Trasa narciarska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Trasa Harakiri w Mayrhofen (Austria)
Górka Szczęśliwicka w Warszawie
Narciarska trasa biegowa na Jamrozowej Polanie
Kryty stok w Xanadu Meadowlands
Stok w SnowDome w Bispingen
Japoński narciarz na trawie Daichi Shintani w drugim biegu slalomu w czasie Mistrzostw Świata w narciarstwie na trawie w 2009 r. w Rettenbach (Austria)
Stok ze sztuczną nawierzchnią w Amen Corner pod Londynem
Wyratrakowany stok w Kronplatz w Południowym Tyrolu (Włochy)
Nieratrakowana czarna (obecnie żółta) trasa w Tortin między Verbier i Nendaz (Szwajcaria)
Mapa największego ośrodka narciarskiego w Czechach – w Szpindlerowym Młynie, 2007
Oznaczenia czynnych wyciagów i tras obok mapy ośrodka w Szpindlerowym Młynie
Znak ostrzegawczy "Uwaga przepaść" na trasie narciarskiej w Wildhaus w kantonie Sankt Gallen w Szwajcarii
Oznaczenia krawędzi trasy tyczkami na południowym stoku Kronplatz (Południowy Tyrol, Włochy)

Trasa narciarska – oznaczona trasa, przeznaczona do zjazdu narciarskiego (po stoku lub zboczu górskim) lub do biegu narciarskiego. Trasy narciarskie przeważnie są utrzymywane przez operatorów ośrodków narciarskich, którzy utrzymują również wyciągi narciarskie.

Podział tras[edytuj | edytuj kod]

Trasy narciarskie można podzielić na kilka przekrojów:

Stoki kryte, których w 2010 r. było na świecie ok. 40, mają długość od 130 m do 640 m. Najdłuższym stokiem jest stok w AlpinCenter w Bottrop w Zagłębiu Ruhry. Pierwszym krytym stokiem z trasą o stopniu trudności „czarny romb” jest stok w SnowFunPark w Wittenburgu w Meklemburgii-Pomorzu Przednim w Niemczech (długość 330 m).

  • ze względu na nawierzchnię:
    • śnieg
    • inne nawierzchnie:
      • trawa – jazda na trawie odbywa się na specjalnych nartorolkach
      • sztuczne nawierzchnie plastikowe. Kiedyś stosowano Igelit, jednak obecnie najpopularniejszym materiałem jest Dendix. Ostatnio coraz popularniejszym materiałem jest Snowflex, wynaleziony i produkowany przez firmę Briton Engineering Developments Ltd w Holmfirth w hrabstwie West Yorkshire w Wielkiej Brytanii.
  • ze względu na przygotowanie:
    • ratrakowane – dla ogromnej większości narciarzy. Trasy są ratrakowane przeważnie w nocy, jednak w niektórych ośrodkach trasy są zamykane o zmroku, ratrakowane, po czym znowu trasa (już oświetlona) jest ponownie otwierana. Ratraki wyrównują muldy, rozbijają grudy śniegu, kruszą lód tworzący się w ciągu dnia oraz "grabią" trasę, pozostawiając tzw. "sztruks"
    • nieratrakowane – trudne trasy, często bardzo strome, z muldami, wymagające od narciarzy dużych umiejętności i kondycji fizycznej
    • „poza trasami” – cenione przez narciarzy lubiących jeździć w puchu lub w „dziewiczym śniegu”.

Możliwe są również inne podziały:

  • trasy oświetlone i nieoświetlone
  • trasy sezonowe i całoroczne. Te ostatnie to trasy na lodowcach, na dużych wysokościach n.p.m..

Urozmaicenia, atrakcje i utrudnienia na trasach[edytuj | edytuj kod]

Poza pięknymi widokami, które można podziwiać z wielu tras narciarskich, na trasach narciarskich tworzone są różne formy uatrakcyjniające przebieg tras. Do takich form należą m.in.:

  • muldy, wymagające od narciarzy dużego wysiłku i umiejętności
  • "hopki", pozwalające na wykonywanie skoków w czasie zjazdów
  • ścianki – wyjątkowo strome fragmenty tras. W Polsce najbardziej znaną ścianką jest ścianka w górnej części przebiegu trasy FIS w SkiArenie Szrenica koło Szklarskiej Poręby. Jej nachylenie wynosi ponad 50%[1]
  • podjazdy i zjazdy – na trasach biegowych.

