Trynitarze

Trynitarze
Pełna nazwa	Zakon Trójcy Przenajświętszej
Nazwa łacińska	Ordo Sanctissimae Trinitatis
Skrót zakonny	OSsT
Wyznanie	katolickie
Kościół	rzymskokatolicki
Założyciel	św. Jan de Matha
Data założenia	1198
Data zatwierdzenia	1198
Strona internetowa

Trynitarze (właściwie Zakon Trójcy Przenajświętszej, dawniej Zakon Świętej Trójcy od Wykupu Niewolników) – katolickie zgromadzenie zakonne, założone w 1198 w dobie wypraw krzyżowych przez św. Jana z Mathy i św. Feliksa de Valois, a następnie zatwierdzone bullą papieża Innocentego III Operante divine dispositionis. Od 1236 istnieje żeński zakon - Trynitarianki (Klauzurowe).

Historia zakonu

Zakon powstał w celu uwalniania niewolników chrześcijańskich z rąk muzułmanów podczas wypraw. Encyklopedia Religii PWN podaje, że Trynitarze uwolnili ok. 900 tys. ludzi. Trynitarze pod koniec XVI w. podzielili się na dwie gałęzie:

• Trynitarze trzewiczkowi,
• Trynitarze bosi (ruch obserwancki).

Obecnie Trynitarze głównie sprawują duszpasterstwo więźniów, ale także opiekują się chorymi. Prowadzą swoje własne parafie w porozumieniu z biskupami lokalnymi.

Habit

Trynitarze noszą habit w kolorze białym, przepasany skórzanym czarnym paskiem, na habicie biały szkaplerz z czerwono-niebieskim krzyżem oraz biały kaptur.

Działalność na świecie

Obecnie Zakon Trynitarzy na świecie składa się z siedmiu prowincji, trzech wikariatów oraz dwóch delegatur. Ojcowie Trynitarzy są obecni w następujących krajach Włochy, Hiszpania, Francja, Niemcy, Austria, USA, Kanada, Meksyk, Guatemala, Puerto Rico, Kolumbia, Brazylia, Peru, Boliwia, Chile, Argentina, Indie, Madagascar, Polska oraz Kongo.

Prowincje trynitarskie na świecie

• Prowincja Św. Jana de Matha (Włochy Północne)
  • Włochy, Meksyk
• Prowincja Ducha Świętego (Hiszpania Południowa)
  • Hiszpania Południowa, Argentyna, Chile, Boliwia, Peru
• Prowincja Niepokalanego Poczęcia (Hiszpania Północna)
  • Hiszpania Północna, Kolumbia, Puerto Rico
• Prowincja Niepokalanego Serca Maryi (USA)
  • USA, Indie
• Prowincja Najświętszego Serca
  • Kanada, Guatemala

Działalność w Polsce

Lata 1685-1907

Na ziemie polskie Trynitarianie zostali sprowadzeni za czasów Jana III Sobieskiego w okresie wojen tureckich. Zakon Trynitarzy działał na terenie Polski w latach 1685-1907. Obszar działalności tego zakonu ograniczał się do wschodnich ziem Rzeczypospolitej. Trynitarze byli zakonem kwestującym. Ich zadaniem było wykupywanie Polaków z niewoli tatarskiej (jasyru). Nierzadko zakonnicy, gdy już brakowało pieniędzy, sami oddawali się w ręce Tatarów, w zamian za uwalnianego z niewoli. W latach 1688 - 1783 polscy trynitarze wykupili 517 jeńców za kwotę 573.427 złotych polskich.

Miejscowości, w których założono domy zakonne trynitarzy (w kolejności chronologicznej): Lwów, Kraków, Stanisławów, Beresteczko, Warszawa, Halicz, Antokol i Werki (dziś dzielnice Wilna), Kamieniec Podolski, Orsza, Łuck, Tomaszów Lubelski, Brześć, Lublin, Krotoszyn, Brahiłów, Bursztyn, Szumbar, Czołhan, Babinowicze k. Orszy, Biały Kamień. W Lublinie trynitarze posiadali najpierw dom zakonny, a następnie – z uwagi na zubożenie – zamieszkiwali jedną z wież w murach miejskich, nazywaną Wieżą Trynitarską.

Po pierwszym rozbiorze Polski nastepowały liczne kasaty róznych zakonów, w tym także Trynitarzy. Ostatni trynitarz na ziemiach polskich przebywał do 1907 roku.

Restytucja od 1986 r.

Wraz z przyjazdem do Polski w 1986 o. Jerzego Kępińskiego doszło do restytucji tego zakonu w kraju. Współcześnie zadaniem i regułą Zakonu jest "wykupywanie" ludzi z rozmaitych rodzajów niewoli – zewnętrznej i wewnętrznej, również uzależnień od alkoholu, narkotyków, internetu itp.

Obecne jedyny dom zakonny w Polsce znajduje się w Krakowie, przy którym znajduje się kościół Przenajświętszej Trójcy.

Potrynitariańskie zabytki sakralne na ziemiach polsko-litewskich

Pozostałością po pierwszej obecności Trynitarzy na ziemiach polsko-litewskich są klasztory zniesione w XIX w., które stanowią obecnie zabytki sakralnej architektury barokokowej i rokokowej (m.in. w Krakowei, Krotoszynie, Warszawie), choć nie należą one już Trynitarzy.

Wśród zachowanych kościołów potrynitariańskich w Polsce znajdują się m.in.:

1. Warszawa: Kościół Świętej Trójcy (na Solcu) (obecnie kościół diecezjalny)
2. Kraków: Kościół Świętej Trójcy (przekazany Ojcom Bonifratom)
3. Krotoszyn: Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła (obecnie kościół parafialny-diecejzjalny)

Wśród zachowanych kościołów potrynitariańskich w dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów (obecnie: Litwa oraz Ukraina) znajdują się m.in.:

1. Wilno - Antokol: Kościół Pana Jezusa (obecnie seminarium duchowne)
2. Wilno - Werki: Kościół Świętej Trójcy (obecnie kościół diecezjalny, seminarium duchowne)
3. Lwów: Kościół Trójcy Przenajświętszej (obecnie cerkiew greckokatolicka)
4. Lwów: Kościół św. Mikołaja (obecnie cerkiew prawosławna)
5. Kamieniec Podolski: Kościół i klasztor Trynitarzy z 1750r. (obecnie cerkiew greckokatolicka św. Jozafata)
6. Łuck: Klasztor trynitarzy (obecnie garnizonowy szpital wojskowy)

Bibliografia

• Religia. Encyklopedia PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, wersja 1.0 (multimedialna)
• A.Dylewski, Ukraina. Przewodnik ilustrowany, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2007 (ISBN 978-83-7304-854-6)
• A.Dylewski, Litwa. Przewodnik ilustrowany, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2007 (ISBN 978-83-7304-981-9)

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Trynitarzy (ang.)
• Strona internetowa Zgromadzenia (pol.)
• Krótka historia Zakonu Trójcy Przenajświętszej na terenie Polski (1685 -1907) (pol.)