadzających prąd do lokalnych stacji transformatorowych i do poszczególnych odbiorców.

Prawo transportowe[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Prawo transportowe, w sekcji Źródła prawa transportowego w Polsce.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Prawo o ruchu drogowym, w sekcji Prawo o ruchu drogowym w Polsce.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Prawo jazdy, w sekcji Prawo jazdy w Polsce.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Główny Urząd Statystyczny: Raport: Transport – Wyniki działalności w 2007 r.. 2007. [zarchiwizowane z tego adresu 2011-07-27].
  2. 2,0 2,1 Najwyższa Izba Kontroli (NIK): Informacja o wynikach kontroli funkcjonowania transportu drogowego i kolejowego w latach 1990–2004. 2005. (Internet Archive).
  3. Infrastruktura kolejowa. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.. [dostęp 2010-11-26].
  4. Sieć trakcyjna. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.. [dostęp 2010-11-26].
  5. PAIiIZ: Transport (ang.). [dostęp 27 września 2010].
  6. Do 1 grudnia 2008 międzywojewódzkie pociągi pospieszne obsługiwane były przez PKP Przewozy Regionalne.
  7. Liczba pasażerów polskiej kolei systematycznie spada. [dostęp 21 września 2010].
  8. Pełna lista licencjonowanych przewoźników kolejowych na www.utk.gov.pl. [dostęp 4 grudnia 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]