Użhorod

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Użhorod
Ужгopoд
Herb
Herb Użhorodu
Państwo  Ukraina
Obwód zakarpacki
Burmistrz Wiktor Pohoriełow
Powierzchnia 40 km²
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

116 304 Green Arrow Up.svg
2908 os./km²
Nr kierunkowy +380 312
Kod pocztowy 88000
Położenie na mapie obwodu zakarpackiego
Mapa lokalizacyjna obwodu zakarpackiego
Użhorod
Użhorod
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Użhorod
Użhorod
Ziemia 48°37′31″N 22°18′00″E/48,625278 22,300000Na mapach: 48°37′31″N 22°18′00″E/48,625278 22,300000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Użhorod (ukr. Ужгород (Użhorod), ros. Ужгород (Użgorod), węg. Ungvár, niem. Ungwar, na starych mapach Galicji również Wuhmar; jidysz אונגװיר, Ungwir) – miasto w zachodniej części Ukrainy, nad Użem, przy granicy ze Słowacją. 111 tys. mieszkańców (2004). Stolica obwodu zakarpackiego, a także historyczna stolica Rusi Podkarpackiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osadnictwo sięga w tych okolicach młodszej epoki kamiennej. Wysoką kulturę materialną potwierdza znalezisko skarbu, datowanego na XII wiek pne.[1] Mieszkali tu m.in. Celtowie, Awarowie, Dakowie, Sarmaci, Burgundowie, a w VIII w. powstał gród słowiański. Gród wiążemy z państwami wielkomorawskim i ruskim, a od X w. z węgierskim. W 1241-1242 przeszedł tędy najazd mongolski, jednak już w 1248 r. zapisano informację o "nowym zamku". Kolejne, ciężkie fortyfikacje, zachowane do dziś, powstały w roku 1598, z udoskonaleniami siedemnastowiecznymi. W latach 70. XIX wieku uruchomiono połączenie kolejowe Użhorodu z Nyíregyháza, a w 1905 r. z Samborem. Od roku 1919, miasto trafiło w skład Czechosłowacji, co potwierdzał Traktat w Trianon (1920). W okresie 1938-1944, na krótko, powróciło jeszcze do Węgier. 27 października 1944 Użhorod zajęła Armia Czerwona[2]. Włączenie do ZSRR poskutkowało masową emigracją i deportacjami, zwłaszcza Węgrów, zastępowanych przesiedleńcami z obszaru rosyjskojęzycznego. W roku 1991 miasto weszło w skład odrodzonego państwa ukraińskiego. Zaznaczyła się już ukrainizacja młodego pokolenia, urodzonego tu z rodzin rosyjskojęzycznych. Aktualnie miasto objęte jest małym ruchem granicznym z Węgrami, gdy brak takiej umowy ze Słowacją.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Główne narodowości, deklarowane[a] w spisach powszechnych: Ukraińcy i Rusini (77,8%), Rosjanie (9,6%), Węgrzy (6,9%), Słowacy (2,2%), Romowie (1,5%), Żydzi, Niemcy. W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci, faktyczna liczba mieszkańców szybko spada, głównie w wyniku emigracji do państw U.E. i do Izraela.

Klimat, położenie i ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

rzeka Uż, po lewej synagoga
drzewostan lasów

Miasto położone jest na wysokości ok. 120 m n.p.m. na przedgórzu Karpat, nad rzeką , w bezpośrednim sąsiedztwie Bieszczad. Powierzchnia miasta to ok. 40 km². Najwyższym punktem w mieście jest góra Wielka Dajbowecka – 224 m n.p.m. Powierzchnia terenów zielonych wynosi 1574 ha – oprócz tego Użhorod ze wszystkich stron okrążony jest lasami. Długość miasta z północy na południe – 7 km, ze wschodu na zachód – 5 km. Trochę większą część powierzchni zajmuje prawobrzeżne Stare Miasto. Brzegi rzeki Uż łączy 7 mostów: 6 pieszo-samochodowych i 1 kolejowy. Klimat – umiarkowany kontynentalny [3]
Na Północny-Wschód od miasta rozciąga się bieszczadzki i graniczący z Polską Użański Park Narodowy.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek przemysłu maszynowego, drzewnego, lekkiego i spożywczego[4] . M.in. fabryka polskiej firmy Inter Groclin Auto, wytwarzająca elementy tapicerki pojazdów.[5]

Transport[edytuj | edytuj kod]

inspirowana karpacką tradycją sylwetka dworca kolejowego

Podróż pociągiem do Lwowa trwa ok. 7 godzin, do Kijowa ponad 16 godzin, do Odessy 19,5 godziny. Brak bezpośrednich, kolejowych połączeń zagranicznych. Z Kijowem komunikuje pasażerów także międzynarodowy port lotniczy. Użhorod leży tuż przy granicy ze Słowacją. Funkcjonują dwa przejścia graniczne ze Słowacją – samochodowe Użhorod – Vyšné Nemecké i kolejowe dla ruchu towarowego Pawłowe – Matovske Vojkovce. Planowane jest otwarcie przejścia drogowego Storożnyca – Zahor. Działa bezpośredni publiczny transport samochodowy na Słowację. Przez Użhorod wiedzie europejska trasa samochodowa E50

