Uczta Baltazara

Rembrandt, Uczta Baltazara

Uczta Baltazara wydarzenie opisane w biblijnej Księdze Daniela (5, 1-31). Babiloński król Baltazar wydał ucztę na której zbezcześcił naczynia ze świątyni Jahwe. Ukazała się wtedy ręka pisząca słowa: Mane, Tekel, Fares. Było to proroctwo zapowiadające upadek Babilonu i śmierć Baltazara, co nastąpiło jeszcze tej samej nocy.

Tło uczty

Trwała wojna Babilonu z Medo-Persją, w której Babilończycy byli w defensywie. Ojciec Baltazara Nabonid przegrał bitwę i schronił się z resztką swojej armii w Borsippie. Armia perska otoczyła stolicę i szykowała się do szturmu miasta.

Sens wydania uczty w takiej sytuacji jest problematyczny. Najprawdopodobniej miała dodać odwagi oblężonym i była przejawem pewności siebie. Oblegającym Persom miała pokazać potęgę miasta chronionego przez potężne mury, którego mieszkańcy nie przejmowali się atakiem. Swoim dostojnikom i kobietom Baltazar chciał się przedstawić jako człowiek silny i odważny.

Przebieg uczty

Babiloński król Baltazar sprosił tysiąc ludzi na ucztę. Obecne były też nałożnice i żony Baltazara. Orientacyjny opis uczty babilońskiej podaje George Rawlinson:

"Zamożni Babilończycy pili duże ilości wina. Ich uczty były wystawne, ale zazwyczaj kończyły się pijaństwem. Często biesiadnicy zachowywali się wtedy w sposób grubiański i nieokrzesany. Ważnym składnikiem uczt była muzyka. Grupy muzykantów wkraczały do sal biesiadnych w chwili gdy było podawane wino. W pomieszczeniach unosiła się woń pachnideł, gdyż Babilończycy uwielbiali perfumy. Potrawy były podawane na złotych i srebrnych naczyniach. Bogate stroje gości, przepiękne dywany i draperie oraz liczni niewolnicy podający do stołu, dopełniali obrazu przepychu i bogactwa".

Zbezczeszczenie naczyń z świątyni Jahwe

Po rozpoczęciu uczty, gdy biesiadnicy zdążyli zasmakować w winie, Baltazar rozkazał przynieść srebrne i złote naczynia, które Nabuchodonozor, dziadek Baltazara, zabrał ze świątyni jerozolimskiej. Puchary liturgiczne pochodzące ze świątyni trafiły w ręce babilońskich dostojników i nałożnic królewskich. Pili z nich wino, czcząc bogów Babilonu, czym bezcześcili naczynia zrabowane z Jerozolimie.

Stanowiło to obrazę Boga. Naczynia mogły być używane jedynie w świątyni i tylko do wielbienia Jahwe. Nawet kapłani żydowscy musieli pamiętać o zachowywaniu czystości przy korzystaniu z nich .

Takie lekceważące zachowanie było częste u Babilończyków, którzy gardzili hebrajskimi więźniami, wyśmiewali ich religię i odbierali nadzieję na powrót do Judy.

Pismo na ścianie

Wówczas na ścianie ukazała się dłoń pisząca na tynku ściany słowa Mane, Tekel, Fares. Baltazar bardzo się wystraszył. Zbladł, dygotały mu biodra i kolana. Jego pozorna odwaga i buta ustąpiła miejsce śmiertelnemu przerażeniu .

Wezwał wróżbitów by przetłumaczyli napis. Za odczytanie i wyjaśnienie napisu obiecał purpurę, złoty łańcuch i stanowisko trzeciego w kraju. Wszystkie te atrybuty były związane z władzą. Baltazar w ten sposób wyznaczał swojego następcę . Zadanie wydawało się łatwe. Babilon był miejscem gdzie mieszkało wielu magów, astrologów i kapłanów. Posiadał też bogate zbiory różnych zaklęć, tajemnych znaków i rytuałów religijnych. W zamyśle Baltazara powinno to wystarczyć do rozwiązania zagadki.

Jednak nikt nie potrafił tego przełożyć ani wyjaśnić. Niepowodzenie największych mędrców państwa spowodowało zaskoczenie wśród króla i jego dostojników. Użyte tu aramejskie słowo מִשְׁתַּבְּשִׁין (szeb-asz') sugeruje wielkie zamieszanie, popłoch, wręcz panikę wśród obecnych.

Matka Baltazara poradziła mu, by wezwał Daniela, który kiedyś służył jego dziadkowi Nabuchodonozorowi. Baltazar uczynił to, choć niezręcznie było mu prosić o pomoc sługę Boga, którego niedawno obraził.

