Triduum Paschalne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Triduum Paschalne (z łac. triduum, trzy dni) – najważniejsze wydarzenie w roku liturgicznym katolików oraz starokatolików, którego istotą jest celebracja męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Rozpoczyna się wieczorną Mszą w Wielki Czwartek (Msza Wieczerzy Pańskiej), kończy zaś drugimi nieszporami po południu Niedzieli wielkanocnej.

Święta Wielkanocy wiążą się z żydowską Paschą. Święto to jest wspomnieniem niewoli narodu izraelskiego w Egipcie. Wyjście z Egiptu poprzedziło rytualne spożycie baranka paschalnego. Chrześcijanie wierzą, że Chrystus, kiedy spożywał ostatnią wieczerzę paschalną, wypełnił symbole starotestamentowe i że był Barankiem Paschalnym, który dopełnił zbawczej ofiary.

Pierwsze wzmianki o celebracji Wielkiego Tygodnia pochodzą z IV wieku. Do 1929 roku na określenie Triduum Paschalnego stosowano termin Triduum Sacrum. Obecnie używana nazwa pojawiła się w roku 1924.

Triduum u katolików[edytuj | edytuj kod]

By przejrzeć dokładnie obrzędy zobacz konkretne uroczystości zapisane pogrubioną czcionką

Wielki Czwartek[edytuj | edytuj kod]

Ostatnia Wieczerza – pierwsza Msza święta

W tym dniu może być sprawowana rano tylko jedna ofiara eucharystyczna, Msza Krzyżma świętego, celebrowana w kościele katedralnym przez biskupa i prezbiterów danej diecezji. Podczas tej mszy świętej biskup konsekruje oleje chorych, katechumenów i święte krzyżmo. Kapłani zabierają nowe oleje do swoich parafii, stare zaś się spala.

Wieczorem odprawia się uroczystą Mszę Wieczerzy Pańskiej, która rozpoczyna Triduum Paschalne. Jest ona sprawowana na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy, podczas której Chrystus ofiarował Bogu Ojcu pod postaciami chleba i wina swoje ciało i krew, a następnie dał apostołom do spożycia oraz nakazał im, by czynili to na Jego pamiątkę. Podczas tego wydarzenia Jezus ustanowił dwa sakramenty - kapłaństwo i eucharystię.

Wielki Piątek[edytuj | edytuj kod]

Śmierć Jezusa Chrystusa na krzyżu

Tego dnia nie odprawia się mszy z szacunku do ofiary Jezusa Chrystusa poniesionej na krzyżu. Jest to dzień powagi, skupienia i postu, w którym szczególnie czci się drzewo krzyża. Od rana trwa adoracja Najświętszego Sakramentu w Kaplicy Adoracji (popularnie acz nieprawidłowo nazywanej ciemnicą). Odprawia się drogę krzyżową. Wieczorem pod przewodnictwem papieża odbywa się droga krzyżowa w Koloseum. Centrum tego dnia jest Liturgia Męki Pańskiej.

Ołtarz jest tego dnia obnażony: bez krzyża, kwiatów, świeczników i obrusów.

Liturgię powinno się sprawować około godziny 15:00, jeśli racje duszpasterskie nie przemawiają za późniejszą porą. Kapłan ubrany w szaty mszalne czerwonego koloru udaje się do ołtarza, po czym następuje prostracja i modlitwa (bez wezwania Módlmy się). Jeżeli w liturgii uczestniczą inni kapłani, zakładają oni czerwone stuły. W liturgii trydenckiej kapłan ubiera czarną kapę, którą zdejmuje na czas adoracji krzyża, zaś na obrzędy komunijne zdejmuje także czarną stułę i wkłada fioletowe szaty mszalne. Na procesję do Grobu zdejmuje ornat i wkłada fioletową kapę[1].

W tym dniu rozpoczyna się również nowenna do Miłosierdzia Bożego, która może trwać 9 godzin, 9 dni, 9 miesięcy lub nawet od 9 do 10 lat. Po Liturgii można odśpiewać (bez akompaniamentu organów) trzy części Gorzkich Żalów.

Wielka Sobota[edytuj | edytuj kod]

Święcenie potraw wielkanocnych

W Wielką Sobotę Kościół trwa przy Grobie Pańskim rozważając mękę i śmierć Chrystusa. Dawniej przed Liturgią Wigilii Paschalnej niszczono ołtarz i budowano nowy, współcześnie ołtarz zostaje obnażony, a kościoły są sprzątane. Istnieje też zwyczaj odwiedzania symbolicznych grobów pańskich w kościołach, a także grobów bliskich osób na cmentarzach. Formalnie Wielka Sobota posiada tylko teksty Liturgii Godzin, nie ma natomiast formularza Mszy Świętej, a Liturgia Wigilii Paschalnej (patrz niżej) należy już do Niedzieli Zmartwychwstania (z uwagi na żydowski system dat, według którego po zachodzie słońca w sobotę rozpoczyna się niedziela).

W Polsce i niektórych sąsiednich krajach tradycyjnie wierni przynoszą w tym dniu w koszach potrawy wielkanocne (święconka), aby je poświęcić albo zapraszają kapłana do domostwa, gdzie poświęcony zostaje stół z potrawami.