Znaki spotykane na trasach[edytuj | edytuj kod]

Mapy ośrodków[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu stacji narciarskiej i innych dobrze widocznych miejscach umieszczane są mapy ośrodków, z zaznaczonymi kolejami i wyciągami, trasami [przeważnie oznaczonymi kolorem odpowiadającym trudności (patrz niżej) trasy], lokalami gastronomicznymi, parkingami, WC, ośrodkami ratowniczymi, itp.

Znaki oznaczające stopień trudności trasy[edytuj | edytuj kod]

Podstawowymi oznaczeniami określającymi stopień trudności trasy narciarskiej są znaki znormalizowane według ujednoliconej skali (w danym ośrodku lub kraju).

Znaki zakazu, ostrzegawcze i informacyjne[edytuj | edytuj kod]

Poza tymi oznaczeniami na trasie ustawiane są różne inne znaki, analogiczne do znaków drogowych. Dzielą się one na:

  • zakazu
  • ostrzegawcze i
  • informacyjne.

Przykładowo w Polsce wzory tych znaków zostały ustalone w Załączniku nr 2 do Rozporządzenia Rady Ministrów z 6 maja 1997 r. w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne (Dz. U. z 1997 r. Nr 57, poz. 358). Są to:

  • znaki zakazu
  • znaki ostrzegawcze
  • znaki informacyjne

Ponadto Zarząd Główny PTTK w uchwale 170/XVI/2007 z 21 kwietnia 2007 r. wydał instrukcję[2] znakowania szlaków turystycznych, wśród nich – w rozdziale VII.D – znakowania szlaków narciarskich. Poza powyższymi znakami w instrukcji tej znajdują się takie znaki jak:

  • zakręt w prawo (lewo)
  • nierówności terenu
  • rozwidlenie szlaku
  • odcinek szlaku jednokierunkowego (nartostrady) o ruchu dwukierunkowym
  • trudniejszy odcinek szlaku, wymagający zmniejszenia szybkości jazdy
  • przeszkoda na szlaku i obowiązek zatrzymania się.

Podobne znaki stosowane są również w innych krajach. Przykładowo, w Czechach[3] znaki na trasach narciarskich wprowadzone są normą ČSN 01 8027 obowiązującą od 2009 r. Analogiczna norma, STN 01 8027, obowiązuje na Słowacji. W obu tych krajach wprowadzono również znaki ostrzegające przed stromymi fragmentami tras, uwaga – skrzyżowanie z trasą biegową, uwaga – wyciąg, uwaga – samochód, uwaga – sztuczne naśnieżanie trasy, godziny otwarcia tras, zakaz jazdy na nartach i kilka innych. Podobne znaki (jak w Polsce i w Czechach) stosowane są w innych krajach.

Inne znaki i oznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Ponadto na trasach spotyka się inne znaki i oznaczenia. Wśród nich są:

  • tyczka kierunkowa, ustawiana w terenach otwartych z namalowanym w górnej części znakiem szlaku
  • kierunkowskaz, w tym strzałka kierunkowa
  • znaki identyfikujące trasę (często w połączeniu ze znakiem określającym stopień trudności trasy)
  • czasem stosuje się kolorowanie śniegu na krawędziach tras w celu oznaczenia ich przebiegu
  • inne oznaczenia, np. piktogramy informujące o wyciągach narciarskich:

Zabezpieczenia tras[edytuj | edytuj kod]

Trasy narciarskie są często zabezpieczone w celu uchronienia narciarzy przed poważniejszymi kontuzjami, wynikającymi z wypadnięcia z trasy. Do podstawowych urządzeń zabezpieczających należą:

  • siatki ochronne, które zatrzymują narciarza, który w niekontrolowany sposób wyjeżdżałby z trasy. Siatki ustawia się na krawędziach tras, aby uniemożliwić wpadnięcie w las, zabudowania albo spadnięcie w przepaść. Na bardziej niebezpiecznych odcinkach ustawia się dwa a nawet trzy rzędy siatek
  • materace ochronne, którymi okłada się wszelkie przeszkody na trasie lub jej brzegu, takie jak: pojedyncze drzewa, konstrukcje wyciągów, armatki śnieżne stojące na brzegu trasy i inne potencjalnie niebezpieczne przeszkody.

Wyciągi narciarskie[edytuj | edytuj kod]

Wzdłuż zjazdowych tras narciarskich budowane są wyciągi, ułatwiające dostanie się na start trasy (górny początek), dzięki czemu narciarstwo alpejskie przestało wymagać od narciarzy kondycji umożliwiającej im podejście z nartami (albo na nartach) na początek trasy.

Information icon.svg Osobny artykuł: Wyciąg narciarski.