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

grecko-katolicka katedra Powyższenia Krzyża Świętego
Tablica informacyjna z planem zamku

Obecny zamek nominalnie uważany jest za XV-wieczny.[6], niemniej widoczne dziś fortyfikacje powstały w 1598 roku [7] z późniejszymi zmianami. Mieści się tu Zakarpackie Muzeum Krajoznawcze, z 14 tysiącami eksponatów i o silnie zaznaczonym charakterze muzeum historycznego. W bezpośrednim sąsiedztwie zamku zlokalizowano skansenem kilkunastu obiektów drewanianej architektury zakarpackiej. W Horianach (ukr. Гoряни), w południowo-wschodniej części miasta, znajduje się sześciokątna Rotunda Horiańska pod wezwaniem św. Anny, z XII w. z elementami datowanymi przez niektórych badaczy wiek X-XI ; romańska, słynąca z unikatowych fresków ; niegdyś rzymsko-katolicka, następnie prawosławna, muzeum, a w 1991 r. przekazana eparchii grecko-katolickiej [8].

Nauka i kultura[edytuj | edytuj kod]

Działa uniwersytet i kilka mniejszych, państwowych wyższych uczelni, Filharmonia Zakarpacka, Zakarpacki Teatr Muzyczno-Dramatyczny, państwowy teatr lalek i renomowane szkoły średnie, w tym muzyczna i sztuk pięknych[9]. Silnie zaznacza się atmosfera tolerancji, toteż miasto znaczą eleganckie pomniki i tablice, dedykowane wybitnym przedstawicielom kultury i myśli społecznej ukraińskiej, rusińskiej, węgierskiej, czesko-słowackiej i rosyjskiej. Rokrocznie, jesienią odbywają się Dni Miasta, połączone z ludowym festynem i prezentacjami kultur karpackiej, średniowiecznej, renesansu, baroku, na zamku znów goszczą wtedy Biała Dama, rycerze, grajkowie i tancerze.

Sprawy obywatelskie[edytuj | edytuj kod]

Użhorodzianie zwykle uważają się za oczywistą część Europy Środkowej i jednocześnie Zachodniej Ukrainy, z Lwowem, jako metropolią. Różnicę stanowi niepopularność idei nacjonalistycznych.
Większość mieszkańców opowiada się za autonomią Zakarpacia, w ramach wspólnego państwa ukraińskiego[10]. Istnieją podejrzenia zamieszania także państw trzecich[11]

20 lutego 2014 mieszczące się w Użhorodzie władze Regionu Zakarpackiego, przy współudziale użhorodzkich jednostek wojska i policji, pierwsze na Ukrainie, zadeklarowały nieważność dalszego sprawowania władzy przez ekipę prezydenta Wiktora Janukowycza[12].

Słynni mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

W Użhorodzie urodził radziecki piłkarz i trener węgierskiego pochodzenia Jożef Sabo, radziecko-węgierski malarz pochodzenia żydowskiego Szandor Zicherman i rusiński pisarz Mychajło Tomczanij, rusiński działacz państwowy i kulturalny, prezydent Karpato-Ukrainy Augustyn Wołoszyn.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Pośród mniejszościowych grup etnicznych, w okresach przynależności państwowej kolejno do Austro-Węgier, Słowacji, Węgier, ZSRR i Ukrainy, część ankietowanych zawsze najchętniej deklarowała główną narodowość kraju aktualnie panującego

Przypisy

  1. por.[1] dotyczącą zamku część ekspozycji muzealnej
  2. ВОВ-60 – Сводки.
  3. por.[2] World Weather Online
  4. por. PWN
  5. por.[http://www.groclin.com.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=207&Itemid=93&lang=pl strona firmy Inter Groclin Auto
  6. porównaj informację konserwatora zabytków
  7. por. [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CU%5CZ%5CUzhhorod.htm Internet Encyclopedia of Ukraine
  8. iformacje o rotundzie św.Anny w Zakarpattya.net
  9. lista uczelni i wybranych, niektórych szkół średnich Użgorodu.
  10. 78% według niebranego w tej części pod uwagę, przez Kijów, wyniku referendum z roku 1991[3]
  11. patrz: informacja prasowa Постоянный адрес новости: www.regnum.ru/news/1082147.html 04:53 12.11.2008 o rewizji w katedrze Patriarchatu Moskiewskiego, związanej ze śledztwem wokół ruch autonomistów rusińskich
  12. Obwód zakarpacki już „wolny”. Wypowiedział posłuszeństwo „reżimowi Janukowycza” (pol.). tvn24.pl, 2014-02-20. [dostęp 2014-02-20].