Twierdza Zegrze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Schemat umocnień twierdzy.

Twierdza Zegrze – wzniesiona w latach 1892-95 rosyjska twierdza, broniąca przeprawy przez Narew na północ od Warszawy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzniesione przez Rosjan w latach 1892-95 umocnienia na wysokim, północnym brzegu Narwi składały się z dwóch fortów połączonych wałem - tzw. Umocnienia Dużego i Umocnienia Małego. Forty, zmodernizowane w latach 1902-1907, były jednymi z najnowocześniejszych i najbardziej nowatorskich umocnień, wzniesionych przez inżynierów rosyjskich. Podczas budowy zastosowano wiele rozwiązań typowych dla fortyfikacji górskiej. Na potrzeby twierdzy powstały zespoły koszarowe w Zegrzu i w Zagrobach oraz siedem magazynów amunicji.

Twierdza w Zegrzu stanowiła jeden z kluczowych elementów tzw. polskiego trójkąta Warszawskiego Rejonu Fortecznego, składającego się - oprócz niej - z Twierdzy Nowogeorgijewsk (Twierdzy Modlin) i Twierdzy Warszawa. Trójkąt uzupełniały m.in. forty w Dębem i Beniaminowie, podporządkowane administracyjnie Twierdzy Zegrze. Z dniem 28 listopada 1918 dowódcą twierdzy i komendantem garnizonu mianowany został płk art. Olgierd Pożerski.

Obecnie Umocnienie Duże jest własnością Narodowego Banku Polskiego, który planował wzniesienie tam składnicy środków płatniczych oraz centrum rozliczeniowego. Miało się to odbyć kosztem zniszczenia dużej części umocnień, posiadających wysoką wartość historyczną, zabytkową i turystyczną. Plany budowy skarbca NBP zakończyły się fiaskiem. Przeciągający się od 2005 roku przetarg nie wyłonił zwycięzcy gdyż oferenci zażądali niemal trzykrotnie więcej (ok. 500 mln zł) niż bank planował poświęcić na tą inwestycję (170 mln zł). Ostatecznie 3 listopada 2009 roku ogłoszono przetarg na sprzedaż fortu Umocnienie Duże. Rozstrzygnięcie 21 stycznia 2010 roku, cena wywoławcza 28 mln zł.

Umocnienie Małe należy do wojskowego Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w Zegrzu. Obydwa forty są w dobrym stanie zachowania. Brakuje jednak pomysłu i woli władz samorządowych, by wykorzystać je turystycznie w podobny sposób, jak to ma miejsce we Francji czy w Niemczech.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Według niektórych specjalistów z dziedziny zabytków architektury militarnej, przejęcie fortu przez NBP odbyło się z naruszeniem prawa. Obecnie następuje dewastacja obiektu, już w tej chwili pozbawionego wielu do niedawna zachowanych elementów (rosyjskich - sprzed I wojny światowej - składane zasieki z drutu kolczastego, pancerne drzwi, wyposażenie wnętrz). O niebezpieczeństwie zniszczenia unikalnego obiektu zostały poinformowane władze wojskowe, wojewódzki konserwator zabytków, Kancelaria Prezydenta, a także Centralne Biuro Antykorupcyjne. Nie zostały podjęte żadne działania, mogące uchronić zabytek[1].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Boguszewski Przemysław,„Twierdza Zegrze”, [w:] „Twierdze i działania wojenne na ziemiach polskich w czasie I wojny światowej. Materiały z międzynarodowej konferencji naukowej, zorganizowanej przez Osowieckie Towarzystwo Fortyfikacyjne i Towarzystwo Przyjaciół Fortyfikacji w ramach Krajowego Programu Ministerstwa Kultury i Sztuki «Ochrona i Konserwacja Architektury Obronnej». Osowiec-Twierdza, 16-18.10.1998”, Wydawnictwo «Forteca», Białystok – Przasnysz 2000, s. 57-80. (ISBN 83-910647-1-9, ISSN 1428-5649)
  • Boguszewski Przemysław, „Zegrzyńskie forty”, [w:] „Poligon”, nr 1 (5), wydawca: «Magnum-X» Sp. z o.o., Warszawa 2007, s. 19-25. (ISSN 1895-3344)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Sprawa była opisywana m.in.w legionowskim periodyku "To i Owo", w cyklu artykułów w numerach z lutego i marca 2006 r., w "Gazecie Wyborczej" z 24 marca 2006 r., w "Polsce Zbrojnej" z 30 kwietnia 2006 r. i w "Superexpressie" z 7 kwietnia 2003 r.