Użhorod

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Użhorod
Ужгopoд
Zamek w Użhorodzie
Zamek w Użhorodzie
Herb
Herb Użhorodu
Państwo  Ukraina
Obwód  obwód zakarpacki
Burmistrz Wiktor Pohoriełow
Powierzchnia 40 km²
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

116 304
2908 os./km²
Nr kierunkowy +380 312
Kod pocztowy 88000
Położenie na mapie obwodu zakarpackiego
Mapa lokalizacyjna obwodu zakarpackiego
Użhorod
Użhorod
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Użhorod
Użhorod
Ziemia 48°37′31″N 22°18′00″E/48,625278 22,300000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
rzeka Uż, po lewej dawna synagoga, obecnie filharmonia[c]
inspirowana karpacką tradycją sylwetka dworca kolejowego
Zamek w Użhorodzie
Zamek
Zamek

Użhorod (ukr. Ужгород (Użhorod), ros. Ужгород (Użgorod), węg. Ungvár, niem. Ungwar, na starych mapach Galicji również Wuhmar; jidysz אונגװיר, Ungwir) – miasto w zachodniej części Ukrainy, nad Użem, przy granicy ze Słowacją. 111 tys. mieszkańców (2004). Stolica obwodu zakarpackiego, a także historyczna stolica Rusi Zakarpackiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osadnictwo sięga w tych okolicach młodszej epoki kamiennej. Wysoką kulturę materialną potwierdza znalezisko skarbu, datowanego na XII wiek p.n.e.[1] Mieszkali tu m.in. Celtowie, Awarowie, Dakowie, Sarmaci, Burgundowie, a w VIII w. powstał gród słowiański. Gród wiążemy z państwami wielkomorawskim i ruskim, a od X w. z węgierskim. W 1241-1242 przeszedł tędy najazd mongolski, jednak już w 1248 r. zapisano informację o „nowym zamku”. Kolejne, ciężkie fortyfikacje, zachowane do dziś, powstały w roku 1598, z udoskonaleniami XVII-wiecznymi.

W latach 70. XIX wieku uruchomiono połączenie kolejowe Użhorodu z Nyíregyháza, a w 1905 r. z Samborem.

Od roku 1919, miasto trafiło w skład Czechosłowacji, co potwierdzał traktat w Trianon (1920). W okresie 1938-1944, na krótko, powróciło jeszcze do Węgier.

27 października 1944 Użhorod zajęła Armia Czerwona[2]. Włączenie do ZSRR poskutkowało masową emigracją i deportacjami, zwłaszcza Węgrów, zastępowanych przesiedleńcami z obszaru rosyjskojęzycznego.

W roku 1991 miasto weszło w skład odrodzonego państwa ukraińskiego. Zaznaczyła się już ukrainizacja młodego pokolenia, urodzonego tu z rodzin rosyjskojęzycznych.

Aktualnie miasto objęte jest małym ruchem granicznym z Węgrami, gdy brak takiej umowy ze Słowacją. Drugim, odległym o 40 km i historycznie równie istotnym centrum regionu jest Mukaczewo.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Główne narodowości, deklarowane[d] w spisach powszechnych: Ukraińcy i Rusini (77,8%), Rosjanie (9,6%), Węgrzy (6,9%), Słowacy (2,2%), Romowie (1,5%), Żydzi, Niemcy. W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci, faktyczna liczba mieszkańców szybko spada, głównie w wyniku emigracji do państw UE i do Izraela.

Klimat, położenie i ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest na wysokości ok. 120 m n.p.m. na przedgórzu Karpat, nad rzeką , w bezpośrednim sąsiedztwie Bieszczadów. Powierzchnia miasta to ok. 40 km². Najwyższym punktem w mieście jest góra Wielka Dajbowecka – 224 m n.p.m. Powierzchnia terenów zielonych wynosi 1574 ha – oprócz tego Użhorod ze wszystkich stron otoczony jest lasami. Długość miasta z północy na południe – 7 km, ze wschodu na zachód – 5 km. Trochę większą część powierzchni zajmuje prawobrzeżne Stare Miasto. Brzegi rzeki Uż łączy 7 mostów: 6 pieszo-samochodowych i 1 kolejowy. Klimat – umiarkowany kontynentalny[3].

Niedaleko od miasta rozciągają się ukraiński Użański Park Narodowy i słowacki Park Narodowy Połoniny, oba graniczące z polskim Bieszczadzkim Parkiem Narodowym, wchodząc z nimi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek przemysłu maszynowego, drzewnego, lekkiego i spożywczego[4], m.in. fabryka polskiej firmy Inter Groclin Auto, wytwarzająca elementy tapicerki pojazdów[5]. W mieście swój zakład zlokalizowała amerykańska firma Jabil Circuit.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Podróż pociągiem do Lwowa trwa ok. 7 godzin, do Kijowa ponad 16 godzin, do Odessy 19,5 godziny. Brak bezpośrednich, kolejowych połączeń zagranicznych. Z Kijowem komunikuje pasażerów także międzynarodowy port lotniczy. Użhorod leży tuż przy granicy ze Słowacją. Funkcjonują dwa przejścia graniczne ze Słowacją – samochodowe Użhorod-Vyšné Nemecké i kolejowe dla ruchu towarowego Pawłowe-Matovske Vojkovce. Planowane jest otwarcie przejścia drogowego Storożnyca-Zahor. Działa bezpośredni publiczny transport samochodowy na Słowację. Przez Użhorod wiedzie europejska trasa samochodowa E50.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Katedra, rotunda, muzeum architektury, kościół, uniwersytet
Gr-kat. katedra Podwyższenia Krzyża Św.
Gr-kat. katedra Podwyższenia Krzyża Św.
  • zamek nominalnie uważany jest za XV-wieczny[6], niemniej widoczne dziś fortyfikacje powstały w 1598 roku[7] z późniejszymi zmianami. Mieści się tu Zakarpackie Muzeum Krajoznawcze, z 14 tysiącami eksponatów i o silnie zaznaczonym charakterze muzeum historycznego.
  • Zakarpacie Muzeum Architektury Ludowej - skansen zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie zamku z kilkunastoma obiektami drewnianej architektury zakarpackiej.
  • rotunda Horiańska pod wezwaniem św. Anny, z XII w. znajduje się w Horianach (ukr. Гoряни), w południowo-wschodniej części miasta, sześciokątna z elementami datowanymi przez niektórych badaczy wiek X-XI; romańska, słynąca z unikatowych fresków; niegdyś rzymskokatolicka, następnie prawosławna, muzeum, a w 1991 r. przekazana eparchii greckokatolickiej[8].
  • synagoga

