Użhorod

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Użhorod
Ужгopoд
Herb
Herb Użhorodu
Państwo  Ukraina
Obwód zakarpacki
Burmistrz Wiktor Pohoriełow
Powierzchnia 40 km²
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

116 304
2908 os./km²
Nr kierunkowy +380 312
Kod pocztowy 88000
Położenie na mapie obwodu zakarpackiego
Mapa lokalizacyjna obwodu zakarpackiego
Użhorod
Użhorod
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Użhorod
Użhorod
Ziemia 48°37′31″N 22°18′00″E/48,625278 22,300000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Użhorod (ukr. Ужгород (Użhorod), ros. Ужгород (Użgorod), węg. Ungvár, niem. Ungwar, na starych mapach Galicji również Wuhmar; jidysz אונגװיר, Ungwir) – miasto w zachodniej części Ukrainy, nad Użem, przy granicy ze Słowacją. 111 tys. mieszkańców (2004). Stolica obwodu zakarpackiego, a także historyczna stolica Rusi Zakarpackiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osadnictwo sięga w tych okolicach młodszej epoki kamiennej. Wysoką kulturę materialną potwierdza znalezisko skarbu, datowanego na XII wiek p.n.e.[1] Mieszkali tu m.in. Celtowie, Awarowie, Dakowie, Sarmaci, Burgundowie, a w VIII w. powstał gród słowiański. Gród wiążemy z państwami wielkomorawskim i ruskim, a od X w. z węgierskim. W 1241-1242 przeszedł tędy najazd mongolski, jednak już w 1248 r. zapisano informację o „nowym zamku”. Kolejne, ciężkie fortyfikacje, zachowane do dziś, powstały w roku 1598, z udoskonaleniami XVII-wiecznymi.

W latach 70. XIX wieku uruchomiono połączenie kolejowe Użhorodu z Nyíregyháza, a w 1905 r. z Samborem.

Od roku 1919, miasto trafiło w skład Czechosłowacji, co potwierdzał traktat w Trianon (1920). W okresie 1938-1944, na krótko, powróciło jeszcze do Węgier.

27 października 1944 Użhorod zajęła Armia Czerwona[2]. Włączenie do ZSRR poskutkowało masową emigracją i deportacjami, zwłaszcza Węgrów, zastępowanych przesiedleńcami z obszaru rosyjskojęzycznego.

W roku 1991 miasto weszło w skład odrodzonego państwa ukraińskiego. Zaznaczyła się już ukrainizacja młodego pokolenia, urodzonego tu z rodzin rosyjskojęzycznych.

Aktualnie miasto objęte jest małym ruchem granicznym z Węgrami, gdy brak takiej umowy ze Słowacją. Drugim, odległym o 40 km i historycznie równie istotnym centrum regionu jest Mukaczewo.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Główne narodowości, deklarowane[a] w spisach powszechnych: Ukraińcy i Rusini (77,8%), Rosjanie (9,6%), Węgrzy (6,9%), Słowacy (2,2%), Romowie (1,5%), Żydzi, Niemcy. W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci, faktyczna liczba mieszkańców szybko spada, głównie w wyniku emigracji do państw UE i do Izraela.

Klimat, położenie i ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

rzeka Uż, po lewej synagoga
Prales Stužica.jpg

Miasto położone jest na wysokości ok. 120 m n.p.m. na przedgórzu Karpat, nad rzeką , w bezpośrednim sąsiedztwie Bieszczadów. Powierzchnia miasta to ok. 40 km². Najwyższym punktem w mieście jest góra Wielka Dajbowecka – 224 m n.p.m. Powierzchnia terenów zielonych wynosi 1574 ha – oprócz tego Użhorod ze wszystkich stron otoczony jest lasami. Długość miasta z północy na południe – 7 km, ze wschodu na zachód – 5 km. Trochę większą część powierzchni zajmuje prawobrzeżne Stare Miasto. Brzegi rzeki Uż łączy 7 mostów: 6 pieszo-samochodowych i 1 kolejowy. Klimat – umiarkowany kontynentalny[3].

Niedaleko od miasta rozciągają się ukraiński Użański Park Narodowy i słowacki Park Narodowy Połoniny, oba graniczące z polskim Bieszczadzkim Parkiem Narodowym, wchodząc z nimi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek przemysłu maszynowego, drzewnego, lekkiego i spożywczego[4], m.in. fabryka polskiej firmy Inter Groclin Auto, wytwarzająca elementy tapicerki pojazdów[5]. W mieście swój zakład zlokalizowała amerykańska firma Jabil Circuit.

