Tytus Liwiusz Burattini

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tytus Burattini)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Burattini podróżował po całym świecie, projektując różnego rodzaju maszyny, przykładowy szkic fr. Dragon Volant (dosłownie: Smok latający).

Tytus Liwiusz Burattini (Boratyni, Burattini) (ur. 8 marca 1617 w Agordo, zm. 17 listopada 1681 w Wilnie) – fizyk, architekt, geograf, egiptolog, mincerz, agent dyplomatyczny, twórca miary powszechnej, administrator olbory olkuskiej w latach 1658-1664[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie zdobył wszechstronne wykształcenie w Padwie i Wenecji z zakresu nauk matematyczno-fizycznych, architektury i innych. W latach 1637-1641 odbył podróż naukową do Egiptu w celu wykonania pomiarów piramid i sporządzenia planów miast m.in. Aleksandrii, Memfis i Heliopolis. Sporządził tu też mapę triangulacyjną Egiptu, prowadził wykopaliska w Gizie i Memfis, próbował klasyfikować zabytki. Efekty jego prac zaginęły – znane są jego rysunki z dzieła Johna Greaviusa (Greavesa) Pyramidographia (1646), z jego szkiców korzystali także Athanasius Kircher oraz Stefano della Bella ilustrując egipską wyprawę Pietro della Valle.

Prawdopodobnie od 1641 w Polsce, w 1642 w Krakowie, około 1646 przeniósł się do Warszawy jako dworzanin królewski. Brał udział w wielu misjach dyplomatycznych królowej Ludwiki Marii Gonzagi. Założył warsztat optyczny, w którym wykonał m.in. soczewki dla teleskopu Heweliusza. Zbudował Latającego smoka – pierwszą polską aerodynę i prowadził eksperymenty ze spadochronem.

W 1650 został mianowany królewskim architektem i budowniczym Pałacu Kazimierzowskiego w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu. Następnie prowadził prace remontowe przy Zamku Ujazdowskim. W 1656 w czasie potopu szwedzkiego wystawił własnym sumptem oddział wojska, na którego czele pod komendą Stefana Czarnieckiego bił się ze Szwedami. W roku 1658 otrzymał polski indygenat (wraz z bratem Filipem) [2] oraz w dzierżawę królewskie mennice w Krakowie, Ujazdowie, Wilnie i Brześciu Litewskim, z których czerpał duże zyski, nie w pełni legalne. Bijąc pieniądz o niskiej zawartości kruszcu (tak zwane boratynki), w dodatku także ponad wyznaczone limity, stał się współodpowiedzialny za kryzys monetarny w Polsce.

W Ujazdowie urządził obserwatorium astronomiczne[3], gdzie w 1665 odkrył plamy na Wenus. Burattini był konstruktorem wielu wynalazków m.in. wynalazł mikromierz, machinę napędzaną wiatrem do nawadniania ogrodów, pracował nad maszyną do liczenia i inne. W 1666 zbudował na Wiśle most dla wojsk ciągnących przeciwko wojskom rokoszanina Jerzego Sebastiana Lubomirskiego. W drugiej połowie lat 60. XVII wieku ponownie zajął się działalnością naukową, m.in. zagadnieniami dotyczącymi wylewów Nilu, szlifowaniem soczewek optycznych, pomiarem południków oraz wyznaczaniem miary uniwersalnej za pomocą długości wahadła sekundowego. Utrzymywał kontakty z królem Janem III Sobieskim i Janem Heweliuszem[4].

W 1675 opublikował w Wilnie traktat Misura universale, gdzie rozwinął teorię miary powszechnej, jednolitej dla całego świata, nazwanej przez niego metrem katolickim[5].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • 1675 "La bilancia sincera", Wilno, traktat poprawiający, a częściowo też zmieniający Galileuszową teorię równowagi hydrostatycznej, określają z większą dokładnością ciężary właściwe metali szlachetnych.
  • 1675 "Misura Universale", Wilno, gdzie autor określa miarę powszechną długości liniowej: metr katolicki; miarę tę definiuje jako długość wahadła poruszającego się z pół-okresem jednej sekundy.[6]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • [2005] Tancon Ilario, Lo scienziato Tito Livio Burattini, Università di Trento, Trento 2005, pp.193, ISBN 88-8443-091-7.
  • [1937] Savorgnan di Brazzà F., T.L. Burattini precursore del sistema metrico - Sapere, anno III, vol. V, n. 52, pag. 117-118, 28 /2/1937.
  • [1896] Favaro Antonio, Intorno alla vita ed ai lavori di Tito Livio Burattini fisico Agordino del secolo 17° - Venezia: Tipografia Carlo Ferrari, 1896.

Przypisy

  1. Hieronim Łabęcki, Spisy chronologiczne dawnych żupników w Polsce, w: Biblioteka Warszawska 1859, t. I, s. 830.
  2. Volumina legum. T.4 str. 265 p. 117 "Indygenat Urodzonym Boratinim".
  3. Dziś w budynku Wydziału Biologii UW.
  4. Muzeum Pałac w Wilanowie, Indeks osób, Burattini (Boratyni) Tytus Liwiusz
  5. Kładąc podwaliny m.in. pod dzisiejszy układ jednostek SI.
  6. T.L. Burattiniego Miara powszechna: traktat wydany w roku 1675 w Wilnie po włosku a obecnie przetłomaczony na polski staraniem Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii; Autorzy Tito Livio Burattini, Poland. Polska Akademia Nauk. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy; Wydawca Nakładem Akademii Umiejętności, 1897; stron 32

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny;
  • Słownik biograficzny techników polskich. zeszyt 11, Warszawa 2000;
  • Łoza Stanisław, Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa 1954.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]