Nauka i kultura[edytuj | edytuj kod]

Działa uniwersytet, greckokatolicka uczelnia teologiczna i kilka mniejszych państwowych wyższych uczelni zawodowych. Renomą cieszą się w regionie instytuty muzyczny i sztuk pięknych, przedstawiające się jako szkolnictwo wyższe, wszakże kształcące już 16-latków[9]. Działają Filharmonia Zakarpacka, Zakarpacki Teatr Muzyczno-Dramatyczny, państwowy Teatr Lalek. Jesienią rokrocznie odbywają się Dni Miasta połączone z ludowym festynem i prezentacjami kultur karpackiej, średniowiecznej, renesansu, baroku, na zamku znów goszczą wtedy Biała Dama, rycerze, grajkowie i tancerze. Silnie zaznacza się atmosfera tolerancji, toteż miasto znaczą liczne i eleganckie pomniki i tablice, dedykowane wybitnym przedstawicielom kultury i myśli społecznej ukraińskiej, rusińskiej, węgierskiej, czesko-słowackiej i rosyjskiej.

Sprawy obywatelskie[edytuj | edytuj kod]

Użhorodzianie zwykle uważają się za oczywistą część Europy Środkowej i jednocześnie Zachodniej Ukrainy, ze Lwowem, jako metropolią. Różnicę stanowi niepopularność idei nacjonalistycznych.

Większość mieszkańców opowiada się za autonomią Zakarpacia, w ramach wspólnego państwa ukraińskiego[10].

Istnieją podejrzenia mieszania się państw trzecich[11].

20 lutego 2014 mieszczące się w Użhorodzie władze obwodu zakarpackiego, przy współudziale użhorodzkich jednostek wojska i policji, pierwsze na Ukrainie, zadeklarowały nieważność dalszego sprawowania władzy przez ekipę prezydenta Wiktora Janukowycza[12].

Słynni mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

W Użhorodzie urodził się radziecki piłkarz i trener węgierskiego pochodzenia Jożef Sabo, radziecko-węgierski malarz pochodzenia żydowskiego Szandor Zicherman i rusiński pisarz Mychajło Tomczanij, rusiński działacz państwowy i kulturalny, prezydent Karpato-Ukrainy Augustyn Wołoszyn.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Użhorodzka Muzyczna Szkoła, Użhorodzke Derżawne Muzyczne Ucziliszcze im. Dezyderia Zadora
  2. Użhorodzka Muzyczna Szkoła, Użhorodzke Derżawne Muzyczne Ucziliszcze im. Dezyderia Zadora
  3. Derżawna Obłastna Filarmonia
  4. Pośród mniejszościowych grup etnicznych, w okresach przynależności państwowej kolejno do Austro-Węgier, Słowacji, Węgier, ZSRR i Ukrainy, część ankietowanych zawsze najchętniej deklarowała główną narodowość kraju aktualnie panującego.
  5. Użhorodzka Muzyczna Szkoła, Użhorodzke Derżawne Muzyczne Ucziliszcze im. Dezyderia Zadora

Przypisy

  1. Por. [1] dotyczącą zamku część ekspozycji muzealnej.
  2. ВОВ-60 – Сводки.
  3. Por. [2] World Weather Online.
  4. Por. PWN
  5. Por. strona firmy Inter Groclin Auto.
  6. porównaj informację konserwatora zabytków.
  7. Por. Internet Encyclopedia of Ukraine.
  8. Informacje o rotundzie św.Anny w [3].
  9. lista uczelni i wybranych, niektórych szkół średnich Użgorodu.
  10. W referendum wypowiedziało się tak 78% głosujących, przy frekwencji 89% uprawnionych do głosowania, według niewziętego w tej części pod uwagę przez Kijów wyniku referendum z roku 1991[4], [5].
  11. Patrz: informacja prasowa Постоянный адрес новости: www.regnum.ru/news/1082147.html 04:53 12.11.2008 o rewizji w katedrze Patriarchatu Moskiewskiego, związanej ze śledztwem wokół ruchu autonomistów rusińskich.
  12. Obwód zakarpacki już „wolny”. Wypowiedział posłuszeństwo „reżimowi Janukowycza” (pol.). tvn24.pl, 2014-02-20. [dostęp 2014-02-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]