Trihalogenometany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Trihalogenometany (halogenoformy, haloformy, THMy, trihalometany) - organiczne związki chemiczne z grupy halogenków alkilu, będące halogenowymi pochodnymi metanu (CH4), w którym trzy atomy wodoru zostały zastąpione atomami halogenu (fluorem, chlorem, bromem lub jodem). Użytkowane są w przemyśle jako rozpuszczalniki oraz substancja chłodnicze. Niektóre są wyjątkowo toksyczne i karcynogenne. Nawet w niewielkich ilościach mogą spowodować silne zanieczyszczenie środowiska. Do ich wykrywania stosuje się kapilarną chromatografię gazową.


Najważniejsze trihalogenometany[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej stosowane trihalogenometany (według rosnącej masy molowej)
Wzór sumaryczny Nazwa systematyczna Nazwa zwyczajowa Inne nazwy Struktura
CHF3 trifluorometan fluoroform Freon 23, R-23, HFC-23 Fluoroform
CHClF2 chlorodifluorometan - Freon 22, R-22, HCFC-22 Chlorodifluoromethane
CHCl3 trichlorometan chloroform trójchlorometan Chloroform
CHBrCl2 bromodichlorometan - - Bromodichloromethane
CHBr2Cl dibromochlorometan - - Dibromochloromethane
CHBr3 tribromometan bromoform - Bromoform
CHI3 trijodometan jodoform - Iodoform

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Do niedawna trifluorometan i chlorodifluorometan były powszechnie stosowane w agregatach urządzeń chłodniczych. Jednak obecnie po wykazaniu destrukcyjnego wpływu tych związków na warstwę ozonową, a co za tym idzie, przyczynianie się do powstania tzw. dziury ozonowej zaprzestaje się ich użytkowania.

Fluoroform i chlorodifluorometan są szeroko stosowane jako czynniki chłodzące. Związki te rozkładają się w atmosferze szybciej niż freony, co powoduje mniejsze szkody dla warstwy ozonowej. Fluoroform nie zawiera chloru przez co nie jest szkodliwy dla ozonosfery.

Chloroform jest tanim, mało polarnym rozpuszczalnikiem stosowanym w chemii organicznej (często w zastępstwie bardziej szkodliwego czterochlorku węgla). Jako związek rakotwórczy wypierany jest przez chlorek metylenu. Nadal ma także duże znaczenie w chemii analitycznej, służy także do preparowania tkanek.

Jodoform jest żółtym proszkiem o silnym działaniu antyseptycznym.


Zagrożenie dla środowiska[edytuj | edytuj kod]

Trihalogenometany są to związki silnie toksyczne i trudno biodegradowalne. Są one przykładem substancji dających natychmiastowe oraz, przede wszystkim, późniejsze, ujemne skutki zdrowotne. Poprzez kumulowanie się w komórkach żywych organizmów, wykazują m.in. działanie karcynogenne, mutagenne i teratogenne. Powstają głównie w końcowych stadiach procesu uzdatniania wody, chlorowaniu oraz dezynfekcji. Zawartość THM-ów w wodach naturalnych jest ściśle normowana, ich łączna masa nie może przekroczyć 100 µg/dm3.