Transport[edytuj | edytuj kod]

inspirowana karpacką tradycją sylwetka dworca kolejowego

Podróż pociągiem do Lwowa trwa ok. 7 godzin, do Kijowa ponad 16 godzin, do Odessy 19,5 godziny. Brak bezpośrednich, kolejowych połączeń zagranicznych. Z Kijowem komunikuje pasażerów także międzynarodowy port lotniczy. Użhorod leży tuż przy granicy ze Słowacją. Funkcjonują dwa przejścia graniczne ze Słowacją – samochodowe Użhorod-Vyšné Nemecké i kolejowe dla ruchu towarowego Pawłowe-Matovske Vojkovce. Planowane jest otwarcie przejścia drogowego Storożnyca-Zahor. Działa bezpośredni publiczny transport samochodowy na Słowację. Przez Użhorod wiedzie europejska trasa samochodowa E50.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Greckokatolicka katedra Podwyższenia Krzyża Świętego
Tablica informacyjna z planem zamku

Obecny zamek nominalnie uważany jest za XV-wieczny[6], niemniej widoczne dziś fortyfikacje powstały w 1598 roku[7] z późniejszymi zmianami. Mieści się tu Zakarpackie Muzeum Krajoznawcze, z 14 tysiącami eksponatów i o silnie zaznaczonym charakterze muzeum historycznego. W bezpośrednim sąsiedztwie zamku zlokalizowano skansen kilkunastu obiektów drewnianej architektury zakarpackiej. W Horianach (ukr. Гoряни), w południowo-wschodniej części miasta, znajduje się sześciokątna Rotunda Horiańska pod wezwaniem św. Anny, z XII w. z elementami datowanymi przez niektórych badaczy wiek X-XI; romańska, słynąca z unikatowych fresków; niegdyś rzymskokatolicka, następnie prawosławna, muzeum, a w 1991 r. przekazana eparchii greckokatolickiej[8].

Nauka i kultura[edytuj | edytuj kod]

Działa uniwersytet, greckokatolicka uczelnia teologiczna i kilka mniejszych państwowych wyższych uczelni zawodowych. Renomą cieszą się w regionie instytuty muzyczny i sztuk pięknych, przedstawiające się jako szkolnictwo wyższe, wszakże kształcące już 16-latków[9]. Działają Filharmonia Zakarpacka, Zakarpacki Teatr Muzyczno-Dramatyczny, państwowy Teatr Lalek. Jesienią rokrocznie odbywają się Dni Miasta połączone z ludowym festynem i prezentacjami kultur karpackiej, średniowiecznej, renesansu, baroku, na zamku znów goszczą wtedy Biała Dama, rycerze, grajkowie i tancerze. Silnie zaznacza się atmosfera tolerancji, toteż miasto znaczą liczne i eleganckie pomniki i tablice, dedykowane wybitnym przedstawicielom kultury i myśli społecznej ukraińskiej, rusińskiej, węgierskiej, czesko-słowackiej i rosyjskiej.

Sprawy obywatelskie[edytuj | edytuj kod]

Użhorodzianie zwykle uważają się za oczywistą część Europy Środkowej i jednocześnie Zachodniej Ukrainy, ze Lwowem, jako metropolią. Różnicę stanowi niepopularność idei nacjonalistycznych.

Większość mieszkańców opowiada się za autonomią Zakarpacia, w ramach wspólnego państwa ukraińskiego[10].

Istnieją podejrzenia mieszania się państw trzecich[11].

20 lutego 2014 mieszczące się w Użhorodzie władze obwodu zakarpackiego, przy współudziale użhorodzkich jednostek wojska i policji, pierwsze na Ukrainie, zadeklarowały nieważność dalszego sprawowania władzy przez ekipę prezydenta Wiktora Janukowycza[12].

Słynni mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

W Użhorodzie urodził się radziecki piłkarz i trener węgierskiego pochodzenia Jożef Sabo, radziecko-węgierski malarz pochodzenia żydowskiego Szandor Zicherman i rusiński pisarz Mychajło Tomczanij, rusiński działacz państwowy i kulturalny, prezydent Karpato-Ukrainy Augustyn Wołoszyn.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Pośród mniejszościowych grup etnicznych, w okresach przynależności państwowej kolejno do Austro-Węgier, Słowacji, Węgier, ZSRR i Ukrainy, część ankietowanych zawsze najchętniej deklarowała główną narodowość kraju aktualnie panującego.

Przypisy

  1. Por. [1] dotyczącą zamku część ekspozycji muzealnej.
  2. ВОВ-60 – Сводки.
  3. Por. [2] World Weather Online.
  4. Por. PWN
  5. Por. strona firmy Inter Groclin Auto.
  6. porównaj informację konserwatora zabytków.
  7. Por. Internet Encyclopedia of Ukraine.
  8. Informacje o rotundzie św.Anny w [3].
  9. lista uczelni i wybranych, niektórych szkół średnich Użgorodu.
  10. W referendum wypowiedziało się tak 78% głosujących, przy frekwencji 89% uprawnionych do głosowania, według niewziętego w tej części pod uwagę przez Kijów wyniku referendum z roku 1991[4], [5].
  11. Patrz: informacja prasowa Постоянный адрес новости: www.regnum.ru/news/1082147.html 04:53 12.11.2008 o rewizji w katedrze Patriarchatu Moskiewskiego, związanej ze śledztwem wokół ruch autonomistów rusińskich.
  12. Obwód zakarpacki już „wolny”. Wypowiedział posłuszeństwo „reżimowi Janukowycza” (pol.). tvn24.pl, 2014-02-20. [dostęp 2014-02-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]