Wigilia Paschalna i Niedziela wielkanocna[edytuj | edytuj kod]

Starożytny symbol Chrystusa Zmartwychwstałego

Jest to czas świętowania zmartwychwstania Chrystusa. Dawniej Wielka Niedziela rozpoczynała się poranną mszą, rezurekcją (resurrectio łac. oznacza zmartwychwstanie), którą zapowiadało uroczyste bicie w dzwony, głoszące, że Chrystus zmartwychwstał. W związku z odnową liturgii i przywróceniem dawnych ceremonii Triduum, celebracja ta traci na znaczeniu na rzecz nocnej Liturgii Wigilii Paschalnej.

Liturgia Wigilii Paschalnej jest najważniejszą celebracją w Roku Liturgicznym. Zgodnie z bardzo dawną tradycją noc poprzedzająca Niedzielę Zmartwychwstania powinna być czuwaniem na cześć Pana (Wj 12, 42). Wierni, posłuszni upomnieniu Ewangelii (Łk 12, 35 nn), trzymając w rękach zapalone świece. Wszystkie obrzędy Wigilii Paschalnej odbywają się w nocy: nie wolno ich rozpocząć, zanim nie zapadnie noc, a należy je zakończyć przed świtem niedzieli. Kapłani ubierają się w szaty mszalne koloru białego.

Ceremonię kończy uroczysta procesja rezurekcyjna z Najświętszym Sakramentem, wokół kościoła, który okrąża się raz, lub trzy razy. Procesja jest radosnym ogłoszeniem zmartwychwstania Chrystusa i wezwaniem całego stworzenia do udziału w triumfie Zmartwychwstałego. Jeśli odbywa się po Wigilii Paschalnej odbywa się bezpośrednio po modlitwie po komunii. Następnie udzielane jest błogosławieństwo Najświętszym Sakramentem.

W niektórych kościołach procesja następuje nie po Wigilii Paschalnej, a przed pierwszą mszą poranną w niedzielę. Rozpoczyna się ona wtedy przy Grobie Pańskim, przy którym kapłan śpiewem oznajmia zmartwychwstanie Chrystusa. Po powrocie do kościoła odśpiewuje się hymn Chwała na wysokości. Po rozdaniu Komunii wiernym śpiewa się uroczysty Hymn Te Deum (Ciebie, Boga wysławiamy).

Od tej Niedzieli przy ołtarzu krzyż jest ozdobiony czerwoną stułą, znajduję się tam także paschał oraz figura Chrystusa zmartwychwstałego. Przez całą oktawę wielkanocną (od Niedzieli Zmartwychwstania do II Niedzieli Wielkanocnej w obrzędach zakończenia mówi się:

  • K. Idźcie w pokoju Chrystusa. Alleluja, alleluja.
  • W. Bogu niech będą dzięki. Alleluja, alleluja.

Triduum Paschalne u starokatolików[edytuj | edytuj kod]

Kościoły starokatolickie Triduum Paschalne sprawują w większości w sposób podobny do Kościoła rzymskokatolickiego z pewnymi niewielkimi różnicami, np. Kościół Starokatolicki Mariawitów Triduum Paschalne sprawuje w języku polskim w sposób podobny do rytu rzymskokatolickigo sprzed Soboru Watykańskiego II - np. w czasie Wigilii Paschalnej (odprawianej zazwyczaj rano) od ognia, rozpalonego przed kościołem, zapala się trianguł (trójświecznik), symbol objawienia Trójcy Świętej w ewangelii Chrystusa, dopiero potem przy bocznym ołtarzu, od triangułu zapala się paschał.

Kościół Katolicki Mariawitów zniósł wszelkie dodatkowe obrzędy. W Wielki Czwartek uroczystą Mszę św. łączy się z uroczystą Adoracją Przenajświętszego Sakramentu, przez cały dzień i noc.

W Wielki Piątek - w odróżnieniu od innych kościołów - odprawia się uroczystą Mszę Świętą o Krwi Przenajdroższej Zbawiciela z 23 sierpnia. Po nabożeństwie wielkopiątkowym nie ma błogosławieństwa Przenajświętszym Sakramentem zaś Monstrancję po Mszy św. nakrywa się welonem, który pozostawia się, aż do Rezurekcji.

Starokatolicy z Reformowanego Kościoła Katolickiego w Polsce nie celebrują Eucharystii od Mszy Wieczerzy Pańskiej, która rozpoczyna Triduum Paschalne do Wigilii Paschalnej w nocy z Wielkiej Soboty na Niedzielę Zmartwychwstania. W Wielki Piątek i Wielką Sobotę odmawia się wspólnie jutrznie oraz czyta fragmenty z Księgi Lamentacji. W Wielki Piątek podczas czytania Pasji według św. Jana gaszonych jest siedem świec. W Modlitwie Powszechnej dodane jest wezwanie za wszystkie ofiary cierpiące przez członków Kościoła, krzyż adorowany jest poprzez pocałunek lub głęboki pokłon, kładą też na niego fioletowe lub czerwone tulipany, które symbolizują króla. Po Komunii Świętej spożywa się cały zapas Komunii Świętej na znak śmierci Jezusa. Po zakonczeniu Liturgii Męki Pańskiej, w zupełnej ciemności czyta się starożytną homilię o zstąpieniu Jezusa do otchłani. W Wielką Sobotę nie święci się pokarmów ze względnu na żałobny charakter dnia. "Święconkę" przynosi się na Wigilię Paschalną po zakonczeniu której błogosławi się pokarmy na wielkanocny stół.

Przypisy

  1. Porządek Nabożeństw Archidiecezji Warszawskiej, Warszawa 1962, s. 51-52.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]