Prorok Daniel przypomniał mu losy jego dziadka, który był potężnym władcą, ale za swoją pychę został ukarany przez Najwyższego Boga. Mimo, że Baltazar wiedział o tym, to jednak postąpił butnie i lekkomyślnie, co będzie go drogo kosztować. Daniel przełożył treść tajemniczego napisu i oznajmił królowi: MENE, MENE, TEKEL, FARES. Policzono, Policzono, Zważono, Rozdzielono. Takie jest znaczenie poszczególnych wyrazów:

• MENE- Bóg obliczył twoje panowanie i ustalił jego kres.
• TEKEL - zważono cię na wadze i okazałeś się zbyt lekki.
• PERES - twoje królestwo uległo podziałowi; oddano je Medom i Persom

Ponieważ Baltazar był współwładcą ze swym ojcem Nabonidem, stąd napis zawiera podwójne MENE. Daniel objaśnił je tylko raz, gdyż zwracał się do Baltazara, a Nabonid był nieobecny w Babilonie. Z tych powodów wyjaśniając użył liczby pojedynczej słowa PERES (a nie mnogiej FARES jak w napisie). Wyrażenie TEKEL odnosiło się tylko do Baltazara. Pomimo tragicznego wyroku, dotrzymał on słowa. Obdarzył Daniela purpurową szatą, złotym łańcuchem i mianował go trzecim w Babilonie. Nie zmieniło to jednak wyroku Bożego.

Śmierć Baltazara

W tym czasie Persowie i Medowie na czele z królem Dariuszem oblegali Babilon, który jeszcze tej samej nocy upadł. Baltazara (zgodnie z proroctwem) zabito. Jego ojciec, Nabonid przeżył poddając się Cyrusowi. Dowodzi tego relacja z Cylindra Cyrusa: "Nabonida, który się go nie lękał, wydał w jego ręce". Władza przeszła w ręce Medów i Persów.

Uczta Baltazara w kulturze

Postać Baltazara jest pierwowzorem buty i bezduszności władcy. Jego uczta to metafora mrocznej biesiady, poprzedzającej tragiczne wydarzenia. Symbolizuje też ukaraną pychę.

Uczta jest motywem przewodnim wielu utworów i dzieł artystycznych.

• 1635: Uczta Baltazara (obraz Rembrandta)
• 1745: Oratorium Belshazzar, którego autorem jest Georg Friedrich Händel
• 1750: Obraz A Festa de Baltazar Uczta Baltazara). Jego twórca jest malarz Francesco Fontebasso.
• 1815: Utwór poetycki Vision of Belshazzar (Wizja Baltazara), którego autorem jest Lord Byron. Poemat występuje w zbiorze Pieśni Hebrajskich.
• 1821: Obraz Belshazzar's Feast (Uczta Baltazara). Autorem jest angielski malarz John Martin.
• Dekada lat 20-tych XIX wieku: Heinrich Heine pisze wiersz Belsazar.
• 1817-1843: Nieukończony obraz Belshazzar's Feast (Uczta Baltazara). Autorem jest amerykański malarz Washington Allston.
• 1860: Kantata Belshazzar's Feast. The Fall of Babylon: A Dramatic Cantata in Ten Scenes (Uczta Baltazara. Upadek Babilonu: Dramatyczna Kantata w Dziesięciu Scenach). Autorem jest amerykański pisarz epoki Wojny Secesyjnej George Frederick Root
• 1906: Instrumentalny utwór Belsazars gästabud (Uczta Baltazara). Autorami są Finowie: pisarz Hjalmar Procopé i kompozytor Jean Sibelius
• 1931: Utwór chóralny Belshazzar's Feast (Uczta Baltazara). Twórca jest angielski kompozytor William Walton
• 1952: Powieść Tadeusza Brezy Uczta Baltazara.
• 1954: Polski film Uczta Baltazara. Reżyserem jest Jerzy Zarzycki
• 1957: Piosenka Belchazaar (Baltazar), której autorem jest Johnny Cash grający wówczas w zespole Tennessee Two. Była również nagrana przez Boba Dylana w 1967 w ramach tworzenia albumu The Basement Tapes)
• 1983-1984: Instalacja artystyczna Belshazzar's Feast, the Writing on Your Wall (Uczta Baltazara. Napis na Twojej Ścianie), stworzona przez Susan Hiller
• 1998: Piosenka God's Magic Finger (Palec Boży) skomponowana przez zespół The Residents i wydana na albumie Wormwood: Curious Stories from the Bible (Piołun: Niezwykłe opowieści biblijne)

Zobacz też

• Baltazar (Belszaccar)
• Księga Daniela
• Mane, tekel, fares
• Nabonid

Bibliografia

1. George Rawlinson The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World
2. Zenon Ziółkowski "Spotkania z Biblią" Księgarnia świętego Wojciecha Poznań 1969
3. "Wnikliwe Poznawanie Pism" Watchtower 2006, hasła: Belszaccar, Nabonid, Cyrus. ISBN 83-86930-84-5
4. "Pilnie zważaj na proroctwa Daniela!" Watchtower 1999 ss 98-113 ISBN 83-86930-32-2
5. Strażnica 1987/7 ss 1-3
6. Lesley Adkins "Runą mury Babilonu" Amber 2004 ISBN 83-241-2349-0
7. Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1985, str. 1225.

Linki zewnętrzne

• Piąty rozdział Księgi Daniela w przekładzie Biblii Tysiąclecia
• Opis 5 rozdziału księgi Daniela (ang.)
• Opis 5 rozdziału księgi Daniela (niem.)
• Pełny tekst na Cylindrze Cyrusa (ang.)