Śnieg[edytuj | edytuj kod]

Trasy narciarskie naśnieżane są przez naturalne opady śniegu lub przez sztuczne naśnieżanie. Stan śniegu i jego atrakcyjność dla jazdy narciarskiej zależą od wielu czynników, wśród których główne to: jak dawno spadł śnieg, jaka była historia zmian temperatury między opadem a momentem jazdy narciarskiej, siła wiatru w czasie i po opadzie, nasłonecznienie i inne. Szczegółowy opis różnych warunków śniegowych przedstawiony jest w osobnym artykule.

Armatka śnieżna w Canmore Nordic Center w Albercie w Kanadzie

Sztuczne naśnieżanie[edytuj | edytuj kod]

Większość tras narciarskich jest obecnie sztucznie naśnieżana w okresach małych opadów śniegu. Do naśnieżania służą armatki śnieżne lub lance. Armatka śnieżna została wynaleziona w 1950 r. przez Arta Hunta, Dave'a Richeya i Wayne'a Pierce'a. Wykorzystanie armatek na stokach rozpoczęło się dopiero w latach 70. XX wieku[4].

W Polsce – wśród znanych ośrodków narciarskich – nie są zaśnieżane jedynie trasy zjazdowe ze szczytu Kasprowego Wierchu (Trasy Gąsienicowa i Goryczkowa) oraz trasy ze szczytu Pilska.

Pogoda[edytuj | edytuj kod]

Poza warunkami śniegowymi, istotny wpływ na komfort jazdy na trasach narciarskich mają takie czynniki jak[5]:

  • temperatura – optymalna temperatura do jazdy na nartach to -15 °C – 0 °C.
  • wiatr – silny wiatr utrudnia jazdę, ponadto może spowodować zatrzymanie wyciągów narciarskich
  • mgła – gęsta mgła uniemożliwia jazdę na nartach. Zdarza się tak gęsta mgła, że narciarz nie widzi własnych nóg i nie wie, czy jedzie czy stoi. Powoduje to zaburzenia błędnika i możliwość zboczenia z trasy, spadnięcia w przepaść
  • opady (śniegu lub deszczu) – utrudniające jazdę (śnieg może lepić się do gogli, deszcz powoduje przemakanie kombinezonu).
  • zła widoczność – uniemożliwiająca podziwianie widoków
  • słońce – powodujące konieczność stosowania kremów ochronnych i okularów przeciwsłonecznych. Szczególnie niebezpieczne na dużych wysokościach n.p.m.
Ratraki pracujące na stoku w Stubaital, Austria

Ratrakowanie[edytuj | edytuj kod]

Pokrywa śnieżna tras narciarskich jest przygotowywana przez ratraki. Podstawową rolą ratraków jest wyrównywanie powierzchni śniegu, przez zniwelowanie muld, rozprowadzenie pagórków śnieżnych usypanych przez armatki śnieżne, skruszenie zamarzniętego śniegu ziarnistego (na który najechanie przez niewprawnych narciarzy często prowadzi do kontuzji). Efektem pracy ratraka jest gładki stok o charakterystycznej strukturze, zwanej "sztruksem". Ratraki pracują najczęściej w nocy, w czasie gdy trasy są zamknięte, aby uniknąć groźnego zderzenia narciarza z pracującym ratrakiem.

Oświetlony stok narciarski w ośrodku Keystone w Kolorado, USA

Oświetlenie[edytuj | edytuj kod]

W wielu ośrodkach narciarskich część tras jest oświetlona. Przeważnie oświetla się trasy łatwiejsze, najczęściej niebieskie, ponieważ jazda w sztucznym oświetleniu nie zawsze pozwala na dostrzeganie nierówności terenu

Środki chemiczne[edytuj | edytuj kod]

W celu utwardzenia trasy narciarskiej stosuje się szereg środków chemicznych. Najczęściej używa się chlorku sodu, chlorku wapnia, mocznika, azotanu amonu oraz azotanu potasu. Proces ten nazywa się "soleniem". Przeprowadza się go najczęściej, gdy śnieg jest mokry i grząski. Sól rozpada się na jony, które obniżają temperaturę zamarzania śniegu, który utwardza powierzchnię. Daje to gęstą warstwę śniegu z utwardzona powierzchnią.

Solenie trasy narciarskiej jest najskuteczniejsze, gdy pogoda jest słoneczna i ciepła. Solenie może również być efektywne, gdy pada deszcz, który zwiększa wilgotność śniegu.

Na trasach wyścigowych stosuje się środki chemiczne tylko przy slalomie i slalomie gigancie[6].

