Tupamaros (Urugwaj)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Urugwaj
Herb Urugwaju
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Urugwaju
Flaga Tupamaros

Tupamaros znane także jako MLN (Movimiento de Liberación Nacional - Ruch Wyzwolenia Narodowego) było organizacją o charakterze lewicowej partyzantki działającej w Urugwaju w latach 60. i 70 XX wieku. MLN było zorganizowane wokół jej najważniejszego lidera Raúla Sendica i jego filozofii polityki socjalnej. W demokratycznym Urugwaju legalna partia polityczna.

Ruch Tupamaros został tak nazwany od inkaskiego bohatera Tupaca Amaru II.

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

Tupamaros domagał się utworzenia niezależnego i oryginalnego społeczeństwa narodowego z socjalizmem jako systemem gospodarczym i społecznym. Organizacja zgodnie z myślą ruchów rewolucyjnych regionu, łączyła zasady socjalizmu z nacjonalizmem. Socjalizm w ideologii Tupamaros rozumiany był jako mechanizm mający na celu przywrócenie narodowi środków produkcji a także wprowadzenie gospodarki centralnie planowanej w miejsce dotychczasowego kapitalizmu. Socjalizm miał umożliwić uzyskanie wyzwolenie gospodarczego, kulturalnego i politycznego Urugwaju. Po ustanowieniu ustroju socjalistycznego w Urugwaju miało dojść do rozszerzenia tego ustroju na pozostałe kraje Ameryki Łacińskiej. Inne cele organizacji były bardziej ogólne lub miały ograniczoną skalę, jak to miało miejsce z np. postulatem reformy rolnej, reformy służby zdrowia, systemu emerytalnego czy szkolnictwa a także rewizja kodeksu karnego (domagano się dodania artykułów przewidujących kary za współpracę z reżimem i obcymi mocarstwami). Socjalizm opierać się miał na scentralizowanym systemie władzy, kontroli państwa nad ekonomią a także bardziej równomiernej dystrybucji dochodów. Wraz ze wzrostem produkcji w kraju miał być wprowadzony w życie postulat „każdemu według potrzeb”[1].

Według grupy pomimo tego że Urugwaj oficjalnie był państwem niepodległym, w rzeczywistości był on zależny od sąsiadów - Brazylii, Argentyny a także zachodnich mocarstw (Stany Zjednoczone Ameryki, Wielka Brytania). Tupamaros zarzucał rządowi realizacje interesów jedynie grupki oligarchów. Organizacja uważała że zdobycie władzy może odbyć się jedynie na drodze walki zbrojnej[1].

Hasłem Tupamaros był slogan - Habrá Patria para todos o No habrá Patria para nadie (ojczyzna dla wszystkich lub dla nikogo). Slogan przyjęły następnie inne lewicujące organizacje w tym np. Montoneros[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Organizacja powstała w wyniku unii którą zawiązał Sendic, a składającą się z członków związków zawodowych oraz Ruchu Poparcia Wsi (Movimiento de Apoyo al Campesino) dotkniętych ubóstwem panującym na terenach rolniczych. Liczebność Tupamaros rosła proporcjonalnie do coraz większego udziału w rządach armii urugwajskiej, osiągając swój szczyt w latach 1973-1984, a więc czasach uciążliwej wojskowej dyktatury.

Tupamaros zaczynało od rabowania banków, klubów strzeleckich oraz innych grup biznesu we wczesnych latach 60., a uzyskane w ten sposób pieniądze i żywność rozdawało wśród biedaków Montevideo. Pod koniec tej samej dekady MLN zaangażowało się w polityczne porwania i zabójstwa oraz zbrojną propagandę. Szczególnie głośne stało się uprowadzenie potężnego dyrektora banku Pereyra Rebervel oraz ambasadora Wielkiej Brytanii w Urugwaju, jak również zabójstwo Dana Mitrione, agenta FBI.

Szczyt działalności Tupamaros przypadł na lata 1970 i 1971. W tym okresie stali się bardziej liberalni wobec tych których porywali. W 1971 ponad 100 osadzonych Tupamaros uciekło z więzienia Punta Carretas. Mimo to MLN dotykało coraz więcej trudności wynikających z serii strategicznych porażek, a w szczególności zdrada wysoko postawionego członka Tupamaros Héctora Amodio Péreza oraz kontrofensywa armii z jej Szwadronami śmierci (Escuadrón de la Muerte).

Urugwajskie wojsko rozpętało wkrótce krwawą kampanię aresztowań i zniknięć, która doprowadziła do rozproszenia pozostałych na wolności Tupamaros. Efektywna taktyka tortur doprowadziła w 1972 do bardzo poważnego osłabienia struktur MLN, a jej głównych przywódców do więzienia w okropnych warunkach.

Pomimo tego, że Tupamaros nie stanowili już poważnego zagrożenia, cywilny prezydent Juan María Bordaberry przekazał znaczną część stanowisk w rządzie wojskowym, którzy przeprowadzili następnie zamachu stanu w 1973 r. Doprowadziło to w efekcie do niespotykanych represji ludności cywilnej oraz wszystkich sił politycznych w kraju.

Po nastaniu rządów demokratycznych w 1985 r. Tupamaros powrócili do publicznego życia Urugwaju jako legalna partia polityczna (Movimiento de Participación Popular), która jest obecnie częścią rządzącej koalicji Szeroki Front – Nowa Większość. Z Tupamaros wywodzi się obecny prezydent Urugwaju José Mujica[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Arturo Porzecanski: 'Uruguay’s Tupamaros: The Urban Guerrilla'.
  2. Aleksandra Lipczak: José Mujica i Lucia Topolansky – najskromniejsza para u władzy (pol.). wysokieobcasy.pl, 2013-11-05. [dostęp 2014-09-26].