Trzecia droga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bill Clinton i Tony Blair, uznawani za jednych z twórców "trzeciej drogi"

"Trzecia droga" – system społeczno-gospodarczy pośredni między kapitalizmem a socjalizmem. Zwolennicy "trzeciej drogi" uznali, że oba systemy mają zarówno wady, jak i zalety, i że możliwe jest zbudowanie systemu, w którym zostałyby połączone pozytywne strony kapitalizmu i socjalizmu. Kapitalizm to - ich zdaniem - cykliczne wahania koniunktury, bezrobocie i znaczna dysproporcja dochodów, ale równocześnie wysoka efektywność gospodarki prowadząca do wzrostu dobrobytu ogólnego. Z kolei socjalizm ograniczał wolność gospodarczą i wprowadzał monopol państwa w gospodarce, zapewniał jednak ludziom bezpieczeństwo socjalne. Następstwem takiej organizacji gospodarki była jej niska efektywność. Twórcy "trzeciej drogi" przekonywali, że można stworzyć system efektywny i jednocześnie sprawiedliwy, gdy jego podstawą będzie prywatna własność, konkurencja i mechanizm rynkowy, a państwo będzie miało obowiązki socjalne wobec społeczeństwa, polegające na wyrównywaniu poziomu życia. Tak zorganizowana gospodarka miała pobudzać rozwój i zapewnić długookresową równowagę.

Wartości "trzeciej drogi" zostały przyjęte przez wielu socjaldemokratów i socjalliberałów w wielu zachodnich liberalnych demokracjach[1]. Jedne z ostatnich przykładów to administracja prezydenta Billa Clintona w USA, jak również poglądy Hillary Clinton[2] i Baracka Obamy[3], kanadyjskiego rządu Partii Liberalnej pod przywództwem Jeana Chrétiena i Paula Martina, rządy Partii Pracy pod przywództwem Tony'ego Blaira i Gordona Browna, jak również Australijskiej Partii Pracy przewodzonej przez Kevina Rudda.

Idee "trzeciej drogi" są krytykowane przez libertarian i niektórych konserwatystów, którzy popierają leseferyzm[4]. Słowa krytyki płyną także ze strony wielu socjaldemokratów i zwolenników socjalizmu demokratycznego, którzy oskarżają zwolenników "trzeciej drogi" o zdradę lewicowych wartości.

Kapitalizm ludowy[edytuj | edytuj kod]

Ideę "trzeciej drogi" zawierały też koncepcje gospodarki mieszanej, tzw. kapitalizmu ludowego (people's capitalism), głoszone po II wojnie światowej w Stanach Zjednoczonych. Twórcy tych koncepcji (Samuel Slichter, E. Johnston, Marcus Nadler) twierdzili, że w gospodarce amerykańskiej własność jest rozproszona między drobnych akcjonariuszy, firmami zarządzają menadżerowie, w następstwie czego dochody społeczne się wyrównują. Simon Kuznets, laureat Nagrody Nobla w 1971 roku, sugerował, że w Stanach Zjednoczonych systematycznie zmniejsza się udział najbogatszych grup społecznych w dochodzie narodowym na korzyść grup niżej i średnio zarabiających. Gardiner Means dowodził, natomiast że podstawą "kapitalizmu ludowego" byłaby własność prywatna, a w niektórych działach gospodarki - gospodarka komunalna, publiczny transport i produkcja na zamówienia państwa - miały istnieć przedsiębiorstwa publiczne. W "nowym kapitalizmie" szerokie rzesze społeczeństwa mogą osiągnąć swoje zamierzenia, a państwo ma czuwać nad całością gospodarki. Idee te zyskały popularność również w Niemczech Zachodnich. Zakładano dyfuzję własności, jej rozproszenie i demokratyzację poprzez akcje ludowe, spółki lokacyjne i szeroko dostępne obligacje. Robotnicy mieli mieć udział w zyskach przedsiębiorstwa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Urszula Kalina-Prasznic (red.), Leksykon polityki gospodarczej, Kraków 2005
  • Roman Tokarczyk, Współczesne doktryny polityczne, Lublin 1984

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. About the Third Way (ang.). [dostęp 11 lipca 2007].
  2. David Horowitz: Hillary Clinton and "The Third Way" How America's First Lady of the Left Has Bamboozled Liberals and Conservatives Alike (ang.). [dostęp 24 lutego 2008].
  3. David Moberg: Obama's Third Way (ang.). [dostęp 24 lutego 2008].
  4. P. Bashan: Is the Third Way at the Dead End? (ang.). [dostęp 7 lipca 2007].