Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski

Polrewkom, początek sierpnia 1920. W centrum: Feliks Dzierżyński, Julian Marchlewski, Feliks Kon, Józef Unszlicht

Manifest Polrewkomu

Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski (TKRP), Polrewkom (ros. Польревком) – zaczątek władz komunistycznych na terenach Polski zajętych przez Armię Czerwoną w trakcie ofensywy letniej 1920 roku.

Utworzony przez polskich komunistów w czasie wojny polsko-bolszewickiej 23 lipca 1920 r. w Smoleńsku, z inicjatywy Rosyjskiej Partii Komunistycznej (b) (z przekształcenia Biura Polskiego przy Komitecie Centralnym partii bolszewickiej). Odezwę o przejęciu władzy w Polsce ogłoszono 30 lipca w Białymstoku, pierwszym większym mieście na zachód od Linii Curzona, zajętym 28 lipca 1920 przez Armię Czerwoną. Sam TKRP zainstalował się w Pałacu Branickich.

30 lipca 1920 r. Polrewkom ogłosił Manifest do polskiego ludu roboczego miast i wsi, (autorstwa Feliksa Dzierżyńskiego) który m.in. zapowiadał:

• utworzenie Polskiej Socjalistycznej Republiki Rad,
• nacjonalizację ziemi,
• Rozdział państwa od kościoła,
• wzywał masy robotnicze do przepędzenia kapitalistów i obszarników, zajmowania fabryk i ziemi oraz tworzenia komitetów rewolucyjnych jako organów nowej władzy.

Komitet rozpoczął działalność od wydania uzgodnionego z Leninem programu oraz dwóch odezw - do żołnierzy Armii Czerwonej i Wojska Polskiego, którego żołnierzy zachęcano do buntu. Dzierżyński rozpoczął tępienie "wrogów ludu" za pomocą "swoich" czekistów. W kolejnych dniach TKRP ogłosił program rolny, deklarację o wolności sumienia oraz ustanowił trybunały rewolucyjne.

Obszar kontrolowany przez TKRP ograniczał się do Podlasia i części Mazowsza czasowo zajętych przez Armię Czerwoną. Rozpoczęto formowanie Polskiej Armii Czerwonej pod dowództwem Romana Łągwy. Do 2 Białostockiego Pułku Strzelców zgłosiło się zaledwie 70 osób, a liczebność całej Polskiej Armii Czerwonej wyniosła 176 ochotników. W terenie organizowano Komitety Rewolucyjne. Gdy Armia Czerwona szturmowała przedpola Warszawy, kierownictwo TKRP przyjechało do Wyszkowa, aby z sowieckimi wojskami wkroczyć do stolicy.

W wyniku zwycięskiej kontrofensywy wojsk polskich, 22 sierpnia komitet zmuszony był w pośpiechu opuścić Białystok wraz z wycofującymi się wojskami Armii Czerwonej i udał do Mińska. Wkrótce został rozwiązany, a jego członkowie zostali przydzieleni do sztabów frontowych lub obozów jenieckich w celu bezskutecznego jak się okazało werbowania ochotników do Polskiej Armii Czerwonej.

Stefan Żeromski poświęcił Polrewkomowi opowiadanie Na probostwie w Wyszkowie.

Członkowie

• Julian Marchlewski - przewodniczący,
• Jakub Hanecki - wiceprzewodniczący,
• Edward Próchniak - sekretarz,
• Feliks Dzierżyński - de facto przewodniczący,
• Feliks Kon - oświata,
• Józef Unszlicht - sprawy partyjne,
• Bernard Zaks - przemysł,
• Stanisław Bobiński - rolnictwo,
• Tadeusz Rydwański - propaganda i agitacja.

Zobacz też

• Galicyjska Socjalistyczna Republika Rad
• Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego
• rząd marionetkowy

Bibliografia

• Witold Sienkiewicz, "Niepokonani 1920", Demart 2010, 2011, ISBN 9788374275873