Twórcza destrukcja

Zwrot Twórcza destrukcja odnajdziemy w pracach Michała Bakunina, Fryderyka Nietzschego oraz Wernera Sombarta. W Kapitalizmie, socjalizmie, demokracji austriacki ekonomista Joseph Schumpeter spopularyzował ten termin, używając go do opisu procesu transformacji, która towarzyszy przełomowemu odkryciu. W wizji kapitalizmu Schumpetera ciągłe pojawianie się nowych przedsiębiorców z rewolucyjnymi pomysłami stanowi siłę, która jest w stanie podtrzymywać długotrwały rozwój ekonomiczny. Ekonomista akceptował fakt, że taka zmiana powoduje utratę pozycji przez firmy, które wcześniej cieszyły się ugruntowaną, nawet monopolistyczną, pozycją rynkową.

Teoria i przykłady

Przedsiębiorstwa, które w swoim czasie rewolucjonizowały i dominowały w nowych gałęziach przemysłu - np. Xerox w dziedzinie kopiarek, a Polaroid w dziedzinie fotografii błyskawicznej - doświadczały później spadku dochodów i ograniczenia swojej dominacji, w chwili gdy konkurenci przedstawiali lepsze produkty lub ograniczali koszty produkcji. Wal-Mart jest przykładem firmy z rynku amerykańskiego, która zdobyła silną pozycję dzięki zastosowaniu nowych metod w zarządzaniu zapasami, w marketingu i w zarządzaniu personelem. Dzięki temu mogła pokonać niższymi cenami starsze i mniejsze przedsiębiorstwa działające na rynku sprzedaży detalicznej. Podobnie jak Wal-Mart wyparł z rynku zasiedziałe, gorzej przystosowane i mniej dynamiczne przedsiębiorstwa, tak obecnie sam jest zagrożony przez nowych konkurentów.

Innym przykładem jest następstwo technologii, które mogliśmy obserwować w dziedzinie nośników muzyki. Kaseta magnetofonowa wyparła magnetofon szpulowy. Jej rolę ograniczyła z kolei płyta kompaktowa, z którą obecnie konkurują odtwarzacze MP3.

Udany wynalazek pozwala zdobyć chwilowo silną pozycję rynkową kosztem pozycji i zysków starszych graczy. Wraz z upływem czasu, siła wynalazku maleje, ponieważ pojawiają się coraz lepsze pomysły kolejnych uczestników rynku. Twórcza destrukcja jest tak nośną koncepcją, dlatego że tłumaczy dynamikę zmiany w przemyśle i wahań pomiędzy rynkiem konkurencyjnym a monopolistyczny i odwrotnie. Koncepcja ta zainspirowała twórców modeli endogenicznych wzrostu gospodarczego i ekonomii ewolucyjnej.

Zwolnienia pracowników w zanikających przedsiębiorstwach lub u producentów wypieranych przez posiadaczy nowszych pomysłów to ceną, jaką społeczeństwo musi zapłacić za dostarczanie nowszych dóbr. Z drugiej strony, stale zmieniająca się ekonomia tworzy nowe możliwości dla pracowników, którzy mogą uczestniczyć w pracach bardziej twórczych i produktywnych przedsiębiorstw. Warunkiem jest zdobycie nowych umiejętności, które nie były wymagane przy poprzedniej generacji produktów.

Poniżej przedstawiono typy zmian powodujących twórczą destrukcję.

• Nowe rynki lub produkty
• Nowy sprzęt
• Nowe źródło siły roboczej lub surowców
• Nowa metoda organizacji pracy lub zarządzania
• Nowa metoda zarządzania zapasami
• Nowa metoda transportu
• Nowa metoda komunikacji
• Nowa metoda w reklamie lub marketingu
• Nowy instrument finansowy

Historia

Wyrażenie twórcza destrukcja zostało wprowadzone do języka debaty ekonomicznej poprzez książkę Schumpetera Kapitalizm, socjalizm, demokracja (1942). Najprawdopodobniej początek dała książka Cykle koniukturalne (1939). Światu Zachodniemu autor przedstawił w niej Nikołaja Kondratiewa i jego cykle, o których wierzył, że są wywoływane przez wynalazki.

