Ułęż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ułęż
Pałac w Ułężu - obecna siedziba gminy
Pałac w Ułężu - obecna siedziba gminy
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat rycki
Gmina Ułęż
Liczba ludności 1677
Strefa numeracyjna (+48) 81
Kod pocztowy 08-504
Tablice rejestracyjne LRY
SIMC 0392402
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Ułęż
Ułęż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ułęż
Ułęż
Ziemia 51°35′32,136″N 22°06′46,303″E/51,592260 22,112862

Ułężwieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, w gminie Ułęż, na pograniczu Wysoczyzny Żelechowskiej i Pradoliny Wieprza. Bardzo ceniona miejscowość wypoczynkowa, zwłaszcza przez warszawiaków, choć nie tylko. Wieś o charakterze ulicówki. Praktycznie doszczętnie zniszczona przez pożar w 1955. Jedno z nielicznych ocalałych zabudowań znajduje się przy posesji nr 132 - słabo zachowany budynek parnika. Drogi gminne w bardzo dobrym stanie - zdecydowanie najlepszym w całym powiecie. Na terenie gminy znajduje się lotnisko "Ułęż" - częste miejsce zlotów i wyścigów motorowych.

Miejscowość jest siedzibą gminy Ułęż.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzmiankę o miejscowości Ułęż można odnaleźć w "Kronice" Jana Długosza. W roku 1439 była ona własnością Stanisława Rogali. W wieku XVI starosta stężycki Jacenty Bentkowski wybudował pierwszy dwór. Obecny pałac projektu Jakuba Kubickiego postawiono dla Jacka Bentkowskiego w pierwszej połowie wieku XIX. Stanowi on miniaturę warszawskiego Belwederu. Kolejnym właścicielem był Adam Cieciszowski - ojciec matki Henryka Sienkiewicza. Następnie pałac przeszedł w posiadanie rodziny Janickich. Ostatni właściciele Ułęża - Karol Meisner i Irena z Meisnerów Janicka - są pochowani na wzgórzu " Pięciu Figur" w centrum Ułęża. Po II wojnie światowej Ułęż znalazł się w powiecie garwolińskim (województwo warszawskie), zaś w roku 1954 w nowo utworzonym powiecie ryckim. W roku 1975, w wyniku reformy administracyjnej, zostaje włączony do województwa lubelskiego.

Części wsi Ułęż Górny i Ułęż Dolny [1]

U Długosza (1470-80) wsie występują jako „Ulanze Primum”, „Ulanze Secundum”. Następnie w roku 1475 „Vlesche”, 1529 „Vląży”, 1569 „Ulęże”, 1787 „Ułęże dolne”, „Ułęże”, 1827 „Ułęże dolne”,„ Ułęże górne” [2] dziś dwie części wsi Ułęż, 19 km na W od Kocka i tyleż na E od Dęblina, na prawym brzegu rzeki Wieprz, około 110 km na E od klasztoru świętokrzyskiego, 50 km na NE od Braciejowic.

Podległość administracyjna świecka i kościelna
  • W roku 1569 i następnych powiat stężycki (Pawiński 332),
  • od 1827 powiat żelechowski (Tabela II 249);
  • W roku 1569 parafia Drążgów i Nowodwór (Pawiński 332), od roku 1787 Ułęż Dolny podlega parafii Drążgów, Ułęż Górny podlega parafii Żabianka (Spis II 144).

Wsie stanowią własność szlachecką co potwierdzają wypisy z XVI wiecznych ksiąg poborowych

  • 1569 Lyeczki daje pobór z 3 łanów, a Mikołaj Kłoczowski z 1 i 14/2 łana, od 6 zagrodników i 1 komornika (Pawiński 332);
1787 Ułęż Dolny liczy 146 mieszkańców w tym 22 Żydów, Ułęż Górny - 246 mieszkańców w tym 17 Żydów (Spis I 421, 425; II 144);
1827 Ułęż Dolny ma 20 domów i 144 mieszkańców, Ułęż Górny ma 35 domów i 240 mieszkańców [3]

Mieszkańcy płacą dziesięciny początkowo dziesięcina należy do klasztoru świętokrzyskiego, następnie do plebana Drążgowa.

  • 1470-80 wsie Ułęż Pierwszy i Ułęż Drugi wymienione bez opisu wśród wsi składających „ex antiquo” dziesięciny snopowe klasztorowi świętokrzyskiemu (Długosz L.B. t.III s.252)
  • 1529 z całej wsi dziesięcina snopowa wartości 14 florenów należy do plebana Drążgowa (Liber Retaxationum s.418).

Pomnik poległych pilotów[edytuj | edytuj kod]

Przy wjeździe do Ułęża od strony drogi numer 48 znajduje się tablica upamiętniająca dwóch poległych pilotów: ppor. pil. Zbigniewa Dobrzańskiego i kpr. pil. Lecha Kaczmarka. Ponieśli oni śmierć podczas Kampanii Wrześniowej 9.09.1939 roku rażeni z broni pokładowej wrogiego samolotu.

Mord Romów na lotnisku w Ułężu[edytuj | edytuj kod]

W czasie drugiej wojny światowej, na terenie obecnego lotniska w Ułężu, Niemcy rozstrzelali członków romskiego taboru oskarżonych o kradzieże ryb z pobliskiego stawu. Prawdopodobnie egzekucja miała miejsce w maju 1940 roku. Wedle danych Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich na terenie Ułęża doszło do dwóch egzekucji: pierwszej w 1941 roku i drugiej w 1942 lub 1943 roku. W obu miało zginąć łącznie 41 osób: mężczyzn, kobiet i dzieci[4].

Przypisy

  1. Ułęż Dolny , Górny w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.
  2. * Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wyd. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo, 1984 s. 409. Kraków 1984.. ISBN 83-04-01090-9.
  3. Ułęż w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XII (Szlurpkiszki – Warłynka) z 1892 r.
  4. Obelisk w Ułężu, "Dialog-Pheniben" 2009, nr 2, s. 5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]