Twór siatkowaty

Twór siatkowaty albo układ siatkowaty (łac. formatio reticularis), inaczej: siatkowaty, retikularny, "kora pnia mózgu" - rozciąga się w pniu mózgu od międzymózgowia do rdzenia przedłużonego, a następnie przechodzi w twór siatkowaty rdzenia kręgowego.

Neurony tworu siatkowatego mają następujące cechy charakterystyczne:

• ich dendryty słabo się rozgałęziają,
• neuryty dzielą się na gałęzie wstępujące i zstępujące,
• perykariony ich są w niektórych miejscach rozproszone.

W rdzeniu kręgowym twór siatkowaty znajduje się w warstwie pośredniej pomiędzy istotą szarą tworzącą rogi (słupy) przednie i tylne, w pobliżu kanału środkowego.

Udało się wyodrębnić 96 jąder tworu, z których najważniejsze to:

• jądro boczne
• jądro podtrójdzielne
• jądro szwu
• jądro brodawkopodobne
• jądro miejsca sinawego
• jądro olbrzymiokomórkowe
• jądro środkowe górne
• jądro konarowo-mostowe nakrywki
• jądro śródmiąższowe
• jadro siatkowate wzgórza
• jądro śródblaszkowe wzgórza
• jadro brzuszne przednio-boczne wzgórza

Układ siatkowaty

Układ siatkowaty jest pojęciem czynnościowym. Neurony tego układu przewodzą impulsy nerwowe drogami nieswoistymi. W skład tego układu wchodzą neurony przekazujące lub hamujące impulsacje za pośrednictwem niemalże wszystkich rodzajów neurotransmitterów. Odpowiada za regulację wielu czynności wegetatywnych, mając możliwość wpływania na jądra nerwów czaszkowych i ośrodki wegetatywne, które są wręcz "wtopione" pomiędzy struktury układu siatkowatego. Twór siatkowaty wpływa na czuwanie, sen i świadomość. Uszkodzenie jego struktur wprowadza pacjenta w stan wegetatywny. Fizjologicznie dzieli się ten układ na:

• część zstępującą - kontroluje czynność odruchową rdzenia kręgowego, wpływa na czynność ośrodków oddechowych, krążeniowych oraz na napięcie mięśniowe. Część zstępująca dzieli się na:
  • część pobudzająca - toruje lub przyspiesza przewodnictwo innych neuronów
  • część hamująca - blokuje lub zwalnia przewodnictwo innych neuronów

• część wstępującą - przewodzi impulsy aferentne jako droga nieswoista oraz kontroluje czynność neuronów jąder ruchowych mostu, jąder ruchowych nerwów kontrolujących ruch gałek ocznych. Dzieli się na:
  • układ siatkowy wstępujący pobudzający (RAS) - prowadzi impulsację do wszystkich pól kory, ośrodków autonomicznych oraz ośrodków podkorowych motywacyjnych
  • układ wstępujący hamujący czyli układ rekrutujący wzgórza - działa antagonistycznie do RAS, synchronizuje czynność bioelektryczną mózgu (wygasza jego aktywność)

Drogi tworu siatkowatego

Drogi doprowadzające

• droga rdzeniowo-siatkowa - biegnie w sznurze przednim oraz bocznym rdzenia kręgowego. Przewodzą impulsację czuciową eksteroreceptywną, proprioreceptywną oraz interoreceptywną do tworu siatkowatego, duża część impulsacji biegnie do jądra olbrzymiokomórkowego. Połączenie to stanowi podstawę ośrodkowego hamowania bólu.
• droga móżdżkowo-siatkowa górna, dolna oraz środkowa - biegną przez konary móżdżku. Móżdżek za pośrednictwem tworu siatkowatego oddziałuje na rdzeń kręgowy, korygując ruchy wykonywane w danej chwili.
• drogi rozpoczynające się w międzymózgowiu - przewodzą impulsację od wzgórza, podwzgórza oraz układu limbicznego.
• droga korowo-siatkowa - włókna tej drogi biegna razem z włóknami drogi korowo-rdzeniowej i korowo-jądrowej do poszczególnych jąder tworu siatkowatego.

Drogi odprowadzające

• drogi wstępujące - układ siatkowaty wstępujący pobudzający i hamujący (układ rekrutujący).
• drogo siatkowo-rdzeniowa przednia (przyśrodkowa) - rozpoczyna się od jąder śródmózgowiowych i mostu, jest drogą nieskrzyżowaną. Działa pobudzająco na komórki rogów przednich - droga torująca.
• droga siatkowo-rdzeniowa boczna - rozpoczyna się od jąder rdzenia przedłużonego i jest drogą skrzyżowaną. Działa hamująco na komórki rogów przednich.
• droga siatkowo-móżdżkowa - rozpoczyna się głównie w jądrach mostu.

Zobacz też

• Układ nerwowy
• Mózgowie
• Anatomia człowieka

Bibliografia

• "Anatomia czynnościowa ośrodkowego układu nerwowego" Bogusław K. Gołąb, PZWL, Warszawa 1990 r.
• Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia człowieka – Tom IV: Układ nerwowy ośrodkowy. Warszawa: PZWL, 2009. ISBN 978-83-200-4025-8.
• Stanisław Konturek: Fizjologia człowieka. Wrocław: ELSEVIER URBAN & PARTNER, 2007. ISBN 978-83-89581-93-8.
• Władysław Traczyk: Fizjologia człowieka w zarysie. Warszawa: PZWL, 2002. ISBN 83-200-2694-6.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.