Homologacje FIS[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Federacja Narciarska (FIS) homologuje te trasy, na których mogą odbywać się zawody pod auspicjami tej organizacji. Trasy uzyskują homologacje na konkretnym odcinku (identyfikowanym wysokością n.p.m. startu i mety) niezależnie na poszczególne konkurencje zjazdowe oraz niezależnie dla kobiet i mężczyzn. Obecnie wydawane homologacje ważne są 10 lat. Lista homologacji dla każdego kraju i ośrodka narciarskiego jest publikowana na stronie FIS[7].

W Polsce trasy homologowane przez FIS znajdują się w następujących ośrodkach (jedna trasa może mieć wiele homologacji – na każdą z dyscyplin i dla każdej z płci):

Ośrodki narciarskie, infrastruktura towarzysząca trasom narciarskim[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej trasy narciarskie znajdują się w ośrodkach narciarskich. Największe ośrodki na świecie dysponują setkami kilometrów tras zjazdowych o zróżnicowanym stopniu trudności oraz wieloma wyciągami narciarskimi. Np. największy na świecie ośrodek narciarski, Trzy Doliny we Francji, dysponuje 335 trasami narciarskimi o łącznej długości ponad 600 km oraz 183 wyciągami będącymi w stanie przetransportować ponad ćwierć miliona ludzi w ciągu godziny. Najmniejsze lokalne ośrodki to zbocze góry i jeden wyciąg orczykowy lub wyrwirączka. W Polsce jest około 200 ośrodków narciarskich, wśród których prawie 60 ma przynajmniej 1 wyciąg krzesełkowy, kolej gondolową, kolej linową lub kolej linowo-terenową.

Bardzo często przy trasach (zarówno przy górnej stacji, "na trasie" i przy "dolnej stacji") budowane są bary, restauracje, pozwalające narciarzom odpocząć, spotkać się, zdjąć uwierające buty, uzupełnić płyny czy posilić się przed dalszą jazdą.

Wzdłuż tras ustawia się również głośniki, przez które nadawana jest muzyka, umilająca jazdę.

Ponadto przy trasach (przeważnie przy dolnych stacjach) znajdują się często:

  • wypożyczalnie sprzętu
  • serwis narciarski
  • przechowalnie sprzętu i bagażu
  • sklepy narciarskie
  • szkółki narciarskie
  • sklepy z pamiątkami
  • placówki ratownicze (w Polsce GOPR lub TOPR)
  • apteki
  • toalety
  • parkingi
  • przystanki autobusowe
  • postoje taksówek, dorożek, busów.

Kontrowersje środowiskowe[edytuj | edytuj kod]

Budowa tras narciarskich powoduje zmiany w środowisku naturalnym, w szczególności przez:

  • wylesianie
  • wymuszoną erozja gleb na trasach
  • zaburzenie gospodarki wodnej przez naśnieżanie i budowę umożliwiających je zbiorników wodnych
  • ratrakowanie tras, niszczące florę
  • stosowanie środków chemicznych na trasach
  • budowę infrastruktury i dróg dojazdowych
  • używanie głośnej muzyki i nocnego oświetlenia, zaburzających życie lokalnej fauny
  • ogromną liczba narciarzy i towarzyszących im śmieci.

Ogół tych działań na środowisko zwany jest antropopresją. Dążenie do budowy kolejnych ośrodków i tras narciarskich napotyka na opór organizacji ekologicznych, w niektórych przypadkach skutecznie blokujących budowy lub rozbudowy. W Polsce najbardziej znany jest opór Tatrzańskiego Parku Narodowego przed rozbudową Ośrodka Narciarskiego Kasprowy Wierch.

Przypisy

  1. Opis tras kompleksu SkiArena Szrenica (dostęp=2012-05-18)
  2. Normy znakowania szlaków narciarskich PTTK (dostęp 24 kwietnia 2010 r.)
  3. Artykuł Sjezdovka w czeskiej Wikipedii (dostęp 1 maja 2010 r.)
  4. Artykuł Snowmaking w angielskiej Wikipedii (dostęp 26 kwietnia 2010 r.)
  5. Władysław Lenkiewicz, Adam Marasek: Zimowa turystyka piesza w górach. T. 4. Kraków: Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK, 2008, s. 24-25, seria: Biblioteka górska. ISBN 978-83-89819-69-7.
  6. Sekcja o soleniu w artykule Alpine skiing w angielskiej Wikipedii (dostęp 1 maja 2010 r.)
  7. Lista homologowanych przez FIS tras narciarskich i wyszukiwarka takich tras na stronie FIS (dostęp 25 kwietnia 2010 r.)