Turzańsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Turzańsk
Cerkiew prawosławna pw. św. Michała Archanioła
Cerkiew prawosławna pw. św. Michała Archanioła
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Komańcza
Liczba ludności (2006) 350
Strefa numeracyjna (+48) 13
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0354502
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Turzańsk
Turzańsk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Turzańsk
Turzańsk
Ziemia 49°21′50″N 22°08′24″E/49,363889 22,140000Na mapach: 49°21′50″N 22°08′24″E/49,363889 22,140000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Turzańskwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Komańcza.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego. Do roku 1772 województwo ruskie, ziemia sanocka w Rzeczypospolitej. Od zaborów 1772 r. należał do Austrii, cyrkułu leskiego, a następnie sanockiego w Galicji. Do 1914 powiat sądowy w Sanoku, gmina Bukowsko.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana w 1514 r. na mocy przywileju wydanego przez starostę sanockiego Mikołaja Kamienieckiego na prawie wołoskim. W 1526 roku pojawia się wzmianka o cerkwi we wsi. W 1565 r. chłopi dysponowali tu 21,5 łana ziemi oraz po 1 łanie kniaź i cerkiew. W 1657 roku wieś została spustoszona najazdem Jerzego Rakoczego. W 1803 roku wybudowano cerkiew greckokatolicką p.w. Michała Archanioła. W roku 1898 wieś liczyła 93 domostwa i 676 mieszkańców (627 grekokatolików, 35 żydów, 14 rzymskich katolików). Należała do parafii łacińskiej w Bukowsku oraz parafii greckokatolickiej w Turzańsku. Do wsi należały również Wólki Kołodziażne, Pasieki i Turno. W okresie zaborów funkcjonowała już szkoła. W 1905 Artur Goldhammer posiadał we wsi obszar 632 ha[1].

W czasie I wojny światowej wieś przez dłuższy czas znajdowała się się na linii frontu. Żołnierzy poległych w walkach pochowano 500 m na północ od cerkwi. Od listopada 1918 do stycznia 1919 Turzańsk wchodził w skład Republiki Komańczańskiej. Spis z 1921 roku wykazał 111 domów, 684 mieszkańców, w tym: 645 grekokatolików, 32 żydów i 7 rzymskich katolików. W 1938 roku było 135 domostw. Po II wojnie światowej wieś wysiedlono w ramach akcji „Wisła”. Do opuszczonej wsi wprowadzili się Polacy. Po 1956 r. do Turzańska powróciło kilkanaście rodzin łemkowskich.

Wieś na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 roku w skali 1:100 000

Związki i organizacje wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół cerkiewny – cerkiew greckokatolicka p.w. Michała Archanioła (obecnie cerkiew prawosławna) wybudowana w latach 1801-1803. W 1817 wybudowano drewnianą dzwonnicę. W 1936 cerkiew rozbudowano (o kruchtę od zachodu i prawdopodobnie pomieszczenie południowe – przechowalnię świec świątecznych). Po 1947 roku użytkowana przez łacińską parafię w Komańczy. W 1963 r. przekazana Kościołowi Prawosławnemu. Świątynia, jest cerkwią łemkowską typu wschodniego (podobnie jak cerkwie w Rzepedzi i Komańczy), który był rozpowszechniony w XIX wieku na terenie wschodniej Łemkowszczyzny (głównie w dorzeczu Osławy). Wewnątrz kompletny ikonostas z 1895 r. oraz polichromia z 1898 i 1913 r. W babińcu malowidło ukazujące Chrystusa w chacie łemkowskiej.

Cerkiew zaliczana jest do obiektów szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego. W czerwcu 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO[2].

Przypisy

  1. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  2. Gazeta.pl

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krukar, Olszański i in.: Bieszczady. Przewodnik. Wyd. XIII. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2012, s. 375.
  • Kryciński Stanisław.: Cerkwie w Bieszczadach. Wyd. III. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2005, s. 186.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]