Teorie Schumpetera nie są zwykle włączane do podręczników studiów pierwszego stopnia, który koncentrują się na teoriach konkurencji doskonałej oraz statycznych podaży i popytu. Schumpeter twierdził, że te podejścia mają mało wspólnego z tym, jak zachowuje się rynek w rzeczywistym świecie.

W 1992 r. pomysł twórczej destrukcji został przełożony na formalny język matematyczny przez Philippe'a Aghiona i Petera Howitta w pracy A Model of Growth through Creative Destruction opublikowanej w czasopiśmie akademickim Econometrica.

W 1995 r. Richard L. Nolan i David C. Croson opublikowali Creative Destruction: A Six-Stage Process for Transforming the Organization. Książka promowała zmniejszanie zmniejszanie nadmiarowego zatrudnienia, które miało uwalniać środki inwestowane następnie w celu uzyskania przewagi konkurencyjnej.

Później koncepcja twórczej destrukcji została użyta przez Maxa Page'a w The Creative Destruction of Manhattan, 1900-1940 (1999). Książka śledzi jak Manhattan był wielokrotnie przebudowywany, a proces ten oznaczał likwidację wielu wcześniejszych konstrukcji.

Dalsze informacje po polsku

• Rudi Dornbusch. Twórcza destrukcja Rzeczpopolita 12.08.1995.
• Grzegorz Gołębiowski. Twórcza destrukcja jako koncepcja wpływająca na możliwosci rozwoju przedsiebiorstw Prace Naukowe AE we Wrocławiu nr 1152, red. W. Pluta, Wrocław 2007.
• Mikołaj Kaczmarek. Czy pożegnanie z wielkimi korporacjami? Wydawnictwo Instytutu Analiz i Prognoz Gospodarczych 2006.

Literatura anglojęzyczna

• Philippe Aghion, Peter Howitt. A Model of growth through Creative Destruction. Econometrica 60:2 (1992), str. 323-51.
• Philippe Aghion, Peter Howitt. Endogenous Growth Theory. MIT Press. 1997.
• Edward Cheung, "Baby Boomers, Generation X and Social Cycles". Long Wave Press. 1995, wersja poprawiona 2007.
• Clayton M. Christensen. "The Innovator's Dilemma". HarperBusiness. 2001.
• Richard Foster and Sarah Kaplan. "Creative Destruction: Why Companies that are Built to Last Underperform the Market - And how to Successfully Transform Them". Currency publisher. 2001.
• J. Stanley Metcalfe. Evolutionary Economics and Creative Destruction (Graz Schumpeter Lectures, 1). Routledge. 1998.
• Richard L. Nolan and David C. Croson, Creative Destruction: A Six-Stage Process for Transforming the Organization. Harvard Business School Press. 1995.
• Max Page. The Creative Destruction of Manhattan, 1900-1940. University of Chicago Press. 1999.
• Hugo Reinert and Erik S. Reinert. "Creative Destruction in Economics: Nietzsche, Sombart, Schumpeter." In J.G. Backhaus and W. Drechsler, eds. Friedrich Nietzsche: Economy, and Society. Springer. 2006.
• Joseph A. Schumpeter. Capitalism, Socialism and Democracy (New York: Harper, 1975) [pierwsze wydanie 1942]
• James M. Utterback. Mastering the Dynamics of Innovation. Harvard Business School Press. 1996.
• Roger D. Smith. "The Disruptive Potential of Game Technologies: Lessons Learned from its Impact on the Military Simulation Industry". Research Technology Management 50:Sept-Oct (2006), str. 57-64.
• Thomas Homer-Dixon. Upside of Down: Catastrophe, Creativity, and the Renewal of Civilization. Island Press. 2006.